DœNYA ENGELL°L°K RAPORU

Click here to load reader

download DœNYA ENGELL°L°K RAPORU

of 45

  • date post

    31-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    220
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of DœNYA ENGELL°L°K RAPORU

  • DNYA ENGELLLKRAPORU

    YNETC ZET

  • Ynetici zeti

    1

    DNYA ENGELLLKRAPORU

    YNETC ZET

  • Dnya Engellilik Raporu

    2

    Dnya Salk rgt 2011

    Btn haklar sakldr. Dnya Salk rgtnn yaynlarna WHOnun internet sayfasndan (www.who.int) ulalabilir veya bu yaynlar WHO Pressten satn alnabilir, Dnya Salk rgt, 20 Avenue Appia, 1211 Cenevre 27, svire (tel.: +41 22 791 3264; fax: +41 22 791 4857; e-mail: bookorders@who.int). WHO yaynlarn kopyalama veya eviri izni iin istekler sat amal veya ticari amac olmayan datm iin - WHOnun internet sitesi araclyla WHO Presse yaplmaldr (http://www.who.int/about/licensing/copyright_form/en/index.html).

    Bu yaynda kullanlan isimlendirmeler ve sunulan materyal, herhangi bir lkenin, blgenin, ehrin veya alann yasal statsne ya da yneticilerine, veya snrlarnn veya snr blgelerinin tahditine ilikin Dnya Salk rgtnden yana herhangi bir gr ifade etmez. Haritalar zerindeki noktal izgiler, zerinde tam bir anlamaya henz varlmam yaklak snr izgilerini temsil eder.

    Belirli irketlerin veya baz reticilerin rnlerinin anlm olmas, bunlarn benzer nitelikleri olan ismi gemeyen irketlere ve rnlere tercihen Dnya Salk rgt tarafndan onayland veya tavsiye edildii anlam tamaz. Hatalar ve ihmaller dnda, tm patentli rnler isimlerinin ba harfleri byk yazlarak belirtilmitir.

    Bu yayn kapsamnda yer alan bilgilerin doruluunu teyit etmek iin Dnya Salk rgt tarafndan btn makul nemler alnmtr. Ancak yaynlanan materyal ak veya rtl herhangi bir yetki devri sz konusu olmakszn serbeste dalmtr. Bu materyalin kullanlmas ve yorumlanmas okuyucunun sorumluluu kapsamndadr. Bu materyalin kullanmndan doabilecek zararlardan Dnya Salk rgt sorumlu tutulamaz.

  • Ynetici zeti

    3

    Sunu

    Engelli olmann baarya mani olmasna gerek yok. Yetikin hayatmn neredeyse tamamn motor nron hastal ile geirdim. Ama bu hastalk beni astrofizik alannda nemli bir kariyer ve mutlu bir aile sahibi olmaktan alkoyamad. Dnya engellilik raporunu okurken raporu kendi deneyimim ile ok alakal buldum. Ben birinci snf tbbi bakma eriimden istifade ettim. Konforlu ve onurlu bir biimde yaamam ve almam kiisel asistanlarmdan oluan ekibe borluyum. Evim ve i yerim benim iin kolaylkla eriilebilir hale getirildi. Bilgisayar uzmanlarnn destei sayesinde derslerimi ve makalelerimi hazrlamama ve farkl dinleyici kitleleri ile iletiime gememe imkan tanyan desteklenmi bir iletiim sistemine ve konuma sentezleyicisine kavutum. Birok bakmdan olduka ansl olduumun farkndaym. Teorik fizik konusunda gsterdiim baar, deerli bir hayat srmem iin destek grmemi salad. retken bir i ve kiinin kendini gerekletirmesi yle dursun, dnyadaki engelli insanlarn ou gndelik hayatlarn idame ettirirken bile son derece zorlanmakta. Bu ilk Dnya engellilik raporunu iyi dileklerle karlyorum. Bu rapor engellilik ve engelliliin bireyler ve toplum zerindeki etkilerini anlamamza byk bir katkda bulunmaktadr. Rapor, engelli insanlarn kar karya kald farkl davransal, f iziksel ve ekonomik engellere dikkat ekmektedir. Bu engellere zm retmemiz mmkndr. Aslna baklacak olursa, toplumsal yaama katlmn nndeki engelleri kaldrmak ve engelli insanlarn sahip olduu byk potansiyeli ortaya karmak iin yeterli kaynak ve uzmanl bu konuya vakfetmek ahlaki sorumluluumuzdur. Salk, rehabilitasyon, destek, eitim ve istihdama eriimleri reddedilen ve baarl olmalar iin hibir zaman ans tannmayan milyonlarca engelli insan dnya genelindeki hkmetler artk grmezden gelemezler. Bu rapor yerel, ulusal ve kresel dzeylerde eyleme geilmesi iin tavsiyelerde bulunmaktadr. Bu nedenle, engellilik alannda faaliyet gsteren politika yapclar, uygulayclar, aratrmaclar, hak savunucular ve gnlller iin bu rapor paha biilemez bir ara olacaktr. Umudum odur ki, Engellilerin Haklarna likin Szleme (Convention on the Rights of Persons with Disabilities) ile balayan ve imdi Dnya engellilik raporunun yaynland bu yzyl, iinde yaadklar toplumlara engelli insanlarn dahil edilmesi bakmndan bir dnm noktas tekil edecektir.

    Profesr Stephen W. Hawking

  • Dnya Engellilik Raporu

    4

  • Ynetici zeti

    5

    Dnyada bir milyardan fazla insan herhangi bir tr engellilik ile yaamakta, bu insanlarn yaklak 200 milyonu hayatlarn devam ettirme konusunda kayda deer zorluklar yaamaktadr. Engellilik nmzdeki yllarda daha da byk bir kayg konusu haline gelecektir, nk yaygnl artmaktadr. Nfuslarn yalanmas ve yal insanlarn engelli hale gelme riskinin daha yksek olmas ile birlikte diyabet, kalp ve damar hastalklar, kanser ve akl sal bozukluklar gibi kronik salk sorunlarnn da kresel olarak art gstermesi engelliinin artmasnn nedenleridir. Dnya apnda, engelli olmayan insanlara kyasla engelli insanlar daha kt salk durumuna, daha dk eitim baars ve iktisadi katlma ve daha yksek yoksulluk oranlarna sahiptir. Biroumuzun varlna alt salk, eitim, istihdam, ulam ve bilgi edinme gibi hizmetlere eriimde engelli insanlarn bariyerlerle karlayor olmas bu farklar ksmen aklayabilir. Daha az avantajl toplumlarda bu sorunlar daha yakc hale gelmektedir. 2015 Binyl Kalknma Hedeflerinin merkezinde yer alan ok daha iyi, uzun mrl kalknma beklentilerini ve daha da fazlasn gerekletirmek iin engellilerin kaliteli eitim almalarn, saygn iler bulmalarn ve seslerinin duyulmasn salayarak engellerle yaayan insanlar glendirmemiz ve engellileri topluluklarna katlmaktan alkoyan bariyerleri ortadan kaldrmamz gerekmektedir. Sonu olarak, engelli insanlarn hayatlarn iyiletirmeye ynelik ilerici politikalar ve programlar iin bulgu salamak ve Mays 2008de yrrle giren Engellilerin Haklarna Dair Birlemi Milletler Szlemesinin uygulanmas kolaylatrmak amacyla Dnya Salk rgt ve Dnya Bankas Grubu ortaklaa Dnya Engellilik Raporunu ortaya kard. Bir dnm noktas tekil eden bu uluslararas anlama, engellilikten kaynakl sorunlarn zmnn bir insan haklar ve kalknma ncelii olduu kanaatini pekitirdi. Dnya Engellilik Raporu, engelli insanlarn ve btn toplumun faydalanmas adna; engelleri ortadan kaldracak koullar yaratmak, rehabilitasyon ve destek hizmetlerini gelitirmek, yeterli sosyal koruma salamak, kapsayc politikalar ve programlar oluturmak, var olan ve yeni standartlar ile yasalar yrrle sokmak iin btn ilgili paydalara -hkmetlere, sivil toplum rgtlerine ve engelli insanlarn rgtlerine- atlacak admlar nermektedir. Bu abalarn merkezinde engelli insanlar olmaldr. Bizleri harekete geiren ideal hepimizin salkl, rahat ve onurlu bir yaam srdrebildii kapsayc bir dnyadr. Sizleri bu idealin gereklemesine yardmc olmanz iin bu rapordaki bulgular kullanmaya davet ediyoruz.

    nsz

    Dr. Margaret ChanGenel Direktr Dnya Salk rgt

    Robert B. Zoellick BakanDnya Bankas Grubu

    v

  • Dnya Engellilik Raporu

    6

  • Ynetici zeti

    1

    zet

    Engellilik insan olma halinin bir parasdr - neredeyse herkes yaamnn belli bir noktasnda geii veya kalc olarak zayf decek ve uzun yllar yaayan insanlar ilevlerini yerine getirme konusunda artan zorluklarla karlaacaktr. Engellilik karmaktr ve engellilik ile balantl dezavantajlarn stesinden gelen mdahaleler oklu ve sistemiktir - balamna gre deiiklik gsterir. 2006 ylnda benimsenen Engellilerin Haklarna likin Birlemi Milletler Szlemesinin (CRPD) amac, tm engelli insanlarn temel zgrlklerden ve btn insan haklarndan tam ve eit bir ekilde faydalanmasn tevik etmek, salamak, korumak ve insan olmaktan ileri gelen haysiyetlerine ynelik saygy arttrmaktr. Bu, dnya apnda engellilie ynelik anlayta ve verilen tepkilerde byk bir deiimi ifade etmektedir. Dnya engellilik raporu engelli insanlarn yaamlarn gelitirme ve CRPDnin uygulanmasn kolaylatrma amacyla, engellilie dair mevcut en iyi bilimsel bilgileri biraraya getirmektedir. Raporun amac udur: Mevcut en iyi bulgulara dayanarak, hkmetlere ve sivil topluma

    engelliliin nemi ve engellilie ynelik tepkilere dair etraflca bir analiz sunmak.

    Ulusalveuluslararaseylemtavsiyelerindebulunmak. Bu raporun kavramsal erevesi olarak benimsenen Uluslararas levsellik, Engellilik ve Salk Snflandrmas (ICF) engellilii sakatlk, faaliyet snrll ve katlm kstll iin emsiye bir terim olarak kullanmaktadr. Engellilik, (beyin felci, Down sendromu, depresyon ve benzeri) salk sorunlar olan bireylerin (negatif tavrlar, eriilemeyen ulam ve kamu binalar, snrl sosyal destek gibi) kiisel ve evresel faktrlerle etkileimlerinde ortaya kan olumsuz durumlar ifade eder.

    Engellilik hakknda ne biliyoruz?

    Daha yksek yaygnlk tahminleri

    Bir milyardan fazla insann veya (2010 dnya nfus tahminlerine gre) dnya nfusunun yaklak yzde 15inin bir tr engellilik ile yaad tahmin edilmektedir. Bu, Dnya Salk rgtnn yaklak yzde 10 olduunu ileri srd 1970lere ait nceki tahminlerden daha yksektir.

  • Dnya Engellilik Raporu

    2

    15 ya ve stnde kiiler arasnda engellilik ile ya-amak durumunda olan kii saysn Dnya Sa-lk Aratrmas (World Health Survey) 785 milyon (% 15.6) olarak belirtirken, Kresel Hastalk Yk (Global Burden of Disease) almas bu sayy yaklak 975 milyon (% 19.2) olarak tahmin etmektedir. Dnya Salk Aratrmas bu kiiler arasndan 110 milyon kiinin (% 2.2) ilevlerini yerine getirme konusunda ok ciddi zorluklar yaadn tahmin etmekteyken, Kresel Hastalk Yk kuadripleji, iddetli depresyon veya krlk gibi durumlara denk den engellilik kategorisi olarak- iddetli engellilik yaayan kii saysn 190 milyon (% 3.8) olarak tahmin etmektedir. 13 milyonu (% 0.7) iddetli engellilik olmak zere 95 milyon olarak tahmin edilen ocuk engelliliini (0-14 ya) sadece Kresel Hastalk Yk almas lmektedir.

    Artan Saylar

    Engelli insanlarn says artmaktadr. Bunun nedenleri nfuslarn yalanyor olmas - yal insanlarda engellilik riski daha yksektir - ve diyabet, kalp ve damar hastalklar ve akl hastal gibi engellilik ile ilgili kronik salk sorunlarnn dnya apnda artyor olmasdr. Dk gelirli ve orta gelirli lkelerde, engellikle geen toplam yllarn %66.5ini kronik hastalklarn oluturduu tahmin edilmektedir (1). Belirli bir lkede engellilie ilikin rntler, salk