Onderzoeksrapport Studeren en Financien

Click here to load reader

  • date post

    07-Apr-2022
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Onderzoeksrapport Studeren en Financien

Microsoft Word - Onderzoeksrapport_Studeren_en_Financien2
en schuldenproblematiek van studenten van
Hogeschool INHolland Rotterdam
Dit onderzoeksrapport is een uitgave van het Lectoraat Dynamiek van de Stad van
Hogeschool INHolland in opdracht van de School of Law. Het onderzoek is uitgevoerd door:
Aartie Hanoeman (student School of Law)
Adelia da Silva (student School of Law)
Afke Theunissen (fellow Dynamiek van de Stad)
Guido Walraven (lector Dynamiek van de Stad)
Rotterdam, juni 2009
3
VOORWOORD
In dit rapport staan de resultaten beschreven van het onderzoek Studeren en Financiën dat in
opdracht de Directeur van de School of Law is uitgevoerd door het Lectoraat Dynamiek van
de Stad. Het onderzoek is verricht onder studenten van Hogeschool INHolland, locatie
Rotterdam.
Bij het Lectoraat Dynamiek van de Stad heeft een groot aantal mensen met plezier aan dit
onderzoek gewerkt. Adelia da Silva en Aartie Hanoeman, beiden studenten van de School of
Law1 hebben in het kader van hun afstudeerfase dit onderzoek van het lectoraat uitgevoerd.
Fellow Afke Theunissen was verantwoordelijk voor de onderzoeksopzet, heeft de studenten
begeleid en ondersteund in de gehele uitvoering en heeft meegeschreven aan het
onderzoeksrapport. Lector Guido Walraven heeft in de verschillende fasen van het
onderzoek feedback gegeven.
Daarnaast heeft Roos Bonnier geadviseerd bij de analyses van de onderzoeksgegevens.
Michiel van Dijk van de school of Law heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het
mogelijk maken van de online enquête ten behoeve van dit onderzoek. En om inzicht te
krijgen hoe het leenbeleid van banken ten opzichte van studenten er uit ziet, heeft student
Joice de Visser hier een klein onderzoek naar uitgevoerd. Het Lectoraat Dynamiek van de
Stad wil Michiel van Dijk, Roos Bonnier en Joice de Visser hartelijk bedanken voor de
bijdrage die zij hebben geleverd.
Als laatste wil het Lectoraat Dynamiek van de Stad langs deze weg alle studenten die aan dit
onderzoek hebben meegewerkt hartelijk bedanken.
1 Adelia da Silva heeft dit onderzoek uitgevoerd in het kader van haar afstuderen aan de opleiding HBO-Rechten en Aartie
Hanoeman aan de opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening.
4
INHOUDSOPGAVE
Pag.
1.1 Inleiding 7
1.4 Opbouw van het rapport 11
Hoofdstuk 2 Jongeren en financiën 12
2.1 Inleiding 12
2.3 Financiële situatie van studenten 14
Hoofdstuk 3 Kenmerken van de onderzochten 16
3.1 Inleiding 16
3.2 Geslacht 16
3.3 Leeftijd 16
3.4 School 16
3.5 Opleidingsvariant 17
3.6 Leerjaar 17
3.7 Woonsituatie 18
Hoofdstuk 4 De financiële omstandigheden van de studenten 19
4.1 Inleiding 19
4.2 Onderscheid voltijd, deeltijd en duaal en financiële gevolgen 19
4.3 Studeren, Studiefinanciering en betaling collegegeld 19
4.4 Werken naast de studie 22
4.5 Financiële ondersteuning door familie en anderen 23
4.6 Inkomsten per maand 25
4.7 Uitgaven 26
Hoofdstuk 5 Omvang en gevolgen van de schuldenproblematiek 28
5.1 Inleiding 28
5.3 Schulden en/of betalingsachterstanden per school 28
5.4 Schulden en/of betalingsachterstanden per leerjaar 29
5.5 Schulden en/of betalingsachterstanden en woonsituatie 30
5.6 Schulden en/of betalingsachterstanden en culturele achtergrond 31
5.7 Schulden en/of betalingsachterstanden en
financiële ondersteuning 31
5
5.10 Type schulden en/of betalingsachterstanden 33
5.11 Oorzaken van schulden en/of betalingsachterstanden 36
5.12 Belemmeringen die studenten ondervinden bij hun
studievoortgang 36
6.1 Inleiding 38
6.3 Studeren en wonen 40
6.3.1 Huurtoeslag 40
6.4 Studeren en zorgverzekering 41
6.4.1 De zorgverzekering 42
6.4.2 Zorgtoeslag 42
6.4.3 Wanneer komt een student in aanmerking voor de zorgtoeslag? 42
6.5 Studeren en kind(eren) opvoeden 43
6.5.1 Tegemoetkomingen in de kosten voor de opvoeding 43
6.5.2 Algemene Kinderbijslagwet 43
6.5.4 Kinderopvangtoeslag 47
6.6 Kwijtscheldingsmogelijkheden 48
6.7 Zijn studenten van INHolland Rotterdam op de hoogte van de
genoemden (wettelijke) voorzieningen? 51
gebruik? 51
7.1 Inleiding 53
7.4 De bekendheid van de hulpverleningsmogelijkheden onder
Studenten 57
7.6 De redenen om geen gebruik te maken van de
hulpverleningsorganisaties 58
8.1 Inleiding 60
8.3 Beoordeling informatievoorziening van de website
www.studentinhetrood.nl 61
6
9.1 Inleiding 63
9.3 Studielening en collegegeldkrediet 64
9.4 Onderzoeksverslag leenbeleid van ING, Rabobank en
ABN AMRO 65
9.4.1 Inleiding 65
9.4.4 Conclusie leenbeleid aan studenten 66
Hoofdstuk 10 Student aan het woord 68
10.1 Inleiding 68
betalingsachterstanden hebben 68
11.1 Inleiding 71
11.2 Stellingen 71
de stellingen
12.3 Aanbevelingen 85
IV: Reminder verzoek mail voor studenten
V: Vragenlijst leenbeleid
1.1 Inleiding
Uit eerder verricht onderzoek door de School of Law in samenwerking met het Lectoraat
Dynamiek van de Stad is begin 2008 duidelijk geworden, dat er binnen de locatie Den Haag
van Hogeschool INHolland studenten zijn die schulden hebben. Onder meer naar aanleiding
van dit onderzoek is er vorig jaar een project gestart om studenten met schulden te
ondersteunen. Dit heeft uiteindelijk geresulteerd in een website (www.studentinhetrood.nl)
en dienstverlening aan studenten die hulp vragen bij hun financiële problemen door de
Rechtswinkel van de School of Law. De website en de daarbij horende dienstverlening zijn
sinds 1 september 2008 operationeel. Op deze website kunnen studenten informatie vinden
over onder meer financiën en studeren, budgetteren, het voorkomen en oplossen van
schulden en de kosten van vrije tijd. Studenten van Hogeschool INHolland van de locaties
Rotterdam en Den Haag die vragen en/of problemen hebben, kunnen deze via een
beschermd gedeelte van de website (de lounge) voorleggen aan de Rechtswinkel van de
School of Law. De rechtswinkel zal trachten een antwoord te formuleren op de vragen en/of
problemen die studenten voorleggen, indien noodzakelijk na advies ingewonnen te hebben
van de Kredietbank Rotterdam of het decanaat van de Hogeschool.
Het gebruik van de website en de behoefte en kwaliteit van de dienstverlening zal
gemonitord dienen te worden. Daarnaast is er nog weinig kennis over de achtergrond van
schulden bij studenten. Dit onderzoeksrapport heeft betrekking op bovengenoemde aspecten
en zal hieronder nader uitgewerkt worden.
1.2 Eerder verricht onderzoek
Een van de conclusies van het eerder gedane onderzoek is dat er op dit moment nog
nauwelijks iets bekend is over de oorzaak, aard en de kenmerken van de
schuldenproblematiek onder hbo-studenten van Hogeschool INHolland. De financiële
problemen die de studievoortgang beïnvloeden dienen door Hogeschool INHolland serieus
genomen en nader onderzocht te worden.
Gedegen vervolgonderzoek kan meer inzicht bieden in de financiële omstandigheden van
studenten zodat Hogeschool INHolland meer gerichte maatregelen kan nemen om
studievertraging en/of studie-uitval wegens financiële problemen te verminderen.
Het vervolgonderzoek zal zich derhalve richten op de volgende onderwerpen:
1. Inzicht verkrijgen in de oorzaken, kenmerken en gevolgen van de
schuldenproblematiek onder studenten.
2. Het evalueren van het gebruik van de website en daarbij horende dienstverlening
door de Rechtswinkel.
3. Doen van concrete aanbevelingen op welke wijze Hogeschool INHolland kan
inspelen op de schuldenproblematiek van studenten, zodat studievertraging of -
uitval om deze reden verminderd wordt.
8
Voor dit vervolgonderzoek is de volgende probleemstelling geformuleerd:
Op welke wijzen (preventief en curatief) kan Hogeschool INHolland inspelen op de
financiële problematiek van studenten, zodat die beter aansluiten op de achterliggende
ontstaansproblematiek van studenten met financiële problemen; hoe kan worden bijgedragen
aan reductie van mogelijke studievertraging of –uitval als gevolg van financiële problemen?
Voor dit onderzoek hebben we de volgende deelvragen geformuleerd:
1. Wat is de omvang van de schuldenproblematiek onder studenten van INHolland
Rotterdam?
2. Wat zijn de kenmerken en oorzaken van de schuldenproblematiek onder studenten
van Hogeschool INHolland Rotterdam?
3. Welke belemmeringen ondervinden studenten bij hun studievoortgang als gevolg van
financiële problemen?
4. Welke voorliggende (wettelijke) voorzieningen zijn er voor studenten, zodat
studenten succesvol kunnen studeren en afstuderen. Zijn studenten van INHolland op
de hoogte van deze (wettelijke) voorzieningen en maken ze er gebruik van?
5. Zijn er wettelijke regelingen opgenomen om studenten met financiële problemen
bij te staan?
6. Wat zijn de huidige hulpverleningsmogelijkheden bij financiële problemen?
7. Zijn studenten van Hogeschool INHolland Rotterdam op de hoogte van
hulpverleningsmogelijkheden bij financiële problemen? En waarom maken zij daar
wel/niet gebruik van?
8. Zijn studenten van Hogeschool INHolland Rotterdam bekend met de website
(www.studentinhetrood.nl) en daarbij horende dienstverlening door de rechtswinkel?
En waarom maken de studenten daar wel/niet gebruik van?
9. Hoe is het leenbeleid van banken tegenover studenten?
Om de deelvragen en uiteindelijk de centrale onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden zijn
via verschillende methoden informatie en gegevens verzameld.
Zo is er een literatuurstudie verricht met name naar eerder gedaan onderzoek naar het
financieel gedrag van jongeren in zijn algemeenheid en studenten in het bijzonder. Ook zijn
de (wettelijke) voorzieningen waar studenten een beroep op kunnen doen en
hulpverleningsmogelijkheden voor studenten die met financiële problemen kampen
onderzocht.
Daarnaast is er een online enquête uitgezet onder alle studenten van de Hogeschool
INHolland locatie Rotterdam. In de enquête zijn over de volgende onderwerpen vragen
gesteld:
o Bekendheid website www.studentinhetrood.nl
Daarnaast zijn in de enquête een aantal stellingen opgenomen die meer inzicht kunnen
geven omtrent de visie en financiële opvoeding van de studenten.
Voor de volledige enquête wordt verwezen naar bijlage I.
De gegevens verkregen uit de online enquête zijn aangevuld met informatie uit interviews
met studenten die in de enquête aangegeven hadden schulden te hebben én geen bezwaar te
hebben tegen een persoonlijk gesprek.
Daarnaast is er een onderzoek verricht door middel van telefonische interviews naar het
leenbeleid van een aantal Nederlandse banken ten opzichte van studenten.
Tenslotte zijn er schriftelijk vragen voorgelegd aan de Afdeling Student Administratie van
Hogeschool INHolland om inzicht te krijgen in de omvang, kenmerken en gevolgen van
achterstallige betalingen van collegegeld.
Respons en non-respons
Zoals aangegeven is een groot deel van de gegevens verkregen door het uitzetten van een
online-enquête onder alle studenten van Hogeschool INHolland van de locatie Rotterdam.
De mail met het verzoek om mee te doen aan het onderzoek inclusief de link naar de online
enquête is verzonden naar alle studenten van de locatie Rotterdam (zie tekst mail in bijlage
III). Vervolgens is een aantal dagen later nogmaals een herinneringsmail verstuurd naar alle
studenten (zie tekst mail in bijlage IV). De vragenlijst heeft van 16 april tot 28 april 2009
online gestaan.
De onderzoekspopulatie omvatte in totaal 8425 studenten. De Locatie Rotterdam van
Hogeschool INHolland bestaat uit 5 Schools die diverse opleidingen aanbieden in zowel de
voltijd, deeltijd als duale variant (m.u.v. School of Education die geen duale variant kent).
De totale onderzoekspopulatie is als volgt verdeeld:
Tabel: studentenaantallen per school
Communication &
Media
Social Work 925 448 65 1438
Totaal 6581 1554 289 8425
10
De vragenlijst bestond uit vijfendertig vragen. De meeste vragen konden over het algemeen
worden beantwoord door het gewenste antwoord aan te klikken. Er waren enkele open
vragen opgenomen waarbij de student het antwoord kon intypen. De vragenlijst kon in
ongeveer 15 minuten ingevuld worden. Om de kwantiteit van de respons in positieve zin te
beïnvloeden was er een verloting van cadeaubonnen aan gekoppeld.
Net voorafgaande aan deze enquête is door Hogeschool INHolland het
Studenttevredenheidsonderzoek uitgevoerd. Daarnaast worden studenten regelmatig
gevraagd om enquêtes in te vullen bijv. als het gaat om de evaluatie van onderwijs. De kans
dat studenten “evaluatiemoe” worden en om deze reden de enquête niet willen invullen is
reëel.
Ook is de kans aanwezig dat een enquête met als naam studeren en financiën eerder wordt
opgemerkt en ingevuld door studenten die kampen met financiële vragen en/of problemen.
Dit kan de representativiteit van de uitkomsten van dit onderzoek beïnvloeden.
Van de studentenaantallen hebben uiteindelijk 676 studenten meegedaan aan onze online
enquête door deze volledig in te vullen. De uiteindelijke respons komt hierdoor op 8,02%
(zie voor kenmerken van de respondenten hoofdstuk 3). Dit percentage kan als niet echt
hoog bestempeld worden maar gezien de omvang van het aantal ingevulde enquêtes (deze is
voldoende groot) kunnen er toch statistisch significante uitspraken worden gedaan.
In de enquête is tevens gevraagd of studenten die aangaven betalingsachterstanden en/of
schulden te hebben, bereid waren om een persoonlijk gesprek of een groepsgesprek aan te
gaan. De ‘beloning’ voor deelname aan een gesprek bestond uit een Bioscoopbon. Na analyse
van de gegevens bleken 13 studenten hiertoe bereid. Op basis hiervan was het voornemen
om met 2 focusgroepen in gesprek te gaan. De eerste groep zou bestaan uit 4 voltijd
studenten (eerstejaars/tweedejaars studenten) en de tweede groep uit 4 voltijd studenten
(derdejaars/vierdejaars/vijfdejaars studenten). Daarnaast zouden er nog 5 individuele
gesprekken gevoerd worden; twee deeltijdstudenten en de drie eerste/twee jaars studenten.
Helaas bleek na het uitnodigen van deze studenten de animo niet heel groot. Een aantal
studenten gaf aan geen tijd te hebben, andere studenten hebben niet meer gereageerd op de
uitnodiging ook niet na een herhaald verzoek. Uiteindelijk is helaas maar met drie studenten
een persoonlijk gesprek gevoerd. Het kan zijn dat schaamte om over het onderwerp te praten
de bereidheid in negatieve zin heeft beïnvloed.
Data-analyse
Er is gekozen om de enquête in Excel en SPSS versie 12.0 te analyseren. Met Excel hebben we
diverse vragen kunnen filteren. Ook werd Excel gebruikt voor het creëren van top tienen,
staafdiagrammen en cirkeldiagrammen. SPSS is een software pakket. De afkorting staat voor
Statistical Product and Service Solutions. Het is vooral geschikt om véél ingevulde vragenlijsten te
analyseren waarbij de vragen gesloten antwoordcategorieën bevatten. SPSS bevat diverse
statistische tools om de gegevens te bewerken, te ordenen en te analyseren. Voor deze
vragenlijsten zijn eenvoudige frequentieverdelingen en kruistabellen gemaakt. Bij sommige
variabelen zijn tevens gemiddelden berekend. Bij het gebruik van enkele statistische toetsen
bleek dat bij sommige variabelen te lage aantallen voorkwamen, waardoor er geen statistisch
significante uitspraken gedaan konden worden. Deze zijn hierdoor uiteraard buiten
beschouwing gelaten.
11
De open vragen met open antwoordmogelijkheden konden niet in SPSS verwerkt worden.
Deze zijn allemaal handmatig geïnventariseerd, geanalyseerd en gecategoriseerd.
1.4 Opbouw van het rapport
Tot slot van dit eerste hoofdstuk wordt aangegeven hoe dit onderzoeksrapport is
opgebouwd. In hoofdstuk twee is een weergave te lezen van het uitgevoerde
literatuuronderzoek naar het financieel gedrag van jongeren in zijn algemeenheid en
studenten in het bijzonder. Hoofdstuk drie heeft betrekking op de kenmerken van de
studenten die de enquête hebben ingevuld. Hoofdstuk 4 en 5 gaan over het financiële gedrag
van de respondenten en over het hebben van betalingsachterstanden en/of schulden en de
gevolgen die dit heeft ten aanzien van de studievoortgang. In hoofdstuk 6, 7 en 8 worden
eerst de voorliggende (wettelijke) voorzieningen, interne en externe hulpverlenings-
mogelijkheden waar studenten een beroep op kunnen doen besproken. Daarbij wordt tevens
aangegeven in hoeverre studenten van INHolland kennis hebben en gebruik maken van
deze voorzieningen en hulpverleningsmogelijkheden. Hoofdstuk 9 doet verslag van de
bevindingen van het separate onderzoek naar het leenbeleid van banken aan studenten. In
hoofdstuk 10 komen de drie geïnterviewde studenten aan het woord. In hoofdstuk 11 zijn de
analyses en de samenvatting te vinden van alle stellingen m.b.t. financiën die aan de
studenten zijn voorgelegd. Het rapport wordt afgesloten met de samenvatting, conclusies en
aanbevelingen in hoofdstuk 12.
Tenslotte wordt overal, waar hij/hem/zijn staat, eveneens zij/haar bedoeld. En overal waar
‘ouder(s)’ wordt gebruikt, moet gelezen worden ‘ouder(s)/verzorger(s).
12
2.1 Inleiding
In dit hoofdstuk staat eerder gedaan onderzoek naar het financiële gedrag van jongeren
centraal. Recente onderzoeken zijn voornamelijk uitgevoerd door het Nationaal Instituut
voor Budgetvoorlichting (NIBUD) en Centiq (een platform opgericht door de overheid en
diverse partners uit de financiële sector, voorlichtings- en consumentenorganisaties en de
wetenschap met als doel de consument te ondersteunen op het gebied van financiële
zelfredzaamheid). Daarnaast is er specifiek onderzoek verricht naar het financiële gedrag
van studenten en hun schulden door Hogeschool INHolland en de Landelijke Studenten
Vakbond (LSVB).
De laatste tijd zijn er enkele onderzoeksrapporten verschenen die betrekking hebben op het
financiële gedrag van jongeren in zijn algemeenheid. Uit onderzoek van CentiQ, Financieel
inzicht van 8 tot 18 jarigen in Nederland2 is gebleken dat financieel gedrag van deze jongeren
sterk blijkt samen te hangen met een gedragspatroon gericht op uitgaan en communicatie.
Die samenhang kan in twee richtingen optreden:
1. de behoefte aan veel uitgaan bepaalt de noodzaak veel geld uit te geven.
2. de neiging geld vooral niet te sparen maakt het mogelijk om uit te gaan, inclusief
daartoe noodzakelijke aankopen te doen voor kleding en verzorging.
Ook is gebleken dat scholieren die weinig controle over hun geldzaken hebben en sparen
minder belangrijk vinden, eerder geneigd zijn tot uitgeven in plaats van sparen. Ze komen
ook eerder in de situatie van geldtekort en daarbij vragen zij geld aan hun ouders of lenen
elders.
In een andere onderzoek van CentiQ, Overeenkomst in financieel gedrag van kind en ouders3 is
duidelijk sprake van een overeenkomst in spaargedrag van ouders en dat van kinderen.
Kinderen van financieel zwakke ouders zijn méér gericht op het uitgeven van geld en niet op
sparen. Er is een lichte tendens zichtbaar dat kinderen van financieel zoekende zwakke
ouders vaker extra geld krijgen als zij daar om vragen in geval van geldtekort. Ook is een
verband aangetoond tussen het bij de ouder aanwezig zijn van overzicht over financiële
zaken en het financieel gedrag van het kind.
Daarnaast blijkt dat het leerlingen behoorlijk makkelijk wordt gemaakt om een schuld aan te
gaan, zoals telefoonrekeningen, het kunnen verkrijgen van creditcards, rood staan, op
afbetaling kopen en geldlenen. Er is onder diverse groepen jongeren onvoldoende zicht op
de waarde van geld ten opzichte van werk.4
Onlangs hebben organisaties uit financiële sector en de overheid, een convenant gesloten om
te werken aan financiële educatie. Samen ontwikkelen zij programma’s en projecten, met als
doel de financiële kennis en vaardigheden van de consument te verbeteren en een actieve
houding te stimuleren, zodat consumenten bewuste financiële keuzes kunnen maken. Bij
2 CentiQ, 2008b, pag. 11 3 CentiQ, 2008c, pag..26 4 CentiQ, 2008a, pag. 1
13
financieel inzicht gaat het dus om kennis, inzicht en vaardigheden, maar ook om de
ontwikkeling van motivatie, bewustzijn en verantwoordelijkheid. Kort gezegd: het doel is
financieel competente en verantwoordelijke burgers.5
Naast de eerder genoemde onderzoeken is er ook een onderzoek gedaan door het NIBUD,
Financieel gedrag van jongeren (achtergronden & invloeden)6. Uit het onderzoek van het NIBUD
komt naar voren dat het saldo van het besteedbaar inkomen per maand (geld, ouders,
bijbaan, inkomen uit werk etc.) sterk afhankelijk is van de leeftijd van de jongeren. Naast
geslacht en leeftijd is sprake van een verschil naar maatschappelijke situatie en woonsituatie
van de jongeren. Jongeren op het voortgezet onderwijs hebben over het algemeen minder te
besteden dan jongeren op het middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs. Verder
blijkt dat uitwonende jongeren duidelijk meer te besteden hebben dan jongeren die nog thuis
wonen7.
Daarnaast blijkt dat de financiële situatie van jongeren afhankelijk is van de leeftijd. De
jongste groep (15 t/m 17 jaar) scoort duidelijk beter qua financiële omstandigheden dan
oudere jongeren (18 t/m 25 jaar). Deze jongste groep kan echter ook formeel gezien nog niet
lenen of rood staan (een enkele bank uitgezonderd en met toestemming van de ouders) en
hoeft vaak hun rekeningen nog niet zelf te betalen.8
Wat betreft het spaargedrag van jongeren kan worden gezegd dat jongeren in het
middelbaar beroepsonderwijs zich minder met sparen bezighouden dan jongeren in het
voorgezet onderwijs. Zij hebben minder vaak een spaarrekening en geven het geld dat zij
overhouden gemakkelijker uit in plaats van dit te sparen. Hetzelfde geldt voor werkloze
jongeren, waarvan maar de helft een eigen spaarrekening heeft en een derde zegt zelf niet te
sparen. Tevens houden uitwonende jongeren zich minder met sparen bezig dan gemiddeld.
Overigens sparen mannen meer (per keer een hoger bedrag), maar houden vrouwen zich
over het algemeen vaker met sparen bezig. Zij maken het geld dat zij overhouden vaker over
naar hun spaarrekening in plaats van het direct uit te geven. Ook sparen zij vaker
automatisch een vast bedrag per maand. Van alle jongeren spaart 87 procent met een
gemiddeld bedrag van 138 euro per maand.9
Om het kennisniveau van jongeren te testen zijn verschillende kennisvragen voorgelegd
door het NIBUD. Uit deze antwoorden concludeert het Nibud dat jongeren het minst weten
over de registratie van studieschulden bij het BKR en het afsluiten van een hypotheek in
combinatie met een studieschuld. Ook op de kennisvraag over aandelen wist een groot
aantal (41 procent) geen antwoord te geven. Daarnaast blijkt dat het aantal juiste antwoorden
positief afhankelijk is van…