Hyrje ne drejtesi

Click here to load reader

  • date post

    05-Dec-2014
  • Category

    Education

  • view

    9.664
  • download

    39

Embed Size (px)

description

 

Transcript of Hyrje ne drejtesi

  • 1. HYRJE N DREJTSI Dr. sc. ZENAID XHELMO SARAJEV / PRISTIN 2006 FSK/S - 12/06
  • 2. Dr. sc. ZENAID XHELMO Titulli i origjinali: UVOD U PRAVO Prkthimi: HYRJE N DREJTSI (tekst i prkohshm) Botimi: Sarajev, tetor 2006 1
  • 3. Kapitulli I SHKENCA MBI SHTETIN DHE T DREJTN1. Nocioni i shtetit dhe s drejts1.1. Shteti si bashksi shoqroreShteti, n aspektin e jashtm t tij paraqet organizat t pushtetit politikt cils i nnshtrohet popullsia n nj territor t caktuar. Kshtu pra, nanalizn ton, pr shkaqe kuptimore, duhet thn qart se shteti modernsht grup me pushtet institucional i cili me sukses ka realizuar synimine vet q brenda nj territori ta prdor n mnyr ligjore dhunn fizike simjet sundimi dhe pr kt qllim, n duart e udhheqsve t vet, kabashkuar mjetet qarkulluese dhe materiale, kurse t gjith funksionarte vet t pavarur t cilt, n baz t s drejts s tyre personale, m parkishin disponuar me ato mjete i ka zhveshur nga e drejta e pronsisduke vendosur vetveten n vendin e tyre, gjegjsisht mu n krye.Shoqria globale ka disa tipare sipas t cilave dallohet qart nga t gjithabashksit tjera shoqrore. Kjo sht bashksi themelore shum erndsishme, sepse n suazat e saj zhvillohen proceset m trndsishme shoqrore, para s gjithash, mnyra e caktuar dhehistorikisht e mundur e prodhimit material. T gjitha format tjera tbashkimit t njerzve jan t dors s dyt dhe nuk kan rndsiqensore. Kjo sht bashksi e plot shoqrore q n esenc i plotsonnevojat e veta. N suaza t saj organizohet jeta shoqrore me atoprmbajtje dhe forma t t shprehurit, t cilat i prgjigjen shkalls sarritur t kulturs. Ajo mund t shrbej si mjedis me t gjithaparakushtet pr prmbushjen normale t t gjitha nevojave si tbashksis ashtu edhe t antarve t saj. Bashksia e till nuk sht ekufizuar vetm n ndonj fush t ngusht ose parciale t jetsshoqrore, pra ajo nuk shrben vetm si korniz e ndonj procesi parcial,por pr tr procesin shoqror. Prandaj, ajo mund t qndroj n mnyrautoktone duke pa u mbshtetur, as prpjekur q t siguroj kushtetqensore plotsuese t ekzistencs prmes lidhjes me bashksit tjera tngjashme apo t ndryshme. Kjo sht bashksia m e ndrlikuarshoqrore sepse prmban nj numr t madh t pjesve shum tllojllojshme, t cilat jan reciprokisht t varura. Secila nga kto pjes karolin dhe vendin e vet t caktuar. Kjo, sipas rregullit, sht bashksi eprmasave t mdha e cila prshin me miliona ose me dhjetra milionapjestar. T gjith ata, prmes proceseve t ngushta dhe bashksive,jan t prfshir n nj shoqri globale. Kjo shoqri globale shtbashksi e cila paraqet njsi themelore t njerzimit, kurse njerzimiprbhet nga disa dhjetra apo di m tepr se njqind shoqri globale. 2
  • 4. Kto bashksi jan t pakufizuar ndr vete, pra mbajn lidhje tndryshme. Kurse, me lidhjet dhe ndikimet e tilla t ndrsjella formojnbashksin ndrkombtare me prmasa regjionale apo botrore (d.m.th.Njerzimin). Mirpo, Njerzimi si i vetm nuk sht shoqri globale. Sidoq t jet pra Njerzimi sht bashksi themelore shoqrore n nivel tcivilizimit, i cili ka lindur nga transformimi kualitativ q ka ndodhur meshkatrrimin fiseve t vogla primitive t cilat jan ruajtur prmeslidhjeve biologjike. Prandaj, mund t themi se epoka e gjat eKomunitetit Primitiv paraqet vetm nj ngjarje paraprake apoparahistorin e shoqris globale, kurse historia e shoqris globalesht e vjetr vetm disa mijra vjet.Shoqria globale krijohet dhe zhvillohet nn ndikimin e faktorve objektivdhe subjektiv, gjegjsisht nn ndikimin e ligjshmrive shoqrore t cilat,si t pavarura, ekzistojn jasht vetdijes njerzore, por edhe nnndikimin e veprimit t vetdijshm njerzor. Pr arsye se njerzit nukjan t lir n zgjedhjen e mnyrs s krijimit t ksaj bashksiethemelore, ata me veprim t vetdijshm e realizojn vetm at q nshkalln e pikrishme t zhvillimit historik sht e domosdoshme dhe emundur. Kjo rrethan sht evidente sidomos n rastin e shoqrisglobale n trsi, gjegjsisht n rastin e krijimit dhe strukturimit t saj.Si rrjedhoj, struktura e ksaj bashksie themelore shoqrore vetmshpreh konkretisht lidhjet dhe ndikimin e drejtprdrejt t faktorveobjektiv dhe subjektiv. Kjo struktur sht shum e ndrlikuar. Madje,sa m shum q sht zhvilluar shoqria e pikrishme globale, aq m endrlikuar sht kjo.Duke pasur parasysh vendin dhe rndsin e vrtet t disa elementeveprbrse t shoqris, dallojm:- Bazn Shoqrore apo Sfern Ekonomike;- Superstrukturn Politike apo Sfern e Jets Politike dhe- Sfern Ideore.E para, sht primare dhe ka rol determinues. Ajo prfshin faktort ngat cilt varet funksionimi i mnyrs s pikrishme t prodhimit;E dyta, i dedikohet organizimit n prmasa t tr bashksis dhe mean t saj shfaqet aksioni i faktorve t llojllojshm politik; kurse sfundi, jeta ideore prfshin t gjitha format e manifestimit t vetdijesshoqrore dhe individuale. Shoqria globale prmban elemente me anne t cilave matet statika dhe dinamika e saj. Me fjal tjera, tr ajo qparaqet lidhjet e veprimeve njerzore, apo q rezulton nga veprimet enjerzve, qoft me apo pa vetdije, bhet pjes prbrse e procese tllojllojshme.N ann tjetr, q t mund t kryhen proceset lindin forma t ndryshmen t cilat fiksohen dhe konstatohen gjendjet e caktuara dhe 3
  • 5. marrdhniet brenda pjesve t caktuara t bashksis themelore, apobashksis n trsi. Proceset dhe format jan aq n vartsi reciprokesaq paraqesin dy an t ashtuquajtura t t njjtit realitet dherezultojn njeri nga tjetri duke mundsuar kshtu edhe ekzistencn enjri tjetrit. do bashksi shoqrore q ka nj qndrueshmri t caktuardhe brenda t cils zhvillohen proceset e caktuara dhe e cila krijohet prti plotsuar disa nevoja t antarve t saj e q ekziston si nj trsi eformuar me nj sistem t caktuar t pjesve t saj, mund karakterizohetsi ambient, n t cilin kryhet procesi i konstituimit.Kuptimi i prgjithshm i ktij procesi sht krijimi i kushteve prdominimin e asaj q mundson krijimin dhe ekzistencn e bashksisdhe ngritjen e saj mbi at q kt bashksi mund ta rrnoj, duke filluarprej asaj q varet bashksia prkatse dhe far do t jet procesi ikonstituimit t saj. Ndrkaq, sipas rregullit do proces i konstituimitparaqet baz pr krijimin dhe funksionimin e dy formavekomplementare: organizimi, n njrn an, i cili nuk sht asgj tjetrprve pjes e caktuar e antarve t bashksis, t cilt jan t lidhurrelativisht fort dhe veprimet e t cilve koordinohen ashtu q t mund trealizohet nj rezultat i prgjithshm, kurse n ann tjetr, rregulliminormativ, i cili prbhet nga sistemi i caktuar i normave t krijuara nmnyr spontane apo t organizuar me dispozita apo ide mbi situatndhe sjelljen e antarve t bashksis. Me kt rast sht e rndsishmeq pjesa drmuese t sillet pozitivisht kurse pjesa tjetr, m e vogl heqdor nga rregullimi i themeluar normativ. Organizimi sht mjet, kurserregullimi normativ sht form e konstituimit t bashksis gjegjse. Mekt rast bashksia, organizimi dhe rregullimi normativ figurojn si trientitete q nuk mund t jen njsoj, ndonse reciprokisht t grshetuaraato njra tjetrn e preferojn dhe plotsojn. Pra megjithat, edhe si ttilla, ato e kan ekzistencn e tyre ve e ve. Mu pr kt do t ishtegabim barazimi i tyre.Procesi i konstituimit politik t shoqris sht aq i ndrlikuar dhe irndsishm saq mund t ekzistoj vetm nse sht ndrtueseorganizata speciale q ka rolin e mjetit me an t cilit ai proces mund tdrejtohet. Mjeti prbhet nga nj grup i posam i formuar brendashoqris globale, i cili sht i prshtatshm q me aktivitetet e tij dheduke i shfrytzuar mjetet e ndryshme materiale t arrij efektet edomosdoshme pr ta ruajtur bashksin n t ciln gjendet. Asnj procestjetr brenda shoqris globale nuk e imponon n at mas nevojn prmjetin sa e bn at procesi i konstituimit politik. Ky proces e nxit nmnyr t drejtprdrejt krijimin dhe funksionimin e organizatsthemelore, e cila sht vet shteti. Si rrjedhoj, pr shkak se kjoorganizat, n do pikpamje, tejkalon t gjitha format tjera torganizimit, mund t vlersohet si primare sepse t gjitha organizatat 4
  • 6. tjera jan sporadike dhe t nj rndsie t pakrahasueshme, pra m tvogl pr nga caku.1.2. Shteti si form organizativeShteti para s gjithash sht form organizative. Ai i ka disa atribute dhekarakteristika themelore. Kto atribute, n t vrtet, jan elemente tcaktuara prmes t cilave vihet n pah sidomos specifika e ksaj forme torganizimit, e quajtur shtet. Ky, para s gjithash, sht pushteti publik icili nuk sht asgj tjetr, prvese nj form e pushtetit n prgjithsi.Me fjal tjera, n kt form t organizimit na shfaqet fakti se njra pal enjerzve, pra ata q jan n cilsi t organit, japin urdhrat, t cilavepastaj t tjert duhet tu nnshtrohen. Ktu pra paraqitet apo del n pahraporti urdhrues - zbatues t atyre urdhrave apo nnshtrues t tyre. Nkuadr t shoqris globale m i rndsishmi sht pushteti publik. Aigjithmon dallohet nga pushteti privat, d.m.th. nuk ushtrohetdrejtprsdrejti pr dobi dhe interes t vet subjektit i cili sht barts i tijdhe i cili vepron si organ shtetror, por pr llogari dhe n emr t shtetitsi trsi. Vetm n kt mnyr ushtrimi i pushtetit nga ana e individitmund t shndrrohet n ushtrim t nj forme speciale