SÜRTÜNME SÜRTÜNME Yrd.Doç.Dr.Yıldız Yaralı Ö zbek

Click here to load reader

  • date post

    02-Jan-2016
  • Category

    Documents

  • view

    75
  • download

    1

Embed Size (px)

description

SÜRTÜNME SÜRTÜNME Yrd.Doç.Dr.Yıldız Yaralı Ö zbek. - PowerPoint PPT Presentation

Transcript of SÜRTÜNME SÜRTÜNME Yrd.Doç.Dr.Yıldız Yaralı Ö zbek

PowerPoint Sunusu

SRTNME

SRTNME

Yrd.Do.Dr.Yldz Yaral zbek

Srtnme kuvvetinin hayatmz kolaylatran ok byk etkilerinin yannda gnlk yaantda ileri zorlatrd da bilinmektedir. nk srtnme kuvvetini yenerek, cisimleri harekete geirmek iin daha byk kuvvet kullanlmas gerekir. Ve byk ykleri, srtnme kuvveti nedeni ilekasgcmzle hareket ettiremeyiz.

Bundan dolay eitli makineler kullanarak bu ykleri hareket ettiririz. Makineler alrken, ierisindeki paralar birbirine srtnrler. Srtnen bu paralar zamanla anarak kullanlmaz hale gelirler. Makinelerin ypranmasn engellemek iin srtnme kuvvetini drc nlemler almak gerekir. Yani srtnme kuvvetinin ok byk yararlar olmakla beraber baz zorluklar da vardr.

Temasta bulunan iki malzemeden biri dierinin zerinde kayarken dier malzemenin kar yzeyin hareketine gsterdii diren Srtnme Kuvveti olarak adlandrlr. = F/N: Srtnme katsaysF: Srtnme kuvvetiN: Uygulanan yk

Friction forces:PFsFs = s Ps = coefficient of static friction

Fk = k Pk = coefficient of kinetic frictionWork done in sliding against kinetic friction appears as heat

1. Srtnme

Birbiri zerinde hareket eden yzeyler arasna yalayc madde konulup konulmamas bakmndan temas yzeylerinin durumuna gre, kuru, yar sv ve sv srtnme olarak halde de incelenebilir. Malzeme mhendislii asndan nemli olan kat hal srtnmesidir.

Dk srtnme istenen alanlar : Yataklar, dililer, malzeme retim ilemleriYksek srtnme istenen alanlar: Fren diskleri, debriyaj kavraycs, tornavida ular, yol yzeyleri

Srtnme kuvvetinin etkileri

Srtnme kuvveti, cisimlerin yzeyde tutunmasna yardm eden bir etkendir. Eer srtnme kuvveti var olmasayd birok yaamsal faaliyet mmkn olmazd. Yolda yryemez, bir yerde oturamaz, yemek yiyemez, yaz yazamaz, ara kullanamazdk. rneklerde de grld gibi her trl hayati olayn gereklemesinde srtnme kuvvetinin etkisi vardr.

Srtnme Kuvveti:Gcn boa harcanmasna

Toleranslarn azalmasna

Hasarlara yol aarSrtnme kanunlar1)Srtnme kuvveti normal yk ile orantldr.

2)Srtnme kuvveti grnen temas alanndan bamszdr.

3)Srtnme kuvveti kayma hzndan bamszdr.

Srtnme kuvvetini artrmak ve azaltmann Yollar

Srtnme kuvvetinin, bir olayn gereklemesi iin yetersiz kald durumlarda alnmas gereken tedbirler vardr. Bunlardan bazlarn sralayacak olursak;1- Kn araba lastiklerine zincir taklmas.2- Sporcularn ayakkablarnn altna diler yaplmas.3- makinelerinin tekerlerinde dilerin daha byk yaplmas.4- Byk ktlelerin altna tekerlek tipinde cisimlerin konulmas.5- Makinelerin yalanmas.6- Dik yokularda ulam kolaylatrmak iin nlemler alnmasdr.

Buzun srtnme kuvvetinintoprakveya asfalta gre daha dk bir srtnme kuvveti olduu bilinmektedir. Kn buzlu yollarda aralar daha fazla kaymakta ve frenlerin etkisi daha az olmaktadr. Bu nedenle kn meydana gelen kazalar, dier zamanlara gre daha fazla olmaktadr. Bu nedenle kn buzun erimesi iin tuz kullanlmas (suyun donma scakln drr) veya toprak atlmas bu srtnme kuvvetini artrmak iindir.

Srtnme kuvvetinin zellikleri

1- Srtnme kuvveti srtnen yzeylerin cinsine baldr. Cisme etkiyensrtnme kuvvetiyzeylerin cinsine gre deiir.2- Srtnme kuvveti (yatay dzlemde) cismin arlyla doru orantl deiir.3- Srtnme kuvveti srtnen yzeylerin byklne bal deildir.4- Srtnme kuvveti daima harekete zt yndedir.5- Srtnme kuvvetinin hareket ettirici zellii yoktur.

Srtnme Katsaysn etkileyen faktrler:

Malzeme kompozisyonu Yzey dzgnl Kayma hz Scaklk Yzey kirlenmesiYalama Nem Oksit filmleri

Srtnme kuvvetinin bal olduu etkenler

1-Yzeyin przl olmas:Cismin hareket edecei yzeyin przl olmas cismin hareketinde nemlidir. Przl yzeylerde cisimlerin hareket etmesi iin daha byk kuvveteihtiyavardr. Btn yzeylerde mutlaka prz vardr. Cisimler birbiri zerinde hareket ederken, yzeylerindeki girinti ve kntlar birbirinin ierisine girerek cismin hareket etmesini gletirirler. Cilal yzeylerde bu girinti-kntlar daha az olduundan srtnme kuvveti de o oranda azdr. Bu nedenle przl yzeylerin yalanmas ile bu girintiler azaltlarak daha az srtnme kuvveti uygulamas salanabilir.2-Cismin arl:Bir cismin arl arttnda cismin ve yzeyin girinti-kntlar daha fazla birbiri iine gireceinden srtnme de artar. Yani cismin hareketini engelleyen kuvvetin bykl de artar. Cismin hareket etmesini engelleyen bu kuvveti yenmek iin, bu kuvvetten daha byk bir kuvveti cisme uygulamak gerekir.

Srtnme kuvvetinin olumlu ve olumsuz ynleri

1- Yrmeyi kolaylatrr. Hareketi zorlatrr.2- Srtnme kuvveti nedeniyle yerine koyduumuz koltuk ve masa gibi eyalar yerinde kalr.3- Metaller arasnda oluan srtnme sonucu sert metal yumuak metali andrr. Enerji kaybna neden olur. Arabalarn motor gcnn yaklak %20 si srtnme kuvvetini yenmeye harcar.4- Sporcular ayaklarna giydikleri kntl ayakkablar ile daha rahat yere basarlar.5- Srtnme kuvveti cisimleri andrr.6- Araba,uak,gemi ve trenin hzn yavalatr.7- Srtnme kuvveti olmasayd da yamalarndaki kaya ve topraklar kolaylkla kayard.8- Kalemle yazamaz veya yazdklarmz silemezdik.9- Arabalar frene baslnca duramazd.

rnek srtnme katsay deerleri

ok iyi bir yalama durumunda = 0.03Kuru ortamda = 0.5-0.7Vakumda ok temiz metal yzeylerinde 5 olabilirRahat bir insan yrynde = 0.2-0.3Buz stnde yrmede = 0.05Frenlemede = 0.3-0.6

Srtnme eitleri

1- Statik srtnme (cisim hareket etmiyorsa geerlidir).2- Dinamik srtnme (cisim hareket ediyorsa geerlidir).3- Yuvarlanan cisimlerde srtnme.

Yalama:Minimize Srtnme Kuvveti :

Atomlar aras ba kuvveti azaltlarakk yksek basnca dayankl olmaldr

Gerekli Kayma gerilmeleri azaltlarak

Coefficient of static friction (ms) > Coefficient of kinetic friction (mk)Srtnme kuvveti ve normal yk arasndaki orantllk, kinetik ve statik srtnme katsaylar ile tanmlanmaktadr

ekil 1. Statik ve kinetik srtnmenin ematik anlatm.

Birbirine kar alan iki kat yzey arasndaki srtnme ve anma gnlk yaantda srekli karlalan bir durumdur

ekil 2.de gsterildii zere, baz durumlarda en dk srtnme ve en yksek anma deerleri ya da en az anma ile birlikte en yksek srtnme deerleri ya da her ikisinin de en yksek deerlerinin istendii alma alanlar bulunmaktadr.

rnein otomobillerde fren ile yavalama-durma esnasnda anma orannn dk, buna karn srtnme deerlerinin yksek olmas istenmektedir ya da ayakkablarmzn tabanlarndaki srtnmeden dolay kaymann engellenmesi yksek srtnmenin avantajl olduu durumlardr.

Dier yandan motor silindiri iinde piston hareketi esnasnda dk srtnme ve anma beklenmektedir. Kullandmz kalemlerde srtnmenin en az, anmann ise yksek deerlerde olmas beklenir. Silgilerde ise hem srtnme hem de anma yksek olmaldr

ekil. metaller arasndakiadhezyon(dolaysylasrtnme) derecesinigsteren diyagram

Baz malzemeler iin srtnme katsay deerleri