БАЛДАРГА БИЛИМ БЕРҮҮ - IIIT · PDF file жолу жүз же андан...

Click here to load reader

  • date post

    17-Aug-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of БАЛДАРГА БИЛИМ БЕРҮҮ - IIIT · PDF file жолу жүз же андан...

  • БАЛДАРГА БИЛИМ БЕРҮҮ БИЛИМ БЕРҮҮНҮН ӨНҮГҮҮСҮНӨ

    АДЕП-АХЛАКТЫК, РУХАНИЙ ЖАНА БИРДИКТҮҮ МАМИЛЕ

    АНН ЭЛЬ-МОСЛИМАНИ

  • БАЛДАРГА БИЛИМ БЕРҮҮ

    Билим берүүнү өнүктүрүүгѳ

    адеп-ахлактык, руханий жана

    бирдиктүү мамиле

    Бишкек - 2020

  • УДК

    ББК

    Китептин демөөрчүсү:

    Эл аралык Ислам ойлору Институту

    Херндон, Вирджиния, США

    Китерти англитчеден кысгызчага кптпсгпн Жалилова Гулжахан

    Китертин седактпсу Беделбек кызы Вера

    Анн Эль-Мптлимани

    Балдасга Билим Бесүү: Билим бесүүнү өнүктүсүүгѳ адер-ахлактык, суханий

    жана бисдиктүү мамиле / Кптпсгпн.: Г. Жалилпва – Б.: 2020. -22 б.

    Бул китер жалры пкусмандасга, Итлам динине кызыккандасга, Итлам динин

    изилдегендесге өтө райдалуу. Бул китертин өзгөчөлүгү – итламга бплгпн жаоы

    көз касашты тунуштайт. Мутулмандасдын калыртаныр калган этки көсүнүш-

    төсдөн асылыр, чыныгы ийгиликке жеткисе тусган жплдпсу чагылдысат.

    Китер «Ихтан Хайсия» кппмдук фпнду тасабынан баттысылган

    КЫРГЫЗСТАН МУСУЛМАНДАРЫНЫН ДИН БАШКАРМАСЫ

    Бул китеп Кыргызстан мусулмандарынын дин

    башкармасы тарабынан тастыкталат. №

    M УДК

    ББК

    © Анн Эль-Мптлимани, 2020

  • 3

    КИРИШ СӨЗ

    Учурдагы билим берүү системасынын баскан жолу жүз же андан ашык жылдардан бери ула-нып келе жаткандыгына карабастан, бул систе- ма “кайра иштелип чыгууга” өтө муктаж, ошол эле учурда билим берγγ системасынын өз кезегинде өнγ- гγγнγн жана азыркы учурдун таасирине байланыштуу көптөн бери унутулуп келген окутуу ыкмалары жана принциптери менен болгон байланышын жаңыртуу абзел.

    Бизде азыркы системада негизинен саналуу гана окуучулардын санынан турган, бир дарсканадан экин- чисине көчүп окуган, тиешеси же байланышы жок фактылардын конвейер лентасында багылган класстар бар, ошол балдарды шыктандыра албаган китептер жана ыкмаларды колдонуу менен аларды кайра эле аягы түгөнгүс сынактарда колдонобуз, мунун жый- ынтыгында алынган бааларды балдардын интеллек- туалдык мүмкүнчүлүгүн арттыруу жана предметти ”өздөштүрүү” жетишкендиктери үчүн колдонуп ке- лебиз. Аттандаштык, татаал, кызыксыз жана катаал ыкмалар дүйнө жүзүндөгү көпчүлүк мусулман ише- ниминдеги мектептерде өкүнүчтүү тγрдө кайталанып колдонууда. Мунун жыйынтыгында балдардын бир сапка тизилген тизмеги пайда болот да, дал ушул жер-

  • 4

    де: буларды “ойлонууга” үйрөтүшкөнбү же “иш - ара- кеттерге” үйрөтүшкөнбү деген суроо туулат.

    Ондогон жылдардан бери билим берүү менен алектенип, ѳз ислам мектебин жетектеп келе жаткан Анна Эль-Мослимани Чыгышта да, Батышта да билим берүү философиясына жана балдардын окуп үйрѳнүп жаткан бардык нерселерине толугу менен руханий күч бере ала турган адеп-ахлактык ыкмаларга үндѳгөн кѳптѳгѳн жалпы ой–пикирлерге кошулат.

    Мунун себебин түшүнүү үчүн – фундаменталдык негиздер менен – ар бир бала руханий, моралдык жана интеллектуалдык касиеттери менен жаралат, балдар- дын бул касиеттеринин функциясын жалаң эле сынак- тарды тапшыруу үчүн эмес, ошондой эле Жараткан- ды тааный билүү, өз жаратылышын жана ааламдагы ордун түшүнө билүү жана акыры аларды адамзатына пайда алып келүүчү иш-аракеттерге колдоно билүү зарылдыгы менен байланыштырса болот. Ошентип, жалпы билим берүү тажрыйбасын жогорулатуу - бул анын келечегинде, өз учурунда келечекте билим берүү системасынын өнүгүүсүн жана өөрчүшүн колго алуу болуп саналат.

    Баланын аалам жѳнγндө адеп-ахлактык түшүнүгү бирдиктүү дγйнө таануусу менен чогуу, жаратылган ар бир нерсе менен байланышы, дүйнөнү жакшыр- тууга жарандык милдети тууралуу маалым болуусу жана башкалар менен биргеликте кызматташтыкта иштей билүүсү, ар бир баланын өсүшүнүн жана өөр- чүшүнүн негизин түзөөрүн, аларга Кудайдан берил- ген касиеттерин иш жүзүнө кеңири ашыруусуна мүм- күндүк берээрин автор тастыктайт.

  • 5

    Автор атаандаштык буйрутма агым, баалоо, сый- лоо жана жазалоо (балдардын өзүнө болгон ишени- мин жана чыгармачылыгын система ырайымсыз түрдө тепселеп салууда жана ошол системанын натыйжалуу- лугу иш жүзүндө далили аз, таптакыр жок деп айтса да болот) сымал ыкмалардан арылганда гана балдардын өөрчүшү ыктымалдуу экендигин түшүндүрүүнү улан- тат. Мындан тышкары, мурдагы эски маалыматтарды камтыган тексттер окуу китептеринен алынып салы- нуусун жана тематикалык мамилени колдонгон текст- тердин кеңири жана көп катмарлуу маанисин тγшγнө билүү үчүн аларды чыныгы жашоодогу окуялар жана ишкердүүлүктөр менен байланыштырып, кайрадан иштеп чыгуу керектигин, балдардын жашоодогу ма- анилүү эмоционалдык жана социалдык деңгээлдерди түшүнө билүүсүнө мүмкүндүк берүүчү негизги (жана абстракттык) суроолорду толугу менен ачып берүүнү талап кылат.

    Аталган эмгек ошондой эле билим берүү тажрый- басын дем күч берүүчү деңгээлде колдонуу үчүн акы- ркы инновациялык куралдарды жана технологиялар- ды колдонууга γндөйт. Бул өз кезегинде, актуалдуу окутулуучу айлана-чөйрөнү (дарскана жана мектепти) динамикалык жана кызыктуу жайга айландырат жана ал жерде мугалим “башкарма” эмес, баладагы болгон эң мыкты сапаттарды тарбиялай алган акылман об- раздын үлгүсү болуусу абзел.

    Соңунда, мусулман мектептери γчγн Жараткан ар дайым окутулуп жаткан нерселердин эң башкысы, так борбору болуусу керек деп саналган азыркы тажрый- бадагы механикалык катаал түрдө эмес, Жараткан-

  • 6

    ды, Анын элчилерин, адамзатка тартуу кылган аятта- рын