Hyrje ne hulumtim

Click here to load reader

Embed Size (px)

Transcript of Hyrje ne hulumtim

METODA KERKIMORE NE SHKENCA SOCIALE Leksioni 1: Tw mendojmw pwr hulumtimin

METODAT HULUMTUESE N SHKENCA SHOQRORE

Ligjrata 1: Hyrje n HulumtimYllka Hoxha, MA

1

Metodologjia (nocioni dhe qllimi) Metodologjia (rrjedh nga fjalt greke methodos - rrug dhe logos dije, shkenc) - sht studimi i metodave dhe mnyra e fitimit t njohurive shkencore (materiale, sociale dhe shpirtrore).

Qllimi i metodologjis - sht q t kuptohet thelbi i njohurive shkencore dhe t vendos parimet themelore n prvetsimin e saj dhe shqyrtimin kritik.

Prve ksaj, metodologjia na mson se me cilat mjete duhet t shrbehemi q t arrijm t njohim n mnyr sa m t vrtet (objektive) botn.

Shkenca (struktur e njohurive shkencore)Shkenca - sht nj sistem i njohurive t realitetit t prcaktuar n mnyr objektive dhe q i shrben njeriut pr t prmirsuar jetn e tij dhe pr t studiuar at realitet.

Struktura e njohurive shkencoreEkzistojn nivele t ndryshme t dijes shkencore, duke filluar nga t dhnat dhe faktet, prmes ligjeve dhe teorive deri n tr sistemet shkencore.

T dhnat. do pun hulumtuese-shkencore empirike fillon me mbledhjen e t dhnave.

T dhna shkencor relevante - jan ato t dhna q jan n funksion t hulumtimit, ose, t cilat jan t specifikuara me qllimin e hulumtimit dhe q mund t lidhen me hipotezn e parashtruar.

Struktura e njohurive shkencoreFaktet - Paraqesin marrdhnie empirike t themeluara n mnyr artificiale n natyr dhe n shoqri (p.sh. fakt - q n dimr bie bor).

Faktet - jan publike, t verifikuara dhe t testueshme dhe prfaqsojn shtylln e par mbi bazn e t cils mund t pretendojm dika n shkenc.

Ligji - sht pak a shum nj pasqyrim subjektiv i sakt i ligjshmrive ekzistuese reale.

Ligjshmria - paraqet nj marrdhnie t caktuar n mes sendeve dhe fenomeneve natyrore dhe shoqrore, t cilat ekzistojn pavarsisht nga njohurit tona.

5

Ligjet n shkencat shoqroreLlojet m t zakonshme t ligjeve n shkencat shoqrore jan:

ligjet temporale (koha paraqitet si prcaktues i rndsishm i ligjit, p.sh. me kalimin e kohs procesi i t harruarit sht m i ngadalshm);

ligjet funksionale (tregojn lidhjen e fenomeneve t caktuara q nuk jan n marrdhnie shkaksore, por t dyja jan funksion i nj faktori t tret);

ligjet kauzale (kan t bjn me shpjegimin e lidhjeve shkaksore midis dukurive t caktuara).

Ligjet n shkencat shoqroreKoncepti nj ide abstrakte q ngrthen mnyrn e t prshkruarit ose menduarit pr nj dukuri shoqrore, si familja, varfria, pushteti, shndeti.

Teoria - sht grup idesh ose konceptesh t ndrlidhura q mund t prdoren pr t shpjeguar dhe kuptuar nj ngjarje, rrethan, dukuri shoqrore.

Sistemet shkencore jan shpjegime t plota, gjithprfshirse, multidisiplinare t fenomeneve natyrore ose shoqrore q n vete integrojn faktet, ligjet dhe teorit.

Nocioni i metodes shkencoreMetoda - paraqet mnyrn e t menduarit dhe hulumtimit n shkenc.

Metoda shkencore - prdoret pr t fituar njohuri sa m reale.

Metoda n kuptimin e gjer prfshin tre komponent themelor: qasja e prgjithshme hulumtuese (parimet e njohurive shkencore) procedur metodologjike hulumtuese (fazat e procedurs hulumtuese) metodat dhe teknikat e hulumtimit.

Parimet e njohurive shkencoreEkzistojn disa parime q karakterizojn shkencn, pr shembull krahasuar me dijen racionale.

Disa nga parimet m t rndsishme jan: parimi i objektivitetit, parimi i besueshmris, parimi i prgjithsis, parimi i saktsis, parimi sistematizimit sinteza e induksionit dhe deduksionit, sinteza sasiore (kuantitative) dhe cilsore (kualitative).

Parimi i objektivitetit t njohuris shkencoreParimi i objektivitetit ka disa rndsi themelore.

E para, dhe m kryesorja: njohja dhe prdorimi i logjiks apo mnyrs shkencore t dijes (aplikimi i procedurs metodologjike).

N kuptimin e dyt - objektivitetit nnkupton paansin ndaj t dhnave dhe fakteve deri te t cilat studiues vjen. Shkenctari u qaset informacioneve dhe fakteve pa paragjykime personale, kulturore, ideologjike dhe paragjykime t tjera.

M n fund - objektiviteti prmbushet nse ekziston miratim ndr subjektiv, nse ajo deri te e cila kemi arritur sht e verifikueshme (nse studiues t tjer duke prdorur t njjtn metodologji do t arrijn rezultate t njjta).

Parimi i besueshmris dhe saktsis s njohurive shkencoreBesueshmria - sht e knaqur n qoft se rezultatet e fituara n hulumtim jan relativisht t prhershme, nse n hulumtimin e prsritur arrihen rezultate t njjta, nse n periudh relativisht t gjat kohore rezultatet (gjetjet) themelore krkimore prballojn kritikat, nse karakteristikat themelore t fenomenit mbeten t pandryshuara (t qndrueshme, stabile).

Parimi i saktsis - m mir kuptohet n aplikimin e gjuhs. Gjuha e shkencs sht e sakt deri n at mas sa q shtja e kuptimit t nocioneve themelore nuk duhet t vij n pyetje.

Parimi i prgjithsis t njohurive shkencore

Parimi i prgjithsis - Shkenca synon t zbuloj at q sht e prgjithshme, q vlen pr nj numr t rasteve individuale t caktuara.

Prderisa te shkencat natyrore parimi i prgjithsis kryesisht sht i prmbushur, n shkencat shoqrore prgjithsia sht e kushtzuar.

Parimi sistematik i njohurive shkencoreParimi i sistematizimit. Shkenca paraqet nj sistem t plot t njohurive q mund t jen t lidhura n aspekt funksional ose t kauzalitetit (lidhja shkak - pasoj). do fakt, ligj, teori, etj. deri te t cilat studiuesi arrin n hulumtim duhet t vendoset n lidhje me t gjitha njohurit shkencore.

Sinteza e induksionit dhe deduksionitSinteza e induksionit dhe deduksionit.

Deduksioni - karakteristik e rrugs s njohuris shkencore pr analiz racionale teorike. Piknisjen e ka n nj qndrim prgjithsisht t pranuar dhe prfundon n raste individuale dhe t veanta (prej lart posht). Induksioni - paraqet rrugn e kundrt t dijes (prej posht - lart) dhe sht karakteristik e hulumtimit empirik. Fillohet prej t dhnave t mbledhura (individuale) dhe sillet konkluzion i prgjithshm, i cili pastaj vlen pr t gjitha rastet (gjeneralisim).

Sinteza sasiore dhe cilesoreSinteza sasiore dhe cilsore. N periudha t ndryshme t zhvillimit t metods shkencore kan dominuar analiza cilsore ose sasiore. Mnyra moderne e njohurive shkencore prfshin sintezn (kombinimin) e qasjes sasiore dhe cilsore n analiz.

Analiza kuantitative (sasiore) nnkupton matjen (konstatimin e raporteve, lidhjeve) ndrsa, analiza kualitative (cilsore) interpretimin e ktyre marrdhnieve (lidhjeve, raporteve).

ka sht hulumtimi?Varg kontekstesh t shumellojshme dhe nga njerez me botekuptime dhe arsye krejt t ndryshme pr kryerjen e tyre.

Karakteristikat e hulumtimit shkencor:PyetjaProcesi hulumtuesPrgjigja

Natyra e hulumtimit:I strukturuar dhe i qllimshmRigoroz modelet e hulumtimit, konsideratat etikeI shndosh dhe i mbrojtshmSistematikM shume se sa thjesht mbledhje faktesh

Llojet e hulumtimit (kriteret themelore pr klasifikimin e llojeve t hulumtimit)Ekzistojn kritere t ndryshme pr t br dallimin midis llojeve t hulumtimit.

Kriteri i par - sht i bazuar n dallimin midis llojeve t krkimit sipas qllimit t tyre prfundimtar (sipas ktij kriteri dallojm hulumtime eksploruese, shpjegues, prshkruese dhe parashikuese);

Kriteri i dyt - bazohet n faktin se a bhet fjal pr nj studim t vetm ose pr nj seri t studimeve t ndrlidhura (hulumtimet e vetme dhe t zhvillimit);

Kriteri i tret - ka t bj me prcaktimin ndrmjet hulumtimeve jo-eksperimentale (t sondazhit, anketimit) dhe hulumtimeve eksperimentale.

17

Dallimi i llojeve t hulumtimit n baz t qllimit1. Qllimi i hulumtimit mund t jet nj zbulim (eksplorim) i dukuris. Qllimi i hulumtimit mund t jet nj studim apo eksplorim, krkim i ri, i dukuris m shum ose m pak te panjohur dhe rrethanat n t cilat ajo paraqitet.

Hulumtimi krkimor eksplorues (zbulues) - sht i fokusuar n identifikimin e fenomeneve, ndarjen e tyre reciproke, identifikimin e tipareve karakteristike t tyre, shpeshtsin e ndodhjes (frekuencat e paraqitjes) etj. (me nj fjal, njohjen e dukuris).

Dallimi i llojeve t hulumtimit n baz t qllimit2. Qllimi i hulumtimit mund t jet nj prshkrim (deskripcion) i dukuris.

Qllim i till vendoset kur bhet fjal pr fenomen t rndsishm q duhet t njihet sakt dhe t prshkruhet maksimalisht n mnyr objektive, t definohet ose ri- definohet.

Dallimi i llojeve t hulumtimit n baz t qllimit3. Qllimi i hulumtimit mund t jet - nj shpjegim (shtjellim) i dukuris. Hulumtimet shpjeguese - merren me dukurit t cilat kan qen t prshkruara m par, dhe tani ne duam q ato ti shpjegojm.

Te hulumtimet shpjeguese - fillohet nga nj apo m shum supozime rreth lidhjes midis fenomenit dhe ndonj dukurie tjetr. Hulumtimi duhet t pohoj apo mohoj supozimet e tilla t parashtruara.

Dallimi i llojeve t hulumtimit n baz t qllimit4. Qllimi i hulumtimit mund t jet nj parashikim i dukuris (fenomenit). Hulumtimi mund t organizohet me qllim q t siguroj nj parashikim t dukuris n kuptimin e paraqitjes s fenomeneve t caktuara, ndryshimeve n karakteristikat e tyre thelbsore. Hulumtimet parashikuese jan vetm nj lloj i veant i hulumtimit eksplorues.

Etika n hulumtimin shoqrorVlerat morale e shoqrore dhe hulumtimi shoqror Plqimi i informuarPranimi duhet t jet me vullnet t lirNjerzve duhet tu jepni nj informat t qart dhe t saktfar prfitimi do t ken?Pse po e bni kt hulumtim?Cilat jan rrjedhojat praktike pr taPjesmarrja sht vullnetare dhe pjesmarrsit kan t drejtn t trhiqen n do kohA ka ndonj rrezik?far do t bni me t dhnat?far autoriteti keni?Marrdhniet e pushtetitMbrojtja nga lndimi: fizik, psiokologjik, etj.Pasoja t tjeraRiskuKonfidencialiteti/anonimitetiNdershmriaMbrojtja e t dhnave

Etika n hulumtimin shoqrorGrupet e cnueshmePronsia e t dhnaveSjellet e paligjshmeKonsideratat kulturore dhe t diversitetit n krkimGjuhaKombsia dh