Hyrje Ne Shkencat Kompjuterike

Click here to load reader

  • date post

    26-Oct-2015
  • Category

    Documents

  • view

    122
  • download

    10

Embed Size (px)

description

Hyrje Ne Shkencat Kompjuterike

Transcript of Hyrje Ne Shkencat Kompjuterike

  • 2 | F a q e A r b a n a I b a j

    Hyrje

    Kompjuteri sht br pjes e pandar e jets s shum njerzve sot.

    Tregu do dit na ndesh me teknologji nga m t rejat, si celulart,

    televizort digital, e-book reader, iPOD etj. Puna e shum njerzve sot

    sht thjeshtuar, kjo fal zhvillimit t teknologjis me hapa gjigand.

    Materiali q i paraqitet lexuesit sht nj prezantim i prgjithshm mbi

    kompjuterin. Ky material synon t hedh bazat e nevojshme n shkencat

    kompjuterike. Trajtohen n mnyre t thjesht pajisjet e kompjuterit, m

    pas kalohet n nj detajim t memories dhe cpu. M tej vazhdohet me

    arkitekturn e von Newmann, shpjegimin e koncepteve software dhe

    hardware, dhe n fund materiali mbyllet me nj lexim pr detyrat e

    sistemit operativ.

    Prmbajtja

    1. Prezantim i prgjithshm me pajisjet e jashtme dhe t brendshme.

    2. Detajim i pajisjeve t brendshme.

    3. Arkitektura e Von Newman.

    4. Software dhe hardware.

    5. Sistemet operative.

    6. Disa koncepte t prgjithshme.

  • 3 | F a q e A r b a n a I b a j

    apo jeni kthyer nga dyqani bashk me kompjuterin personal t sapo bler dhe keni nj sr

    pyetjesh n kok. N fakt shitsi ju ka br lmsh duke ju pyetur mbi firmat dhe kapacitetet e

    pajisjeve t kompjuterit, ndrsa prgjigjet tuaja ishin zgjedhjet midis mimeve, ose keni qen me fat

    dhe kompjuteri iu sht br dhurat. Gjithsesi muajt kalojn dhe tregu ofron gjithmon pajisje t

    reja, ose nj pajisje prishet dhe sido q ka vajtur puna me blerjen e kompjuterit, do ju duhet t dini

    disa gjra q hers tjetr t zgjdhni midis cilsis dhe nevojs tuaj dhe jo vetm n varsi t mimit.

    Bashkangjitur kompjuterit tuaj keni marr dhe kto shnime (megjithse kjo varet nga ofruesi):

    Nr Pajisja LLoji

    1 Mainboard 2 Procesor 3 RAM 4 Hard Disk 5 Kart Grafike 6 Modem 7 Network Card 8 Monitor 9 Kas + Ushqyes 10 CD/DVD Drives 11 Tastier + Mouse 12 Speakers + Kufje

    + Mikrofon

    Lloji varion dhe pikrisht pr kt ju kan pyetur n dyqan. Kto shnime jan parametrat e

    kompjuterit. Renditja e mposhtme sht br pr efekt kuptueshmrie, duke i ndar pjest

    prbrse t kompjuterit n pajisje t jashtme dhe t brendshme (d.m.th ndodhen jasht kass s

    kompjuterit dhe brenda saj).

    1. Monitori sht ekrani nga ku ju po lexoni kt material. Monitort jan dy llojesh:

    a. CRT (Cathode Ray Tube). Kta jan monitort tradicional t ngjashm me ekranin e

    televizorit. N baz t parimit t puns s ktyre ekraneve sht drejtimi i nj tufe

    elektronesh nga nj fush elektrike drejt ekranit i cili sht i mbuluar s brendshmi

    nga nj shtres e holl elementesh fosforeshent t cilt kur goditen nga elektronet

    shndrrohen n nj pik t ndritshme q n gjuhn e kompjuterit njihet si pixel.

    b. Ekrane t shesht. Kto jan ekranet me t cilt jan t pajisur t gjith laptopt por

    gjithmon e m shum edhe kompjuterat e zakonshm. Prvec se te kompjuterat,

    ekrane t shesht mund t keni par edhe tek televizort q i quajme shkurt plazma.

    N fakt plazm sht emri i njrs nga dy teknologjit m t suksesshme n

    prodhimin e ekraneve t shesht: Plasma (PDP Plasma Display Panel) dhe LCD

    (Liquid Crystal Display). Teknologjia plasma e shfaq pamjen n saj t ndricimit t

    S

  • 4 | F a q e A r b a n a I b a j

    cliruar nga ngacmimi i nj gazi (przierje 90% argon dhe 10% ksenon) dhe sht

    shum e prshtatshme pr ekran me prmasa t mdha, ndrsa n baz t parimit

    t puns s teknologjis LCD jan dy pllaka paralele brenda ekranit t orientuara me

    nj knd 90 grad ndaj njra-tjetrs t cilat e polarizojn dritn e para horizontalisht

    dhe e dyta vertikalisht. Midis tyre ndodhet nj lng, molekulat e t cilit (kristalet e

    lngshme) kan vetin t orientohen nn pranin e nj tensioni elektrik. Pa pranin e

    tensionit drita nuk deprton dot t dyja pllakat, ndrsa kur tensioni sht prezent

    molekulat e lngut orientohen sipas fushs elektrike duke e kanalizuar dritn npr

    pixel-at e prmendur m lart.

    Disa nga parametrat m t rndsishm t ekraneve, qofshin t shesht apo jo, jan:

    Madhsia: Llogaritet duke matur diagonalen e ekranit dhe shprehet n poli (mas

    gjatsie e barabart me 2.54 cm). Madhsit tipike jan 15, 17, 19 dhe 21 poli.

    Definicioni dhe Rezolucioni. Dy terma q n prpjekjen m t mir pr ti prkthyer

    nga anglishtja do t quheshin Qartsia dhe Zbrthimi. Qartsia (definition) ka t bj

    me numrin e pixel-ave q mund t shfaq ekrani. Psh shnimi 1024x768 do t thot

    q ekrani mund t shfaq 1024 pixel-a horizontalisht dhe 768 vertikalisht. Kjo varet

    nga madhsia e ekranit por standartet jan 800x600, 1024x768, 1280x1024,

    1600x1200 ku m shum pixel-a do t thot m shum qartsi. Zbrthimi

    (resolution) i shprehur n DPI (ang.: Dots Per Inch; shqip: pika pr poli) tregon

    numrin e pixel-ave pr njsi lineare t siprfaqes. Srish sa m shum dpi aq m e

    lart cilsia e pamjes.

    2. Tastiera dhe miu (mouse) jan ndoshta pajisje q kushdo i ka t qarta megjithat po

    themi shkurtimisht disa fjal rreth tyre. Tastierat moderne jan t orientuara drejt qllimit t

    prdorimit. Kshtu nj tastier pr multimedia ofron lehtsira n ekzekutimin e komandave

    pr dgjimin e muziks, nj tastier pr internetin lehtson navigimin n web apo

    komandimin e programeve t e-mail etj. Mouse-i sht m i zakonshmi nga pajisjet shnjuese

    ( ang: pointing device). Pjesa m e madhe e mouse-ve sot jan mouse optik ( e kapin

    lvizjen duke skanuar me lazer siprfaqen mbi t cilin lvizin) ndryshe nga ato mekanik

    (lvizja mekanike e dy ingranazheve prkthehet n lvizje t kursorit n ekran). Gjithashtu

    mouse-t mund t klasifikohen n ato me kabll dhe pa kabll ( teknologjit kryesore t

    mouse-ve pa kabll jan infrared dhe bluetooth).

    Ndoshta tani sht momenti pr t shpjeguar shkurt dy terma shum t prdorshm n botn e

    kompjuterit. Bhet fjal pr pajisjet hyrse dhe dalse ( ang: Input dhe Output). Tastiera dhe miu

    jan pajisjet tipike t inputit. T qnit pajisje hyrse do t thot se ajo pajisje prdoret kur duam

    t fusim informacion n kompjuter ( informacioni mund t jet nj fjali q shkruajm me tastier,

  • 5 | F a q e A r b a n a I b a j

    nj komand q japim duke klikuar etj). Monitori, i prmendur m lart sht tipiku ndr pajisjet

    e ouptputit. Sic mund ta keni kuptuar tashm pr analogji me pajisjet hyrse kur informacioni

    kalon nga kompjuteri pr tek ne, psh. prmes ekranit, kemi t bjm me nj pajisje dalse.

    3. Speakers + Kufje + Mikrofon t cilat mund t quhen s bashku pajisjet multimediale t

    kompjuterit, jan ato pajisje q na mundsojn dgjimin e tingujve me z t lart apo kufje

    dhe incizimin prmes mikrofonit. Nn dritn e paragrafit t msiprm kutit e zrit (ang.:

    audio boxes ose speakers) dhe kufjet jan pajisje dalse ndrsa mikrofoni pajisje hyrse.

    4. Printer dhe/ose Scanner dhe/ose Web Cam. Pajisje me an t s cilave ju mundeni

    prkatsisht: t printoni materialet q keni n kompjuter (pra ti shtypni n letr) ; t

    skanoni materiale t ndryshme si dokumente apo fotografi (nga letra t keni nj kopje n

    kompjuter); t komunikoni n internet me figur apo t bni foto nga kamera n kompjuter.

    Cilat prej tyre jan pajisje hyrse dhe cilat dalse?

    5. Kasa sht kutia metalike ose plastike ku ndodhen pjest e brendshme t kompjuterit. Kasa

    zgjidhet n varsi t prmasave ( duhet shikuar nse ofron hapsirn e nevojshme pr t

    gjitha pajisjet e brendshme q duam t kemi n kompjuter) dhe shijeve estetike personale.

    6. Ushqyesi furnizon me rrym elektrike t gjitha pjest e brendshme t kompjuterit. Ai

    ndodhet brenda kass dhe zakonisht shitet s bashku me t.

    Pajisjet e mposhtme ndodhen t gjitha brenda kass.

    7. Mainboard njihet edhe si motherboard ose system board. Ndodhet n njrn an t kass

    dhe ka form drejtkndshi me prmasa q variojn sipas firmave . Mbi kt pllak t holl

    plastike t dizenjuar me qarqe vendosen ose lidhen me kabllo (t quajtur fisha) t gjitha

    pajisjet e kompjuterit. Si t gjitha pjest e brendshme t kompjuterit edhe motherboard-i e

    merr rrymn elektrike nga ushqyesi prmes nj fishe dhe ia shprndan at pajisjeve t tjera

    q montohen n bord. Kuptohet se ky sht bordi kryesor dhe pa t ska kuptim t

    funksionoj nj kompjuter.

    8. Proesori apo CPU (Central Processing Unit). sht nj komponent shum i rndsishm i

    kompjuterit i prbr nga nj qark i cili n mnyr direkte apo indirekte kryen t gjith

    punn q ne bjm n kompjuter. Zakonisht shitet bashk me mainboard-in dhe nse jo

    duhet br kujdes q t zgjidhet nj motherboad dhe nj proesor q mund t funksionojn

    s bashku.

    9. Memorie sht fjala m e prgjithshme pr t treguar t gjitha pjest q shrbejn pr

    ruajtjen e informacioneve. N fillim tek tabela e parametrave n vend t fjals memorie

    shkruhet RAM dhe zakonisht sht pikrisht RAM-i q nnkuptohet n botn e

    kompjuterave sa her prmendet memoria e kompjuterit, edhe pse si do t shohim m

    von ka shum pajisje q klasifikohen si lloje memoriesh. RAM (Random Access Memorry)

  • 6 | F a q e A r b a n a I b a j

    sht memorie e paqndrueshme, q nnkuptohet si memorie e cila nuk ruan t dhnat kur

    kompjuteri fiket.

    10. Hard Disk-u ruan t dhnat. Tani duhet t jeni duke menduar se hard disk qenka nj lloj

    memorie prderisa ruan t dhnat dhe ky sht nj mendim shum i sakt. sht nj

    memorie dhe madje e qndrueshme. Kjo do t thot se t dhnat e magazinuara n Hard-

    Disk q mund jen praktikisht do lloj informacioni me t cilin ne punojm n kompjutr si

    dokumente, muzik, lojra etj, ruhen edhe pasi kompjuteri fiket. Hard disk-u lidhet me

    mainboard-in prmes fishs ( kur ndodhet brenda kass) ose me nj kabll t norms USB (