Vergiye Karşı Tutum Ve Davranışları Belirleyen Faktörler

Click here to load reader

Embed Size (px)

Transcript of Vergiye Karşı Tutum Ve Davranışları Belirleyen Faktörler

  • VERGYE KARI TUTUM VE DAVRANILARI BELRLEYEN FAKTRLER PROF.DR.COKUN CAN AKTAN

  • Ekonomik ve mali faktrler

    Sosyal, kltrel ve kurumsal faktrler

    Siyasal ve ynetimsel faktrler

    Dinsel ve etik faktrler

  • DEME /DEME /

    DEMEMEDEMEME

    DNSEL VE ETK FAKTRLERD N S E L V E E T K F A K T R L E R SYASAL VE YNETMSELS Y A S A L V E Y N E T M S E L FAKTRLERFAKTRLER

    EKONOMK VE MAL E K O N O M K V E M A L FAKTRLERFAKTRLERSOSYAL, KLTREL VESOSYAL, KLTREL VE KURUMSALKURUMSAL

    FAKTRLERFAKTRLER

    VERG BLNC

    KLTR

    GREV AHLAKI

    (CIVIC DUTY)

    SULULUK

    DUYGUSUSOSYAL

    STGMA

    ETK (AHLAK)

    DNLER VE NANLAR

    SOSYAL NORMLAR

    ( NFORMEL KURALLAR)

    SOSYAL SERMAYE

    RF VE ADETLER

    VERG ADALET

    VERG AFLARI

    VERG CEZALARI

    DEAL VERGLEME

    LKELER

    KATILIMCILIK

    YERNDEN

    YNETM

    DEVLETE GVEN

    SYASAL SSTEM KALTES

    Y YNETM

    (GOOD GOVERNANCE)

    VERG YNETMNN KALTES

    VERG DENETM ETKNL

    VERG ORANLARI

    VERG DEME GC

    ekilekil--1:1: Vergi deme(me) Karar ve Tercihlerini Belirleyen Balca FaktrlV e r g i d e m e ( m e ) K a r a r v e T e r c i h l e r i n i B e l i r l e y e n B a l c a F a k t r l erer

    DEME /DEME /

    DEMEMEDEMEME

    DNSEL VE ETK FAKTRLERD N S E L V E E T K F A K T R L E R SYASAL VE YNETMSELS Y A S A L V E Y N E T M S E L FAKTRLERFAKTRLER

    EKONOMK VE MAL E K O N O M K V E M A L FAKTRLERFAKTRLERSOSYAL, KLTREL VESOSYAL, KLTREL VE KURUMSALKURUMSAL

    FAKTRLERFAKTRLER

    VERG BLNC

    KLTR

    GREV AHLAKI

    (CIVIC DUTY)

    SULULUK

    DUYGUSUSOSYAL

    STGMA

    ETK (AHLAK)

    DNLER VE NANLAR

    SOSYAL NORMLAR

    ( NFORMEL KURALLAR)

    SOSYAL SERMAYE

    RF VE ADETLER

    VERG ADALET

    VERG AFLARI

    VERG CEZALARI

    DEAL VERGLEME

    LKELER

    KATILIMCILIK

    YERNDEN

    YNETM

    DEVLETE GVEN

    SYASAL SSTEM KALTES

    Y YNETM

    (GOOD GOVERNANCE)

    VERG YNETMNN KALTES

    VERG DENETM ETKNL

    VERG ORANLARI

    VERG DEME GC

    ekilekil--1:1: Vergi deme(me) Karar ve Tercihlerini Belirleyen Balca FaktrlV e r g i d e m e ( m e ) K a r a r v e T e r c i h l e r i n i B e l i r l e y e n B a l c a F a k t r l erer

  • VERGNN KONUSU VE BREYLERN DEME GC

    Vergilemede deme gc gstergeleri;

    Gelir

    Servet

    Tketim Harcamalar

  • YKMLNN VERG YKN HSSETME DERECELER: VERG BASKISI VE VERG TAZYK

    Vergi Yk, ykml zerindeki vergi maliyeti!

    a. Objektif Vergi Yk ( Gerek Vergi Yk)

    Belirli bir dnemde denen vergilerin toplamnn ayn dnemde elde edilen gelire orandr.

    b. Subjektif Vergi Yk (Vergi Tazyiki)

    Kiisel, sosyal, psikolojik faktrler nedeni ile ykmlnn hissettii vergidir.

  • VERGLEMEDE YKMLNN ADALET VE ETLK ALGILAMASI

    Adalet hak etme

    Eitlik bireyler arasnda saysal bir denklii ifade eder.

    Vergileme psikolojisi asndan datm adaleti ve prosedrel adalet kavramlar son derece nemli iki kavramdr.

    Datm Adaleti

    Yatay Adalet Dikey Adalet

    + Ayn deme gcne +Farkl deme gcne

    sahip olan ykmllerin sahip ykmllerin farkl

    ayn vergiyi demesi oranda vergilendirilmesi

  • KAMU HZMETLERNDEN YARARLANMA DZEY: MAL RANT VE MAL SMR

    Mali Rant

    denen Vergi < Alnan Hizmet Faydas

    Mali Smr

    denen Vergi > Alnan Hizmet Faydas

  • DEME/DEMEME

    Sosyal Kltrel ve

    Kurumsal Faktrler

    rf ve Adetler Vergi Bilinci Kltr Sosyal Normlar Sosyal Sermaye

    Ekonomik ve Mali Faktrler

    Vergi Adaleti Vergi Aflar Vergi Cezalar Vergi Oranlar Vergi deme Gc Vergi Ynetiminin Kalitesi Vergi Denetim Etkinlii deal Vergileme lkeleri

    Dinsel ve Etik

    Faktrler

    Dinler ve nanlar Sosyal Etkiler Sululuk Duygusu Grev Ahlak Etik(Ahlak)

    Siyasal ve

    Ynetimsel Faktrler

    yi Ynetim Devlete Gven Siyasal Sistem

    Kalitesi

    Katlmclk Yerinden Ynetim

  • KT YNETM VE YKMLNN KATLANMAK ZORUNDA OLDUU UYUM VE LEM MALYETLER

    Devletin elde ettii vergi geliri, sz konusu verginin toplanmasna ilikin ynetim maliyetleri dldkten sonra kalan miktardr.

    Vergi sisteminin; Basit, Anlalr, Kolay uygulanabilir olmay vergileme srecinde ykmlnn

    uyumunu zorlatrmaktadr.

    Sz konusu _ Verginin toplanmasna = Devletin elde

    toplam vergi ilikin ynetim maliyeti ettii vergi geliri

  • VERG YNETMNN KALTES

    Vergi ynetim kalitesi;

    teknolojinin btn olanaklarndan yararlanan,

    ykmly mteri kavram ierisinde ele alarak,

    vergileme sreci boyunca memnuniyetinin en st dzeyde kalmas iin aba sarf eden;

    + effaf,

    + bilgiye ulam hzlandran,

    + ykmlnn ilem maliyetini en aza indirme abas iinde olan vergi ynetim biimidir.

  • VERG DENETM ETKNL Ykmllerin yakalanma olaslklarnn artmas, vergilemede adalet alglamasn olumlu etkiler.

    Vergi denetimi, ykmller zerinde korku ve bask oluturmakta ve onlar gerek beyanlarda bulunmaya zorlamaktadr.

    VERG SU VE CEZALARININ ETKNL Ykml, vergi karma sonras salayaca fayday, yakalanma

    olaslna bal olarak vergi cezalarnn maliyetiyle karlatrr ve tercihini yapar.

    Kazancnn ne kadarn Ne kadarn

    beyan edecek? karacak?

    Su ve cezalar asndan etkinlii salanm bir vergi sistemi ierisinde

    ykml, tercihini tm kazancn beyan etme ynnde yapacaktr.

  • VERG SSTEMNN DEAL VERGLEME LKELERNE YAKINLII VE UZAKLII

    Adalet

    Genellik

    stikrar

    Tarafszlk

    Etkinlik

    Basitlik

    deal vergileme ilkeleri;

    ayrca,

    sk sk deiiklie uramamal,

    ykml tarafndan anlalabilir olmaldr.

    Vergilemede etkinlik, ykml tarafndan stlenilen maliyetlerin en aza indirilmesini ifade etmektedir.

  • ETM DZEY

    Eitim, bireylerin tm yaamn etki iine alan,

    etkileim iinde olduu alanlar itibariyle ok ynl bir

    yapya sahiptir. Eitim, bireyi;

    yi vatanda olma,

    Katlmc olma,

    Sorgulayabilme,

    Bilgiye ulaabilme vb. birok ynyle gelitirme gcne sahiptir.

  • SOSYAL NORMLAR (KLTR) VE SOSYAL SERMAYE

    Kltr, toplumlarn ve gruplarn;

    tecrbelerini,

    inanlarn,

    sanat anlaylarn ve bunlarn somut grntlerini,

    ahlak ve hukuk normlarn,

    adet ve gelenekleri ile sosyal bir varlk olarak tm deerlerini ierir.

    Sosyal Normlar

  • Sosyal Sermaye (Social Capital)

    Sosyal sermaye kavram eitimin nemine iaret eden beeri sermayeden (human capital) farkl olarak toplumsal kltr ierisindeki yksek deerlerin ve erdemlerin nemine iaret eder. Toplumsal yaamda;

    gven

    sivil erdem

    demokrasi kltr

    kurumlar

    sosyal normlar

    kurallara uyum vs.

  • KURUMSAL VATANDALIK DAVRANII (ORGANZATONAL CTZENSHP BEHAVOUR)

    Kurumsal vatandalk davran, organizasyon ve ynetim alannda kurum yelerinin gnlllk esasna

    dayal ortaya koyduklar informel davran biimlerini

    ifade etmektedir.

    Ykmller kurumsal vatandalk davran

    erevesinde, vergileme srecinde daha fazla inisiyatif

    alabilir, vergileme srecine ilikin tm srelerde ve

    sorunlarn zmnde daha yapc eletirilerde katkda

    bulunabilir.

  • AHLAK

    Ykmllerin vergi uyumunu arttran ahlaki davran biimi vergi ahlak ve bilincidir.

    Vergi ahlak, ykmlnn vergi konusunda

    oluturduu her trl tepkisel davrann bireylerin

    sahip olduu ahlaki inan ve deerler btn sonucu

    olutuunu belirtmektedir.

  • DNLER VE NANLAR

    Din, toplumsal yaamda insan tutum ve davranlarn belirleyen ve etkileyen ok nemli bir faktrdr. rnein, zekat slam dini asndan Mslmanln be artndan biri olup kabul edilmektedir ve zekatn denmesi her Mslman iin bir temel grev ve ibadettir.

  • DEVLETE VE VERGLEMEYE BAKI AISI: LBERTARAN FELSEFE AISINDAN DEVLETN VE VERGLEMENN MERUYET

    Libertarianizm, mlkiyetin datmnn yaplmad ve bireylerin sahip olduklar mlkiyete hibir ekilde karlmad zgr bir toplum yapsn savunur.

    Libertarianistler zorlama unsuru tayan btn uygulamalara ve yasaklara kardrlar. Libertarian felsefe radikal olarak devleti zorlamaya

    meruluk kazandrlm bir kurum olarak grmektedir.

  • Prof.Dr.Cokun Can Aktan

    Sosyal Bilimler Aratrmalar Dernei

    http://www.sobiad.org

    Dokuz Eyll niversitesi, BF

    http://www.canaktan.org

    http://www.sobiad.org/http://www.canaktan.org/