VERGİLEME İLKELERİ VE VERGİ KÜLTÜRÜ

Click here to load reader

download VERGİLEME  İLKELERİ    VE VERGİ KÜLTÜRÜ

of 31

  • date post

    12-Jan-2016
  • Category

    Documents

  • view

    103
  • download

    0

Embed Size (px)

description

VERGİLEME İLKELERİ VE VERGİ KÜLTÜRÜ. VERGİLEME İLKELERİ. Vergilemenin doğru bir şekilde uygulanabilmesi ve başarılı bir sonuç elde edilebilmesi için belirlenen ölçütlere vergileme ilkeleri denir. - PowerPoint PPT Presentation

Transcript of VERGİLEME İLKELERİ VE VERGİ KÜLTÜRÜ

VERGLEME LKELER

VERGLEME LKELER VEVERG KLTRVERGLEME LKELERVergilemenin doru bir ekilde uygulanabilmesi ve baarl bir sonu elde edilebilmesi iin belirlenen ltlere vergileme ilkeleri denir. Vergileme ilkeleri vergi uygulamalarnda uyulmas gereken esaslardan oluur. lkelere uyulursa,vergiden beklenen amaca daha kolay ve en az masrafla ulalr.Adam Smith'in Vergileme lkeleri

Adam Smith'in 1776 ylnda yaymlanan The Wealth of Nations (Milletlerin Zenginlii) kitabnda yer alan vergileme ilkeleri:Adalet : Herkes kendi gelirine orantl olarak kamu harcamalarna katlmal,Kesinlik : deme ekli ve zaman nceden belli olmal,Uygunluk : Mkellefe en az rahatszlk verecek ekilde olmal, ktisadilik : Vergi toplama maliyeti dk olmaldr.

Adolph Wagnerin Vergileme lkeleriMali ilkeler (Yeterlilik ilkesi ve Esneklik ilkesi)ktisadi ilkeler (iktisaden uygun vergi kaynaklarn seme ilkesi, Milli ekonominin retim ve dalm koullar ile eitli ykml zmreleri zerinde yapacaklar etkiler bakmndan uygun vergi eitlerini seme ilkesi)Ahlaki lkeler (Genellik ilkesi, Eitlik ilkesi)Teknik ve idari ilkeler (Belirlilik ilkesi, Uygunluk lkesi, ktisadilik lkesi).KTSAD, SOSYAL VE DAR VERGLEME LKELERKTSAD VERGLEME LKELERVergilemenin iktisadi ilkeleri, vergilerin temel iktisadi amalarnn gerekletirilmesine katk salayacak nitelikte olmasn ifade eder. Devletin temel iktisadi amalar, iktisadi byme ve gelimenin salanmas yannda, tam istihdam ve fiyat istikrarnn salanmas eklinde zetlenebilir. Belirtilen bu amalara, kt olan kaynaklarn etkin kullanm ve dalm ile ulalabilir.Vergilemenin iktisadi ilkelerini, vergilemede tarafszlk ilkesi ve vergilemede iktisadi etkinlik ilkesi olarak incelemek mmkndr.

VERGDE TARAFSIZLIK LKESVergilerin tarafszl, devlet tarafndan alnan vergilerin miktarnn, piyasann ileyiini bozmayacak bir dzeyde olmasn ifade eder. Bu nedenle vergiler ne kadar az olursa o kadar tarafsz olur.Verginin ekonomik etkisini vurgulayan bu ilkeye gre, retici ve tketici tercihlerini en az etkileyen bir politikann srdrlmesi nedeniyle, vergilerin tek tek analiz edilmesi gerekmektedir. rnein, gelir vergisinin yksek oranda alnmas, kiileri alma ile isiz kalma arasndaki tercihlerini deitirecektir. Emlak vergisinin dk olmas, emlaka olan talebi artrrken, yksek olmas talebi drecektir. retimde fazla vergi alnmas ilgili maln retimini drecektir.

Vergilemede ktisadi Etkinlik lkesi

Bu ilkeye gre vergilerle iktisadi kalknmaya elverili faaliyetler tevik edilip, verimli olmayan faaliyetler caydrlmaldr .Vergi sisteminin gnn ekonomik koullarna ve gereksinimlerine uygun bir biimde dzenlenmesi ekonomik etkinlik grnn ortaya koyduu bir kuraldr. Bu kurala gre vergi sistemleri, iinde bulunulan ekonomik duruma, gerekli etkiyi salayacak biimde dzenlenmelidir. Vergi, kamu ekonomisinin finansmannda kullanlan en nemli ara niteliinin tesinde, konjonktr ve istihdam politikas amalarna olanak verdii lde etki edebilecek bir biimde kullanlabilmelidir.

SOSYAL VERGLEME LKELER

Sosyal adaletin gerekletirilmesinde bir sosyal politika arac olarak vergiler nemlidir. ada devletlerin vergi sistemleri ve bu sistemlerin vergilemede sosyal amal vergileme ilkelerine dayal olarak kabul ettikleri vergilendirme teknikleri gelir dalmnda eitsizlikleri trpleyici ynde etkide bulunmaktadr.Vergilemede Genellik lkesiVergi deme glerine gre herkesin vergi demesi, vergide genellik ilkesinin zn oluturmaktadr.Anayasamzn 73. maddesinin ilk paragrafnda; "Herkes, kamu giderlerini karlamak zere mali gcne gre vergi vermekle ykmldr" eklinde hkme yer verilmitir. Bu madde de herkes kelimesi lkemizde vergide genellik ilkesinin anayasal gvence altnda olduunu gstermektedir.Vergilemede Eitlik lkesiVergilemede eitlik ilkesi, vergi deme gc bakmndan ayn olanlarn ayn vergilendirme artlarna tabi tutulmas, buna karlk vergi deme gc farkl olanlarn, farkl vergilendirme artlarna tabi tutulmas eklinde tanmlanabilir. Ayn durumda olanlarn ayn vergilendirme artlarna tabi olmas, vergilemede "yatay eitlik"; farkl durumda olanlarn farkl vergileme artlarna tabi tutulmas ise, vergilemede "dikey eitlik" diye nitelendirilir.

Vergilemede Adalet lkesi

Adil bir vergi sisteminin amac, kamu hizmetlerini gerekletirmek zere alnacak vergilerin toplumu oluturan kiiler arasnda hak ve adalete uygun bir ekilde datlmasdr.Vergilemede deme Gc lkesilkenin esas, kamu gereksinmelerine bireylerin deme gleri orannda katlmalar dncesinden olumaktadr.deme gc yaklam, gelir dalmnda adaletin salanmasna yneliktir. Vergi yknn mkelleflere adil bir ekilde bltrlmesini ve vergilemede mkellefin vergi deme gcn esas alr. Vergi deme gcnn belirlenmesinde mkellefin geliri, serveti ve harcamalar gz nnde tutulur.Vergilemede Fayda lkesiBu ilkeye gre, her fert kamu hizmetlerinden faydalanma orannda vergi deyecektir. Burada vergi yknn dalmnda piyasa kurallarnn kullanlmas sz konusudur. Bylece her ykmlnn gnll olarak kamusal faaliyetlere yapmak istedii katk ile, deyecei vergi ayn olacaktr. Bu yaklamdan yararlanarak, baz kamusal faaliyetlerde fayda esasna gre vergileme yapmak mmkndr.

Karayollarndan byk lde fayda salayanlar motorlu aralardr. Dolaysyla fayda yaklamna gre bu yollarn maliyetlerinin motorlu ara sahipleri tarafndan karlanmas gerekir. Her srcnn kara yolunu kullanmas, tkettii benzin ile doru orantl olduuna gre benzin zerinden alnacak bir vergi ile karayolu hizmetinin maliyeti finanse edilebilecektir. Trkiye'de akaryakt zerinden zel tketim vergisi aracl ile byk lde gelir elde edilmektedir.DAR VERGLEME LKELERdari amal vergileme ilkeleri, vergi yasalarnda ykmlye salanmas gerekli kolaylklar ve vergisinin tahsilini kolaylatrc nitelikteki ilkelerden olumaktadr.Vergilemede Belirlilik lkesi"Kesinlik" ad da verilen bu ilkeye gre, her vatandan demek zorunda olduu vergi; tutar, eit, deme zaman, ekli, vb. bakmndan keyfi deil kesin, ak ve belirli olmaldr.

Vergilemede Tasarruf lkesi

Vergilemede tasarruf ilkesine gre, verginin devlete olan maliyeti mmkn olabildiince dk olmaldr. Verginin devlete olan maliyeti deyimi ile, sadece verginin tarh ve tahsil giderleri anlalmamal buna vergilerle ilgili uyumazlklarn giderleri de eklenmelidir. Hatta, ykmllerin vergileme dolaysyla katlandklar defter tutma, mavirlik hizmetleri vb. giderlerinin de bu balamda ele alnmas gerekmektedir.Vergilemede Kolaylk lkesiVergilemede kolaylk ilkesi dier vergileme ilkelerini de kapsayan daha geni ve nemli bir vergileme ilkesidir. Bu ilkeye gre, vergilemede deme zamanlar, deme yeri, deme ekli ve denecek tutar kesin ve belirli olmaldr. Ayrca dzenlemeleri mkellefler tarafndan kolayca anlalabilecek ve uygulanabilecek biimde hazrlanmaldr. Vergilerini demede maddi zorluklarla karlaan baz mkelleflerin vergi borlarnn tecili, hatta baz nedenlerden dolay vergi borlarn deyemeyecek duruma denlerin vergi borlarnn terkin edilmesi de bu ilke gereidir.Vergilemede Aklk lkesiVergi yasalar ak bir dille ve herkese anlalabilecek bir ekilde dzenlenmelidir. Vergi yasalarn bir yerde dier yasalardan farkllatran nedenlerden biri de genellikle her tr vatandan doumundan lmne kadar bu yasalardan bir veya bir kann ykmll altna girmesidir. Onun iin, vergi yasalarnn sade vatandalarn anlayabilecei bir dille yazlmas daha ok nem kazanmaktadr.Vergilemede Kanunilik lkesiAnayasann 73. Maddesine gre:Herkes, kamu giderlerini karlamak zere, mal gcne gre, vergi demekle ykmldr.Vergi yknn adaletli ve dengeli dalm, maliye politikasnn sosyal amacdr.Vergi, resim, har ve benzeri mal ykmllkler kanunla konulur, deitirilir veya kaldrlr.Vergi, resim, har ve benzeri mal ykmllklerin muaflk, istisnalar ve indirimleriyle oranlarna ilikin hkmlerinde kanunun belirttii yukar ve aa snrlar iinde deiiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna verilebilir.

VERG KLTR LKSVergi kltr,toplumu oluturan bireylerin hr vicdanlarnda vergi verme gereini duymalar eklinde tanmlanmaktadr. Bireylerin bu kltr dzeyine ulaabilmesi iin ncelikle aileden balayan, eitli okullarda devam eden grsel yazl ve dier iletiim aralaryla eitim almalar gerekmektedir.Vergi kltrnn olumasnda eitimin rol ile birlikte devletin uygulayaca vergi politikalarnn da etkisi ok nemlidir.Bu nedenle, devletin vergi politikalarn olutururken ve uygularken verginin genel ve esas ilkelerini dikkate almas gerekmektedir.Buna gre:Vergi adil olmaldr: Vergi kiilerin deme gcyle doru orantl olarak alnmaldr. deme gcn dikkate almayan ve bu nedenle adil olmayan bir vergi sistemi mkellefleri ve tm toplumu rahatsz etmektedir.

Vergi yaygn olmaldr: Vergi toplumun belirli bir kesimine yklenmemeli ve vergi yk toplumun her kesimine yaygnlatrlmaldr. Toplumun baz kesimlerinin vergi d braklmas, o lkede vergi kltrnn yerlemesini engelleyen en nemli unsurlardan birisidir.

Vergi yasal olmaldr: Verginin kanunla getirilmesi ve bireye yklenmesi, vergi hukukunun en nemli ilkesidir.Kanunlar yasama organ tarafndan karlmaktadr. Yasama organ da bireylerin temsilcilerinden meydana gelmektedir. Bu durumda, demokratik lkelerde toplum esasnda kendi kendini vergilendirmi olmaktadr.Vergi normlar kolay anlalr olmaldr: Vergi, bireylerin kolayca anlayabilecei basit normlarla yklenmeli veya kaldrlmaldr. Verginin tarh, tebli, tahakkuk ve tahsili mkellefi bktracak ekilde brokratik formaliteler getirmemelidir. Vergileme ile ilgili formalitelerin okluu kiileri vergiden soutur ve vergiden kaar hale getirir. Vergi dzenlemeleri istikrarl olmaldr: Vergiye uyum salamada ok nemli kurallardan birisi vergi dzenlemelerinin istikrarl olmasdr. Eski ayakkab ile rahat yrnr anlay, vergileme asndan son derece geerli bir anlaytr. Bu nedenle, vergileme siyasal otoritelerin oy dncesi ile sk sk el uzatt bir alan olmamaldr. nk sk sk deien ve takip edilmesi mmkn olmayan bir vergi mevzuat o lkede vergi kltrnn yerlemesine izin vermez ve devlet bireyin gznde saygnln yitirir.

Gelir idaresi mkellefe yardmc olmaldr: Bir lkede vergi kltrnn yerlemesinde belki de en nemli rol gelir idaresi stlenmektedir. nk mkellef ile devlet arasndaki somut vergileme ilikisi, gelir idaresi araclyla salanmaktadr.Vergi kltrnn olu