UVOD platni

download UVOD platni

of 26

  • date post

    16-Jan-2016
  • Category

    Documents

  • view

    31
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of UVOD platni

1. UVODTema ovog rada je platni bilans kao funkcija kreiranja mikro i makroekonomske politike. Platni bilans predstavlja pregled ekonomskih transakcija zemlje sa inozemstvom u odreenom vremenskom peridu najee godini dana. Cilj ovog rada je objasniti vanost uestovanja zemlje u meunarodnim odnosima, jer upravo ti odnosi kreiraju ekonomsku politiku zemlje na njenom makro i mikro nivou. Ekonomski odnosi sa inostranstvom predstavljaju vaan segmenat ukupne strategije razvoja svake zemlje . Ovi odnosi obuhvataju irok spektar komuniciranja jedne zemlje sa svijetom koji, prije svega obuhvataju izvoz i uvoz roba i usluga, financijske transakcije svake vrste i druge kontakte iz kojih proizilaze ekonomske posljedice po zemlju. Na sadanjem nivou privrednog razvoja nezamisliv je ostanak jedne zemlje bez komuniciranja sa inozemstvom. Ta komunikacija ima svoj razvojni put, uspone i padove, intenzitet i posljedice ali se bez njih privredni razvoj ne moe zamisliti.U izradi rada koritena je struna literatura iz podruja teme rada i drugi izvori kako bi se zadovoljili ciljevi samog rada.

Rad je raen u tri cjeline. Prva cjelina se odnosi na platni bilans njegovo pojmovno definisanje te strukturu gdje su objanjeni njegovi osnovni dijeli: tekui raun, bilans kapitalnih transakcija i bilans monetarnih rezervi. Ovaj dio obuhvata i odnos platnog bilansa i nacionalne privrede, odnosno njegov utjecaj na otvorenu i zatvorenu privredu i kreiranje ekonomske politike zemlje i njenih odnosa sa inozemstvom. U drugom dijelu se objanjava ravnotea platnog bilansa, odnosno neravnoa i njen utjecaj i posljedice na cjelokupono stanje u jednom zemlji. Takoer date su i mjere za uravnoteenje platne bilanse. Trei dio rada odnosi se na platni bilans Bosne i Hercegovine gdje su prikazani statistiki podaci o kretanju tekueg i kapitalnog rauna.

2. PLATNI BILANS

U savremenim meunarodnim ekonomskim odnosima ne postoji samo jedno meunarodno plateno sredstvo. Umjesto toga u svijetu su se formirali autonomni valutni sistemi u kojima kao zakonsko i definitivno sredstvo plaanja slue nacionalne valute. Izvozom robe domai uvoznik stie potraivanje u inostranstvu nominirano u stranoj valuti.Ukoliko domai izvoznik eli steeno potraivanje u inostranstvu koristiti za plaanje u okviru nacionalnog valutnog sistema, on mora izvriti konverziju strane valute u domau. Na drugoj strani, obaveze iz meunarodnih ugovora domai uvoznik moe, u principu, izvriti na dva naina: moe izvriti isplatu u valutnoj jedinici spoljnotrgovinskog partnera, moe podmiriti svoje obaveze u domaoj valuti, ali uz uslov da strani partner ima mogunost da potraivanje u domaoj valuti konvertuje u svoju nacionalnu valutu ili valutu koja njemu odgovora.Konverzija potraivanja obavlja se na deviznom tritu gdje se odreuje devizni kurs. Visina kursa pojedine valute odraava stanje platnog bilansa. Platni bilans odraava internu privrednu situaciju pojedine nacionalne privrede i njene ekonomske odnose sa inostranstvom. U skladu stim razumljivo je da postoji veliki broj faktora interne i eksterne prirode koji odreujue utiu na stanje platnog bilansa, a potom i na visinu kursa nacionalne valute.

2.1. Pojam platnog bilansaSve ekonomske transakcije koje rezidenti izvre sa nerezidentima u toku odreenog vremenskog perioda registriraju se na sistematizovan nain u platnom bilansu zemlje. Prema tome platni bilans predstavlja sistematizovan pregled ekonomskih transakcija izmeu rezidenata i nerezidenata za odreeni vremenski period. Pri tome pod rezidentima se podrazumjevaju pravna lica koja imaju svoje sjedite, odnosno fizika lica koja imaju svoje prebivalite u dotinoj zemlji. Konvencionalno, platni bilans predstavlja pregled transakcija zemlje sa inozemstvom za period od jedne godine. Meutim, platni bilans moe se formirati i za krae vremenske periode. Isto tako platni bilans moe predstavljati pregled transakcija sa inozemstvom sistematizovanih po regionalnom principu. Takav platni bilans omoguava nosiocima ekonomske politike da dou do saznanja o ekonomskim odnosima domae privrede sa pojedinim regionima, integracionim cjelinama ili pojedinim nacionalnim privredama.Platni bilans predstavlja transakcije nacionalne privrede sa inozemstvom za period od godine dana. Meutim, to ne znai da su za sve transakcije koje su registrovane u platnom bilansu izvrena i plaanja, odnosno da su potraivanja naplaena. Jedan dio transkacija koje registriraju platni bilans nikad nee biti monetizovane (pokloni). Jedan dio transakcija realizovae se u novanoj formi tek u narednoj godini (izvoz roba i usluga na kredit). Zbog toga platni bilans ne predstavlja efektiven i aktuelne ponude i potranje deviza na deviznom tritu. U kontekstu toga bilo bi terminoloki preciznije ako bi pregled transakcija zemlje sa inozemstvom nazvali bilans meunarodnih transakcija. Termin platni bilans bio bi terminoloki pogodniji za bilans efektivnih meunarodnih plaanja.Meutim, tradiocionalno i konvencionalno bilans efektivnih meunarodnih plaanja i primanja imeu rezidenata i nerezidenata nazivamo deviznim bilansom, dok zapis svih ekonomskih transakcija nazivamo platni bilans.

2.2. Struktura platnog bilansaEkonomske transakcije rezidenata sa nerezidentima registriraju se u platnom bilansu kao debitne i kreditne. Kreditne stavke odnose se na transakcije koje utiu na sticanje i formiranje kupovne snage zemlje u inostranstvu, odnosno one stavke koje formiraju ukupnu ponudu deviza. Kreditne transakcije znae priliv deviza. U ove transakcije spadaju: izvoz robe izvoz usluga jedsnostrani transferi uvoz kapitala izvoz monetarnog zlata.U transakcije koje djeluju na smanjanje kupovne snage zemlje u inostranstvu, odnosno koje vode odlivu deviza spadaju: uvoz robe uvoz usluga jednostrani transferi izvoz kapitala uvoz monetarnog zlata.Pored podjele na kreditne i debitne stavke, transakcije koje obuhvata platni bilans mogu se klasificirati i na druge naine. Poseban analitiki znaaj ima podjela na tekue i kapitalne transakcije. tekue transakcije registriraju devizni priliv koji se pojavljuje kao rezultat izvoza tekue proizvodnje nacionalne privrede.Kapitalne transakcije predstavljaju transfer kupovne snage izmeu rezidenata i nerezidenata i odravaju promjene u duniko povjerilakim odnosima.[footnoteRef:1] [1: Stojanov, D.: Meunarodne financije u globalnoj ekonomiji, Ekonomski fakultet, Sarajevo, 2000., str. 3 8 ]

Platni bilans po metodologiji MMF se sastoji od:1) Tekueg rauna2) Bilansa kapitalnih transakcija3) Bilans monetarnih rezervi

2.2.1. Tekui raunTekui raun obuhvata dva podbilansa: podbilans izvoza i uzoza roba, koji nazivamo trgovinski bilans, i podbilans izvoza i uvoza usluga koji nazivamo i nevidljivim stavkama platnog bilansa.

2.2.1.1. Trgovinski bilansIzvoz robe predstavlja dio ukupne finalne potronje nacionalne privrede. Zahvaljujui multiplikativnim efektima, izvoz robe posredno i neposredno utie na zaposlenost, nacionalni dohodak i proizvodnju. Izvoz robe je rezultat ukupne proizvodnje nacionalne privrede, te ukupne domae i inostrane tranje. Iz input autput tabela moemo utvrditi koliki je udio pojedine industrijske grane u formiranju ukupnog izvoza. Input autput tabela prua nam mogunost da utvrdimo tzv. direktnu i indirektnu uvoznu zavisnot nacionalne proizvodnje od inostranstava.Povezanost vanjskotrgovinskih tokova sa nacionalnom privredom znaajna je kako sa aspekta nosilaca ekonomske politike (makro) tako i sa aspekta nosilaca ekonomske politike (mikro). Sa makroekonomskog aspekta odreena uvozna ovisnost nacionalne privrede je vaan element o kojem nosioci ekonomske politike moraju razmiljati prilikom preduzimanja konkretnih mjera kako na planu nacionalne privrede, tako i na sekotru ekonomskih odnosa sa inostranstvom. Svaka odluka na mikro nivou ima odreene mikroreperkusije. Ristrikcija uvoza neke robe iz platnobilansnih razloga moe pogoditi razliito pojedine privredne subjekte, i to vie ako je njihova proizvodnja vie zavisna od uvoza takve robe. Devalvacija je jedna od metoda prilagoavanja platnog bilansa koji ima uticaj na platni bilans zemlje i na nacionalnu privredu u cjelini. Ona utie na pomjeranje odnosa cijena u zemlji, a time pojedine privredne subjekte dovodi u vie manje povoljan ili nepovoljan poloaj.

2.2.1.2. Bilans uslugaOsnovne pozicije bilansa usluga ili nevidljivih transakcija tekueg platnog bilansa sainjavaju: turizam, transport i osiguranje, te stavke tzv. faktorskih usluga u koje spadaju: kamate, dividende, rojaliteti.Dio inostrane kupovne snage koju rezidenti transferiu u inostranstvo svojim turistikim putovanjima registriraju se kao devizni odliv u bilansu plaanja. Turizam, svakako, predstavlja i izvor sticanja deviza, i to onda kada strani turisti koriste turistike usluge u zemlji. Bilans usluga u najveoj mjeri zavisi od nivoa relativnog nacionalnog dohotka zemlje prema inostranstvu, te od relativnih odnosa cijena turistikih usluga u pojedinim zemljama.Bilans transporta povezan je sa trgovinskim bilansom, te stanjem i nivoom razvijenosti transporta u domaoj privredi. Bilans faktorskih usluga je funkcija meunarodnog kretanja kapitala. Direktne ili protfolio investicije predstavljaju oblike meunarodnog kretanja kapitala. Zemlja izvnoznik kapitala, plasira kapital u inostranstvo u oekivanju odreenih prinosa kao to su profit, dividende, kamate. Zemlja koja je znaajan izvnoznik kapitala moe oekivati pozitivan bilans faktorskih usluga koji ak moe kompenzirati i vei deficit trgovinskog bilansa.

2.2.1.3. Jednostrani transferiBilans jednmostranih transfera ili unilateralnih plaanja obuhvata transakcije koje nemaju kontrastavku. najei oblik jednostranih transfera su pokloni. Jednostrani transferi mogu biti zvanini i privatni. U zvanine jednostrane transfere ubrajamo: penzije, reparacije, dravnu pomo. Privatni transferi obuhvataju: poklone, doznake i sl.

2.2.2. Kapitalne transakcijeMeunarodno kretanje kapitala predstavalja transfer kupovne snage izmeu rezidenata i nerezidenata.