Backgrounder - nato.int

download Backgrounder - nato.int

of 16

  • date post

    13-Feb-2017
  • Category

    Documents

  • view

    294
  • download

    4

Embed Size (px)

Transcript of Backgrounder - nato.int

  • Backgrounder

    NATO Markaziy Osiyodagi hamkor-davlatlar Qozogiston, Qirgiziston, Tojikiston, Turkmaniston va Ozbekiston bilan hamkorlik aloqalarini mustahkamlashda davom etmoqda. Bu NATOning strategik muhim mintaqalar bilan tashqi aloqalarni rivojlan-tirish siyosati doirasida amalga oshirilmoqda. Ularning xavfsizligi va barqarorligi umumiy yevroatlantika xavfsizligi bilan uzviy bogliq. Ushbu besh davlatning har biri, Shimoliy atlantika ittifoqida faol ishtirok etayotgan Afgonistonning keyingi rivojlanishiga ijobiy tasir etish poten-sialiga ega.

    NATOning, 2010 y. noyabrida Lissabon sammitida qabul qilgan yangi strategik konsepsiyasida bayon etilishicha, yevroatlantika hududi havfsizligini mustahkamlashda butun dunyo mamlakatlari va tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari orqali ancha muvaffaqiyatli joriy etilmoqda. Lissabonda hamkor davlatlar bilan muloqot va hamkorlik yanada inklyuziv, moslashuvchan va strategik yonaltirilgan bolishi uchun NATOning hamkorlik siyosatini isloh etish boyicha maqsadli ishlar boshlab yuborilgan. Yangi siyosat 2011 yilning aprelida Berlin shahrida tashqi ishlar vazirligi yigilishida tasdiqlangan.

    NATO sherikchilik tuzilmasi va hamkorlik dasturi xavfsizlik masalalari boyicha muzokaralar olib borish uchun har taraflama doiralarni taqdim etish, shuningdek, NATOga azo davlatlar va boshqa hamkor mamlakatlar bilan katta spektr yonalishi boyicha ikki tomonlama amaliy hamkorlik ornatish imkonini beradi. Bu shaffoflikni taminlashga, ozaro ishonchni mustahkamlashga va xavfsizlik boyicha umumiy muammolarni hal etishga yordam beradi.

    Markaziy Osiyodagi beshta davlat ilk davrdan Shimoliy atlantika hamkorlik Kengashida ishtirok etishni boshlaganlar. Ushbu forumga, Sharq va Garb ortasidagi jarlikni yengib otish va Varshava shartnomasiga kirgan sobiq davlatlar bilan ozaro aloqa ornatish yolidagi ilk qadam sifatida, muzokara olib borish uchun 1991 yilning dekabr oyida Shimoliy atlantika ittifoqi tomonidan asos solingan. Keyinroq, 1997 yilda, ushbu tashkilot orniga yevroatlantika hamkorlik

    p2 Umumiy mintaqaviy xavfsizlikka davat

    p5 Tinchlik uchun hamkorlik: hamkorlikning muvofiqlashgan usuli

    p7 Hamkorlikning ahamiyati

    p7 Koptomonli olchov

    p8-14 Hamkorlikning asosiy yonalishlari

    Qirgiziston Prezidenti Almazbek Atambaev va NATO Bosh kotibi Anders Fog Rasmussen

    mintaqaviy barqarorlik va keyingi hamkorlik masalalari muhokama etilgan ikki tomonlama

    uchrashuvdan song, 2013 y. 17 sentyabrda NATO shtab-kvartirasida qoshma matbuot

    anjumani otkazishdi.

    NA

    TO

    Markaziy Osiyodagi hamkorlar

  • 2

    Kengashi tashkil etildi. Beshta davlatdan torttasi Tinchlik yolida hamkorlik dasturi tomonidan taqdim etilayotgan imkoniyatdan foydalangan holda, ushbu yirik ikki tomonlama amaliy hamkorlik loyihasiga 1994 yilda tashkil etilgach azo boldilar (Tojikiston esa, keyinroq 2002 yili qoshildi). 2004 yili Istambuldagi sammitda NATOning peshqadam davlatlari tomonidan Markaziy Osiyo va Kavkaz bilan hamkorlik Shimoliy atlantika ittifoqining muhim masalasi etib belgilandi.

    Markaziy Osiyodagi har bir davlatning NATO bilan munosabati turlicha rivojlandi, chunki har bir hamkor davlat qanday va qaysi sohada hamkorlikni ornatish boyicha mustaqil tanlash huquqiga ega. Shimoliy atlantika Kengashi bilan hamkorlik ornatish tashqari Markaziy Osiyodagi hamkor davlatlar xavfsizlik boyicha boshqa hududiy tashkilotlarda ham ishtirok etadilar. NATO ularning Shimoiy atlanika kengashi bilan hamkorligi va boshqa tashkilotlar bilan mustahkam aloqalar ornatishga intilishlarida hech qanday ziddiyatni kormaydi.

    Umumiy mintaqaviy xavfsizlikka davatMintaqa boylab otgan Buyuk ipak yoli Yevropa va Osiyo ortasida mahsulot, bilim va goyalar almashinuviga sharoit yaratgan, shuning uchun Markaziy Osiyoning tarixiy mintaqasi favqulotda muhim hisoblangan. Bugungi kunda ham u huddi shunday mavqyega ega bolmoqda.

    Xavfsizlikning zamonaviy sharoitida NATO davlatlari va ularning Markaziy Osiyodagi hamkorlari oldida umumiy hal qiluvchi muammolar turibdi. Terrorizm, diniy ekstremizm, etnik ziddiyatlar, shakllanmagan davlatlar, uyushgan jinoyatchilik, ommaviy qirgin qurollarini tarqalishi va narkotiklarning noqonuniy aylanmasi chegara bilmaydi va ular bilan faqatgina ozaro kelishgan holda xalqaro harakatlar orqali kurashish mumkin.

    Agar mintaqaga kengroq nazar solsak, Afgonistondagi sharoitning rivojlanishi bilvosita yoki bevosita Markaziy Osiyo xavfsizligiga va barqarorligiga tasir korsatadi va aksincha. NATOning mintaqadagi ishtiroki 2003 y. tashkilotning Afgonistondagi xavfsizlikka tasir korsatish uchun Xavfsizlikka komaklashuvchi xalqaro kuchlar (ISAF) xalqaro kuchlar boshqaruvini oz zimmasiga olish bilan oshdi. Aynan mana shuning uchun NATO ozining Markaziy Osiyo hamkorlarini Afgonistonda va umuman mintaqadagi holatni rivojlantirish, shuningdek 2014 yildan keyingi NATO missiyasi boyicha siyosiy muloqotga chorlamoqda. Afgonistondagi etnik xilma-xillik shuni korsatadiki, Markaziy Osiyodagi aksariyat davlatlar muhim mahalliy tashkilotlar va davlat arboblari bilan aloqaga egliklari Afgonistonning barqarorlashuvi va tiklanishida ijobiy tasir korsatishi mumkin. Markaziy Osiyo davlatlari ham Afgonistondagi holatning barqarorlashuvidan manfaatdorlar, chunki ular oz mamlakatlariga beqarorlik tarqalishi xavfini bartarf etish va Afgonistondan kirib kelayotgan narkotrafik xatari bilan kurashish istagidalar.

    Kavkaz va Markaziy Osiyo boyicha maxsus vakil2004 yilning iyunida Istambuldagi Sammitda NATOga azo davlatlar Kavkaz va Markaziy Osiyo boyicha maxsus vakil tayinlashga qaror qildilar. Birinchi bolib ushbu majburiyat Robert Simmonsga yuklatildi, hozirda ushbu masuliyatli vazifa NATOning sobiq matbuot kotibi Djeyms Appaturaga yuklatilgan. Uning vazifasi, mintaqaviy xavfsizlikni mustahkamlash va hamkorlarga hamkorlik instrumentlaridan opti-mal foydalanishga komaklashish maqsadida mintaqaviy rahbarlar bilan yuqori darajada amaliy alo-qalarni ornatib turishdan iborat.

    U mintaqadagi rasmiy shaxslar, shuningdek, Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa va Yevropa Ittifoqida xavfsizlik va hamkorlik Tashkiloti kabi boshqa tashkilot-lardagi hamkasabalar bilan cham-barchas aloqada boladi. Shunga kora, tashkilotning doimiy ishi va aloqasini taminlash ozaro bir butunlikka asoslangan holda amalga oshiriladi. Kavkaz va Markaziy Osiyo boyicha maxsus vakilga aloqa va ozaro faoliyat boyicha har bir mintaqa uchun ikkita xodim yordam beradi.

    NA

    TO

  • 3

    Afgoniston masalasida xavfsizlik boyicha hamkorlik va mintaqaviy hamkorlikning muhimligi

    Markaziy Osiyo davlatlari Afgonistonda otkazilayotgan NATO boshchiligida ISAF operatsiyalarini qollab-quvvatlamoqdalar. Qollab-quvvatlash deganda oz hududidan uchib otish va NATOning alohida davlatlari uchun harbiy bazalardan foydalanish imkonini berish tushiniladi. Bundan tashqari Qozogiston, Qirgiziston, Tojikiston va Ozbekiston (Belorusiya, Rossiya va Ukraina bilan bir qatorda) uchmaydigan yuklarning Afgonistonga olib borish va qaytarishni amalga oshirish uchun temir yol va (yoki) avtomobil yollari tizimini taqdim etadilar. Ushbu Shimoliy yonalish koalitsiyasining harbiylarini taminlash, shuningdek, Markaziy Osiyodagi hamkorlarga ushbu transport tarmoqlarini, Afgoniston va Markaziy Osiyo davlatlarini ozaro boglovchi, shuningdek, mintaqani Yevropa bilan boglovchi, uzoq muddatli tijorat arteriyasiga aylantirish imkonini beradi. Mintaqaviy temir yollarni keyingi rivoji mintaqaning hali ham dunyoning iqtisodiy integrarlashgan hududi bolib borishida hamda transport, axborot-kommunikatsiya va energetik infratuzilmalari bilan ozaro bogliq bolgan Yangi ipak yoli konsepsiyasini joriy etishda ahamiyatli hisoblanadi.

    Mintaqaviy hamkorlik imkoniyatlarini Afgonistondagi barqarorlik yolida foydalanish Markaziy Osiyo uchun yana bir vazifa. NATOning hisoblashicha, Istambul jarayoni/ Osiyo Yuragi hamkorlikni amalga oshirish yolida qimmatli hisoblanadi. NATO ushbu jarayonda faol ishtirok etmoqda, shuningdek, amaliyotda ofat va falokatlar oqibatini bartaraf etish boyicha ishonchni mustahkamlash chora-tadbirlarini qollab-quvvatlaydi. Ikki tomonlama darajada Markaziy Osiyodagi NATO hamkorlari Afgonistoning barqarorlashuvi va rivojiga oz xissalarini qoshmoqdalar.

    Qozogiston ozida investitsiya, qishloq xojaligiga yordam, maktab, shifoxona va temir yol qurilishlarini qamrab olgan, shuningdek, afgon talabalarini Qozogistonda talim olishlari uchun stipendiyalarini joriy etivchi himmatli komagini Afgoniston uchun taqdim etdi. Tojikiston ikki davlat chegarasidan otuvchi Panj koli orqali odamlar va yuklarni otishini taminlashga ahamiyat berayapti. Tojikiston hukumati Aga Xan rivojlantirish tashkiloti va Afgoniston hukumati bilan birgalikda bir qator kopriklar qurilishini yakunlash boyicha ishlarni joriy etdi, qoshimcha kopriklar miqdori kelajakda qurilishi belgilab olindi. Turkmaniston subsidiyali energiyani Afgonistonga yetkazib beradi hamda TAPI gaz quvirlarini otkazish va Turkmaniston, Afganiston va Tojikistonni boglab turuvchi temir yol loyihalarida ishtirok etmoqda. Ozbekistonlik mutaxassislar Afgonistonda infratuzilmani rivojlantirish borasida qator loyihalarni amalga oshirdilar, jumladan, shimoliy hududlarni poytaxt bilan boglab turuvchi onlab kopirklarni tiklashda, shuningdek, Afgonistonda Hayraton bilan Mozori Sharifni boglab turuvchi ilk temir yol qurilishida va Qobulni elektroenergiya bilan taminlashda komaklashdilar.

    NATO ISAF missiyasiMarkaziy Osiyodagi xavfsizlik sezilarli darajada Afganistondagi xavfsizlik bilan bogliq. Afganitondagi holatning rivojlani-shi bevosita yoki bilvosita mint-aqadagi xavfsizlik va barqarorlikka tasir korsatadi. Afganiston yana terroristlar va terrorizmning boshpanasi bolib qolmaslik uchun NATO Afgon milliy xavfsiz-lik kuchlarining (AMXK) ishon-chini mustahkamlash va imkoniyatlar yaratishi maqsadida investitsiya kiritishd