Vizantija 2

Click here to load reader

  • date post

    02-Oct-2015
  • Category

    Documents

  • view

    34
  • download

    10

Embed Size (px)

description

v

Transcript of Vizantija 2

EPOHA KOMNINA I AN\ELA (1081-1204)

EPOHA KOMNINA I AN\ELA (1081-1204)

Najve}i broj vizantijskih spomenika pripada upravo ovom razdoblju (XI i XII vek). Njihov stil je jako odre|en i on kodifikuje stvarala{tvo prethodne epohe. Pod Komninima se priprema estetika nastupaju}ih vekova i ve} se nagove{tavaju budu}e te`nje.

Ovaj stil je sve~an i uzvi{en, i izra`ava najdublje elemente religioznosti. Na njega ne uti~e ni narodna ni helenisti~ka umetnost. Boje su guste i te{ke i podse}aju na emalj.

Dolazi do ponovnog naleta anti~ke umatnosti, pa su i motivi anti~ki-nago telo koje stoji uspravno, ili le`i (Raspe}e, Silazak u Ad-Dafni). Zlatni fon dobija {ire razmere. Figure su izdu`ena, lake i vazdu{aste, grubih, asketskih lica. Karakteristi~na su duboka duhovnost i stati~na frontalnost.

U XII preovla|uje isto~ni tip lica sa geometrijsko tip lica sa geometrijslom podelom i zeleni inkarnat.

Osim nekoliko mozai~kih povr{ina iz XII veka iz ~isto vizantijskih zemalja (katedrala u Seru, danas u rotondi svetog \or|a u Solunu i Manastir Vatoped na Svetoj Gori), mozaici iz ovog perioda uglavnom su sa~uvani van Vizantije. Najbolji primer za mozaike iz doba Komnina jesu mozaici na Siciliji i u Veneciji, ali i u Makedoniji, Srbiji, Rusiji i Gruziji. Umetni~ki centar je bio Carigrad, me|utim od zidnog slikarstva vizantijske prestonice ni{ta nije sa~uvano.

SVETI PANTELEJMON U NEREZIMA

Prema natpisu ova crkva je ukra{ena 1164. godine po narud`bini Aleksija Komnina.

U apsidi je prikazano pri~e{}e i hetimasija. U konhi prikazana je polufigura Bogorodice Orante. U naosu: na glavnim delovima i svodovima su prikazani veliki praznici-Sretenje, Preobra`enje, Ulazak u Jerusalim, Ro|enje Bogorodice, kao i ciklus Stradanja od koga su sa~uvani-Skidanje s krsta i Oplakivanje.

Ovaj stil najavljuje stil XIV veka. Izra`ena je dramati~nost pri~e (bol i patnja na licima). Detalji su neobi~no realisti~no ura|eni za XII vek. Gr~ki tip likova i visok tehni~ki nivo govore da je to delo carigradskog majstora. Inkarnat je tamno zele4ni sa jakim belim naglascima. Izra`ena je skladnost kompozicija, dovedenih na mali broj poteza i sklad linija koji je podr`an skladom boja.

Ova umetnost tipi~na za vizantijsku estetiku Komnina ostaje duboko ukorenjena u vizantijsku tradiciju izra`avanja iracionalnog, ali poku{ava da u nju unese ljudske teme.

SVETI DIMITRIJE U VLADIMIRU (severna Rusija)

Ovo je zadu`bina Ruskog vladara Vsevoloda III koji je pozvao umetnike iz Carigrada. Crkva je sagra|ena 1198-99. U njoj su sa~uvani samo razli~iti delovi velike kompozicije Stra{nog suda u svodu. Lepota figura, naro~ito lica i izvanredna skladnost kompozicija istog su porekla kao u Nerezima.

CRKVA ARHAN\ELA MIHAILA U KIJEVU

Ovu crkvu su radili carigradski i moskovski majstori. Ikonografija je carigradska.

Scena Pri~e{}a je veoma `ivo i dramati~no prikazana. Uo~ava se jasno kretanje apostola ~ija se lica razlikuju, odnosno, svako je portret za sebe. Izra`ena je proporcionalnost.

Sli~na kompozicija je prikazana u mitropoliji u Seru.

Slikarstvo je vi{e vezano za tradiciju XI veka nego za Komninsku umetnost.

BA^KOVSKI MANASTIR U BUGARSKOJ

Ekspanzija vizantijske umetnosti u Bugarskoj zapo~eta jer jo{ u doba cara Simeona. Kada su Vizantinci zaratili sa Bugarima, ekspanzija je postala jo{ energi~nija.

Ovaj manastir je osnovao 1083. godine vizantijski ~inovnik Gruzijac Grigorije Pakurijan. Freske su nastale krajem XII veka.

U apsidi je prikazana Bogorodica sa Hristom na prestolu sa dva an|ela. Ispod je friz medaljona i pravougaonika sa bistama svetaca;kao helenisti~ki portreti, medaljoni i pravougaonici sa crvenim ili zelenim osnovama uokvirene su ramovima koji na vrhu imaju petlju i kod gledaoca trba da stvore iluziju da svaki portrat visi na zidu. ispod friza-svetitelji, dva an|ela i dve sve}e sa sve}njacima;sa strane trijumfalnog luka prikazane su polufigure |akona i evharistija. Zidovi su podeljeni na dve zone. U gornjoj zoni se nalazi ciklus Velikih praznika, a u donjoj svetitelji, a svaka scena je zatvorena u trolisni luk. Iznad vrata narteksa je predstava Bogorodice sa Hristom, a sa strane su dva arhan|ela, Petar i Pavle.

U narteksu je predstavljena vizija Jezekijina.

Crkva ima i kriptu. U njoj su prikazani Vizija proroka Jezekilja, u apsidi Deizis, u narteksu Stra{ni sud i svetitelji. Izabrane teme su najva`nije za liturgiju.

Celokupni ansmbl odlikuje se jasno}om arhitektonskog postrojenja. Svaka scena zauzima strogo odre|eno mesto. Izabrane su samo najva`nije teme sa liturgijskog stanovi{ta. Kompozicije su pod~injena lucima koji ih uokviruju. Sistem ra{~lanjavanja zidova podse}a na pompejansku dekoraciju. Nema sumnje da se ovde, u Ba~kovu, radi o ~isto carigradskoj tradiciji. Sve jedno, stil fresaka sa nagla{enom linearno{}u i konvencionalnim i o{trim crte`om lica onemogu}ava pripisivanje `ivopisa carigradskim majstorima. Naime, otkriven je potpis umetnika, zemljaka ktitorovog koji je pro{ao i primio vizantijsku {kolu, Gruzina Jovana Iveropula.

NORMANSKA SICILIJA

U ranijim vekovima je Sicilija bila deo vizantijskog carstva, ali je jo{ 662, sa napredovanjem islama, veliki deo ovog ostrva potpao pod muslimansku vlast. Situacija se menja tek sa dolaskom Normana 1072, kada je osnovano novo i stabilno carstvo, a muslimani su bili kona~no isterani.

Iz vremena vizantijske vladavine je sa~uvano veoma malo. Najzna~ajnije vizantijske spomenike na Sicilije treba pripisati Normanskoj vladavini, jer su gotovo svi normanski vladari bili aktivni pokrovitelji umetnosti, i podr`avali su ostvarenja koja su bili vi{e vizantijska nego zapadnja~ka. Iako su ove crkve imale trobrodnu bazilikalnu osnovu, uobi~ajenu na zapadu, i bile bez tradicionalnih vizantijskih kupola, mahom su detaljima imale izrazite vizantijske karakteristike.

KATEDRALA U ]EFALU

Najstarije, a po mnogo ~emu i najlep{e mozai~ke dekoracije su one koje se nalaze u apsidi i prezbiterijumu ove katedrale. Crkvu je 1131. godine zapo~eo najzna~ajniji normanski kralj Ro`er, ali prezviterijum nije zavr{en sve do 1148. Ubrzo je zapo~eto i postavljanje mozaika, prvo u apsidi, zatim na svodu i najzad na vertikalnim bo~nim zidovima prezviterijuma. Na kraju su postavljenmi proroci i patrijarsi pri vrhovima zidova. Mozaike na bo~nim zidovima treba smatrati radom sicilijanskih u~enika podu~avanih od Grka koji su postavljali mozaike na zidovima apside i konhi. Apsida je verovatno zavr{ena pre smrti kralja Ro`era 1154.

Najzna~ajnije obele`je ove crkve je ogromno poprsje Hrista Pantokratora u konhi apside, koji je tu sme{ten jer ne postoji kupola. Hrist dr`i Sveto pismo otvoreno kod mesta u tekstu Ja sam Svetlost sveta. Sa jedne strane je tekst na Latinskom, dok je na drugoj na Gr~kom, {to je u skladu sa dvojnim karakterom sicilijanske kulture tog vremena. Lice je krajnje dostojanstveno, ali je manje zastra{uju}e i neobi~no, i tako|e manje produhovljeno nego lice u Dafni. Mozai~ari koji su 40 godina kasnije radili u Monrealu verno su se ugledali na ovaj lik, s tim {to je tamo obrada grublja i manje skladna i istan~ana.

Na vertikalnim zidovima apside mozaici su slo`eni u tri pojasa. Bogorodica u stavu orante izme|u arhan|ela koji su iznad nje, {est apostola u sredini i jo{ {est ispod nje. Ostali svetitelji su prikazani na ju`nim i severnim zidovima prezviterijuma: ~etiri dole i isto toliko gore na svakoj strani. Gore su medaljoni sa poprsjima proroka, a na ~etvorodelnom svodu u uglovima se nalaze an|eli, a u sredi{njem delu heruvimi i serafimi.

KAPELA PALATINA U PALERMU

To je dvorska kapela koju je podigao Ro`er II, tako|e ubrzo posle 1130. Ona predstavlja jedinstveni spoj zapadnja~ke bazilike i upisanog krsta. Zidovi su oblo`eni belim mermerom sa mozai~kim inkrustacijama. Pod je tako|e od mermera, ali obojenog sa strogim geometrijskim {arama. Tavanica je drvena, ukra{ena slikarstvom u temperi.

Mozaici Palatinske kapele predstavljaju rad nekoliko posebnih {kola. Prvo su zavr{eni mozaici u kupoli i na njenim podupira~ima. Prtema natpisu oni poti~u iz 1143 i treba ih pripisati gr~kim majstorima. Tehnika rada je izvanredna, prelazi tonova i boja istan~ani, draperije su lepr{ave, a likovi elegantni. Na~in na koji su obra|ena tri crkvena oca-Sveti Grigorije, Sveti Vasilije i Sveti Jovan Zlatousti-isti~e njihov li~ni karakter i pokazuje rad izuzetne prefinjenosti. ^im su zavr{eni mozaici u kupoli, izgleda da su isti majstori zapo~eli rad na zidovima potkupolnog prostora koji su zavr{ili oko 1148. Transepti su dekorisani posle potkupolnog prostora, ali pre toga mora da je do{lo do promene koncepcije. Naime, na~in na koji su povezane scene kr{tenja i ro|enja Hristovog jasno ukazuju da je prethodna scena zami{ljena naknadno, mo`da zbog promena do kojih je do{lo smr}u Ro`era II 1154. Ostali prizori-Preobra`enje, Vaskrsenje Lazarevo i Hristov ulazak u Jerusalim-sli~ni su kr{tenju potome {to imaju karakter uokvirenih ikona. Postavljeni su upravo nasuprot kraljevske lo`e koju je obnovio kralj Viljem I (1154-1166) na po~etku svoje vladavine.

U kupoli je Pantokrator okru`en sa osam arhan|ela. a ispod su proroci i Jovan Krstitelj; Jevan|elisti su u trompama. Iznad lukova su scene Srerenja i Blagovesti. U scenama Velikih praznika ima nelogi~nosti jer neke scene nedostaju. U glavnom brodu je Geneza. U apsidi je polufigura Hrista i Bogorodice izme|u svetitelja. Dekoracija apside ra|ena u Sicilijanskoj tradiciji. U bo~nim apsidama su polufigure apostola Andreja (to je novo umesto Petra) i Pavla. Kult apostola je jako nazna~en. Na svodu trijumfalnog luka je Hetimasija izme|u arhan|ela Mihaila i Gavrila. Zidovi hora i trnsepta su ukra{eni Scenama iz Hristovog `ivota. U bo~ni apsidama su prikazani Vaznesenje i Silazak Svetog Duha. U levom delu hora verovatno su bile scene stra