Ondernemen in de zorg - Pa 9 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De zorgsector staat de laatste tijd...

download Ondernemen in de zorg - Pa 9 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De zorgsector staat de laatste tijd regelmatig

of 76

  • date post

    21-Jun-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Ondernemen in de zorg - Pa 9 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De zorgsector staat de laatste tijd...

  • Ondernemen in de zorg

    dr. Y.M. Prince

    drs. A. Bruins

    drs. P.Th. van der Zeijden

    Zoetermeer, februari 2005

  • 2

    ISBN: 90-371-0941-1 Bestelnummer: A200412 Prijs: € 40,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt ge- financierd door het Ministerie van Economische Zaken.

    Voor alle informatie over MKB en Ondernemerschap: www.eim.nl/mkb-en-ondernemerschap.

    De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigenen/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van EIM bv. EIM bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

    The responsibility for the contents of this report lies with EIM bv. Quoting numbers or text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part ofthis publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of EIM bv. EIM bv does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

  • 3

    Inhoudsopgave

    Samenvatting 5

    1 Inleiding 9 1.1 Aanle id ing 9 1.2 Onderzoeksdoe l en -v ragen 9 1.3 Opbouw van d i t rapport 10

    2 De zorgsector in vogelvlucht 11 2.1 Structuur 11 2.2 Vraag 12 2.3 Ins t i tut ione le omgev ing 12

    3 De vier rollen van ondernemers 15 3.1 Ondernemen in het a lgemeen 15 3.2 Ondernemen in de zorg 18 3.3 Conc lus ie 33

    4 Ondernemen in de thuiszorg 35 4.1 Korte beschr i j v ing van de branche 35 4.2 Invu l l ing ondernemersro l len 36 4.3 Conc lus ie 44

    5 Ondernemen in de verpleeghuizen 47 5.1 Korte beschr i j v ing van de branche 47 5.2 Invu l l ing ondernemersro l len 49 5.3 Conc lus ie 56

    6 Ondernemen door fysiotherapeuten 59 6.1 Korte beschr i j v ing van de branche 59 6.2 Invu l l ing ondernemersro l len 60 6.3 Conc lus ie 66

    7 Conclusies 69

    Referentiel i jst 71

  • 5

    Samenvatting

    De zorgsector is de laatste jaren aan veel veranderingen onderhevig, zowel aan de kant van de zorgaanbieders, de zorgvragers als de institutionele omgeving. Ontwikkelingen waarbij de roep om meer ondernemend gedrag in de zorg steeds luider wordt. Onder- nemend gedrag dat in de particuliere sectoren allang aan de orde van de dag is, vindt langzamerhand zijn weg in de zorgsector. Op basis van inzichten uit de klassieke eco- nomie kunnen de volgende vier rollen aan ondernemers toegedicht worden: − manager: bedrijfsmatig handelen; − marktzoeker: ontdekken en benutten van marktmogelijkheden; − innovator: nieuwe dingen doen of bestaande dingen anders doen; − risiconemer: voor eigen rekening en risico zaken doen. Binnen elk van deze rollen kunnen verschillende aspecten van ondernemen onderschei- den worden: zie figuur S.1.

    figuur S.1 rollen van ondernemers en de bijbehorende aspecten van ondernemen

    Bron: EIM, 2004.

    In dit onderzoek is nagegaan hoe deze vier rollen van ondernemers en de bijbehorende aspecten van ondernemen momenteel in de zorgsector worden ingevuld, en wat nog meer ondernomen zou kunnen worden. Daarbij is de zorgsector op globaal niveau be- keken en zijn drie zorgbranches nader onder de loep genomen, te weten de thuiszorg, de verpleeghuizen en de fysiotherapeuten.

    Onder- nemen

    Manager: bedrijfsmatig handelen

    - management en besturing - bedrijfsvisie en -doelen - beheersinstrumenten - efficiencyverhoging/

    bedrijfsprocessen optimaliseren - kostenbeheersing - HRM-beleid - samenwerking

    Risiconemer: voor eigen rekening en risico zaken doen

    - starten/stoppen - contractvrijheid - winst behalen - investeren

    Innovator: nieuwe dingen doen of bestaande dingen anders doen

    - nieuwe producten/diensten - nieuwe processen/technieken - nieuwe (samenwerkings)vormen van dienstverlening

    - nieuwe interne organisatie

    Marktzoeker: ontdekken en benutten van marktmogelijkheden

    - nieuwe producten/diensten - nieuwe processen/technieken - nieuwe (samenwerkings)vormen van dienstverlening

    - nieuwe interne organisatie

    - marktonderzoek - concurreren - proces afstemmen op klant - kwaliteitszorg en klanttevredenheid - marketing

    Onder- nemen

    Manager: bedrijfsmatig handelen

    - management en besturing - bedrijfsvisie en -doelen - beheersinstrumenten - efficiencyverhoging/

    bedrijfsprocessen optimaliseren - kostenbeheersing - HRM-beleid - samenwerking

    Risiconemer: voor eigen rekening en risico zaken doen

    - starten/stoppen - contractvrijheid - winst behalen - investeren

    Innovator: nieuwe dingen doen of bestaande dingen anders doen

    - nieuwe producten/diensten - nieuwe processen/technieken - nieuwe (samenwerkings)vormen van dienstverlening

    - nieuwe interne organisatie

    Marktzoeker: ontdekken en benutten van marktmogelijkheden

    - nieuwe producten/diensten - nieuwe processen/technieken - nieuwe (samenwerkings)vormen van dienstverlening

    - nieuwe interne organisatie

    - marktonderzoek - concurreren - proces afstemmen op klant - kwaliteitszorg en klanttevredenheid - marketing

  • 6

    De resultaten van de zorgsector op globaal niveau worden hieronder besproken1; een

    korte beschrijving van de bevindingen voor de drie zorgbranches is opgenomen in box S.1.

    box S.1 korte typering van de invulling van de ondernemersrollen in de beschouwde zorgbranches

    Thuiszorg

    De managersrol wordt goed ter hand genomen, de innovatorrol en de marktzoekersrol worden

    langzamerhand ingekleurd en er is een start gemaakt met de rol van risiconemer. De verwachting

    is dat de ontwikkelingen in en om de branche geleidelijk zullen leiden tot meer invulling van de

    ondernemersrollen.

    Verpleeghuizen

    De ondernemersrollen worden nog beperkt ingevuld. De vertrouwde business wordt serieus ver-

    richt, de klant wordt centraal gezet, er is veel samenwerking in de zorgketen, maar de markt

    wordt nog nauwelijks gezocht, en vernieuwingen komen schoorvoetend van de grond. De markt

    biedt ruimte voor meer invulling van de ondernemersrollen.

    Fysiotherapeuten

    De fysiotherapeuten geven nog weinig invulling aan de marktzoekers- en innovatierol. Door de

    ontwikkelingen in het afgelopen jaar lijkt er een tweedeling in de branche te ontstaan. Een deel

    dat doelbewust op zoek gaat naar de invulling van de innovator- en marktzoekersrol (door specia-

    lisatie en clustervorming) en een ander deel dat nog weinig invulling geeft aan deze ondernemers-

    rollen.

    Manager : bedr i j f smat ig hande len Grosso modo is de managersrol in de zorgsector al behoorlijk ver ontwikkeld. Vanwege de aanhoudende kostenbeheersing van de collectieve uitgaven door de overheid, de hoge arbeidsintensiteit en de toenemende outputfinanciering is er veel aandacht voor efficiencyverhoging, kostenbeheersing, HRM-beleid en beheersinstrumenten. Anticipe- rend op de ontwikkelingen in en om de zorgsector hebben veel zorgaanbieders ook de nodige energie gestoken in het management en de besturing en bedrijfsvisie en -doelen van de organisatie. Dit heeft enerzijds geleid tot schaalvergroting door fusies en over- names en andere samenwerkingsvormen en anderzijds tot specialisatie op bepaalde ac- tiviteiten.

    Marktzoeker : ontdekken en benutten van marktmogel i jkheden Over het geheel genomen is de zorgsector nog niet erg gewend aan het ontdekken en benutten van marktmogelijkheden. Wel wordt veel energie gestoken in het afstemmen van het zorgproces op de klant, zo veel mogelijk in samenwerking met andere schakels in de zorgketen, wordt er hard gewerkt aan kwaliteitszorg(systemen) en doet klantte- vredenheidsonderzoek langzamerhand zijn intrede. Marketing en marktonderzoek zijn nog ondergeschoven kindjes. Hier en daar wordt wat marktonderzoek verricht, en zijn de eerste marketingacties waarneembaar. Maar in praktijk lijkt men de (toekomstige) klant nog niet echt te willen veroveren, waarschijnlijk omdat men het niet vindt passen binnen de cultuur van de zorgsector (het lijkt ‘not done’). Toch vraagt de klant al wel om keuzemogelijkheden en transparantie in het aanbod. Hieraan zou door de zorgaan- bieders nu al meer aandacht besteed moeten worden: de klant vraagt erom en in de groeiende en veranderende markt is voldoende ruimte voor dergelijke activiteiten.

    1 Uiteraard is het mogelijk dat specifieke branches afwijken van dit globale beeld, zoals bijvoorbeeld de ziekenhuizen.

  • 7

    Innovator : n ieuwe d ingen doen of bestaande d ingen anders doen In essentie geldt voor de innovatorrol hetzelfde als voor de marktzoekersrol: men stopt veel energie in de kwaliteit en efficiencyverbetering van bestaande diensten en be- staande klanten. Ook hierbij bestaat veel aandacht voor het centraal zetten van de klant. Veel vernieuwingen komen dan ook tot stand in samenwerking met de diverse schakels in de zorgketen om zodoende de klant beter van dienst te kunnen zijn. Er wordt behoorlijk ingezet op het verbeteren van de werkprocessen met behulp van ICT- toepassingen en domotica om zodoende de arbeidsproductiviteit te verhogen. Dergelij- ke vernieuwing