³Marrë dh ëniet politike të shtetit shqiptar me shtetet ... · PDF file...

Click here to load reader

  • date post

    31-Jan-2020
  • Category

    Documents

  • view

    67
  • download

    2

Embed Size (px)

Transcript of ³Marrë dh ëniet politike të shtetit shqiptar me shtetet ... · PDF file...

  • REPUBLIKA E SHQIPËRISË UNIVERSITETI I TIRANËS

    FAKULTETI I HISTORISË DHE I FILOLOGJISË DEPARTAMENTI I HISTORISË

    DOKTORATË

    “Marrëdhëniet politike të shtetit shqiptar me shtetet ballkanike:

    Rasti i Turqisë, Jugosllavisë dhe Greqisë në vitet 1920-1939”

    Specialiteti: HISTORI

    Kandidati: Udhëheqës Shkencor: Ma. Bledar Komina Prof.Dr. Fatmira Rama

    Tiranë, 2016

  • REPUBLIKA E SHQIPËRISË UNIVERSITETI I TIRANËS

    FAKULTETI I HISTORISË DHE I FILOLOGJISË DEPARTAMENTI I HISTORISË

    Tel/Fax: +355 4 369987, www.fhf.edu.al Adresa: Rruga e Elbasanit, Tiranë

    (Disertacion për mbrojtjen e gradës shkencore “Doktor i Shkencave Historike”)

    “Marrëdhëniet politike të shtetit shqiptar me shtetet

    ballkanike: Rasti i Turqisë, Jugosllavisë dhe Greqisë në vitet

    1920-1939”

    Specialiteti: HISTORI

    Kandidati: Udhëheqës Shkencor: Ma. Bledar Komina Prof.Dr. Fatmira Rama

    Tiranë, 2016

  • REPUBLIKA E SHQIPËRISË UNIVERSITETI I TIRANËS

    FAKULTETI I HISTORISË DHE I FILOLOGJISË DEPARTAMENTI I HISTORISË

    Tel/Fax: +355 4 369987, www.fhf.edu.al Adresa: Rruga e Elbasanit, Tiranë

    (Disertacion për mbrojtjen e gradës shkencore “Doktor i Shkencave Historike”)

    “Marrëdhëniet politike të shtetit shqiptar me shtetet

    ballkanike: Rasti i Turqisë, Jugosllavisë dhe Greqisë në vitet

    1920-1939”

    Specialiteti: HISTORI

    Kandidati: Udhëheqës Shkencor: Ma. Bledar Komina Prof.Dr. Fatmira Rama

    Mbrohet më dt. __________________ 2016

    1.___________________________ Kryetar

    2.___________________________ Anëtar (oponent)

    3.___________________________ Anëtar (oponent)

    4.___________________________ Anëtar

    5.___________________________ Anëtar

    Tiranë, 2016

  • PASQYRA E LËNDËS

    Parathënie.......................................................................................................................i-xiii

    Hyrje................................................................................................................................xiv-xxxvi

    KREU I

    BALLKANI DHE SHQIPËRIA NË KONFERENCËN E PAQES NË

    PARIS................................................................................................................................. 1

    I. 1. Fuqitë e Mëdha në Konferencën e Paqes në Paris dhe interesat e tyre në rajonin e

    Ballkanit................................................................................................................................. 1

    I. 2. Qendrimet e shtetit serb dhe grek ndaj çështjes shqiptare............................................. 11

    I. 3. Situata politike në Turqi dhe përfaqësimi në Konferencën e Paqes............................... 26

    I. 4. Shqipëria në trajtimet e Fuqive të Mëdha në Konferencën e Paqes............................... 35

    I. 5. Shqipëria nga Kongresi i Lushnjes tek Lidhja e Kombeve............................................ 49

    KREU II

    MARRËDHËNIET POLITIKE TË SHTETIT SHQIPTAR ME ATË TURK

    NË VITET ‘20-30........................................................................................................... 61

    II. 1. Marrëdhëniet diplomatike shqiptaro-turke, 1920-1924................................................ 61

    II. 2. Republika e Ahmet Zogut dhe shteti turk..................................................................... 82

    II. 3. Marrëdhëniet politike mes Shqipërisë dhe Turqisë gjatë periudhës së Monarkisë.......94

    II. 4. Bashkësia Islame Shqiptare dhe marrëdhëniet ndërshtetërore, 1920-1939...................112

    KREU III

    SHQIPËRIA DHE JUGOSLLAVIA NË VITET ‘20-30.................................. 123

    III. 1. Situata politike dhe diplomatike mes dy vendeve, 1920-1924....................................123

    III. 2. Vermoshi, Shën Naumi dhe Gjykata e Hagës............................................................. 148

  • III. 3. Uljet dhe ngritjet e marrëdhënieve shqiptaro-jugosllave në periudhën e Republikës

    Shqiptare................................................................................................................................ 164

    III. 4. Shqipëria dhe Jugosllavia në fokusin e Konferencave Ballkanike, situata politike pas

    tyre......................................................................................................................................... 172

    III. 5. Çështja e Kosovës në marrëdhëniet ndërshtetërore shqiptaro-jugosllave................... 183

    KREU IV

    MARRËDHËNIET E SHTETIT SHQIPTAR ME GREQINË NË

    VITET ‘20-30................................................................................................................... 200

    IV. 1. Marrëdhëniet politike mes dy vendeve, 1920-1924.................................................... 200

    IV. 2. Çështja e minoriteteve dhe emigrantëve shqiptarë mes dy vendeve, 1925-1939........ 232

    IV. 3. Pakti Ballkanik, Shqipëria dhe qendrimi i Greqisë..................................................... 259

    IV. 4. Autoqefalia e Kishës Ortodokse Shqiptare dhe qendrimi grek................................... 267

    Përfundime............................................................................................................................ 278

    Bibliografia........................................................................................................................... 291

  • AKRONIME

    AMPB Arkivi i Ministrisë së Punëve të Brendshme

    AMPJSH Arkivi i Ministrisë së Punëve të Jashtme

    AQSH Arkivi Qendror i Shtetit

    ASHSH Akademia e Shkencave të Shqipërisë

    BCA Basbakanlık Cumhuriyet Arsivi (Arkivi i Kryeministrisë, Periudha e Republikës)

    BKSH Banka Kombëtare Shqiptare

    BOA Basbakanlık Osmanlı Arsivi (Arkivi i Kryeministrisë, Dokumentet Osmane)

    DDI Documenti Diplomatici Italiani (Dokumentet Diplomatike Italiane)

    FK Fon Kodu (Kodi i Fondit)

    FO Foreign Office (“Zyra për Marrëdhëniet me Jashtë” e Britanisë)

    KMKK Komiteti Mbrojtja Kombëtare e Kosovës

    KNK Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit

    KOASH Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë

    LK Lidhja e Kombeve

    SKS (Mbretëria) Serbo-Kroato-Sllovene

    TBMM Türkiye Büyük millet Meclisi (Asambleja e Madhe Kombëtare e Turqisë)

    TYIR Turkish Yearbook of International Relations (Vjetari Turk i Marrëdhënieve Ndërkombëtare)

    YN Yer No (Vendi numër)

  • TABELAT

    Tab. 1. Shpërndarja e popullsisë shqiptarë në Turqi, vitet 1912-1930................................. 90-91

    Tab. 2. Shpërndarja dhe numri i popullsisë serbe në Kosovë, sipas të dhënave të

    vitit 1938................................................................................................................................ 192

    Tab. 3. Importet dhe eksportet e Shqipërisë gjatë viteve 1920-1921 me disa shtete,

    llogaritur në franga ari........................................................................................................... 230

    Tab. 4. Niveli i interesit të BKSH në krahasim me shtete të tjera........................................ 257

    FIGURAT

    Fig. 1. Hartë e vendosjes së popullsisë shqiptare në Stamboll dhe periferitë e tij................ 91

  • i

    PARATHËNIE

    Vitet 1920-1939, ishin vitet më aktive në jetën politike të gjysmës së parë të shekullit XX për

    Shqipërinë. Ato ishin të mbushura me përpjekje, debate, nxitje për grushte shteti, atentate,

    aleanca shtetërore, etj. Gjatë këtyre viteve në fluksin e përpjekjeve, një rëndësi të madhe merr

    dëshira e zjarrtë e patriotëve dhe intelektualëve shqiptarë për të ngritur dhe vënë themelet e

    shtetit dhe administratës shtetërore. Figura të shquara si Sulejman Delvina, Iljas Vrioni, Mehdi

    Frashëri, Mithat Frashëri, Fan Noli, Ahmet Zogu, Hasan Prishtina, Pandeli Evangjeli, Ilias

    Vrioni, Eqerem bej Vlora, Rauf Fico e shumë të tjerë, dhanë kontributin e tyre të pashlyer në

    këtë detyrë madhore. Veprimtaria e pandalur në politikën e brendshme si dhe në atë të jashtme

    bëri që emrat e tyre të mbushin mijëra faqe dokumente në kohën e sotme, të cilëve ne i

    referohemi për të argumentuar jetën dhe aktivitetin politik e historik të kësaj periudhe.

    Prej katër shteteve që kanë pasur një ndikim të jashtëzakonshëm në politikën e jashtme dhe të

    brendshme të shtetit shqiptar: Italisë, Jugosllavisë, Greqisë e Turqisë, tri janë shtetet e

    përzgjedhura në këtë studim; Turqia, Jugosllavia e Greqia. U pa e arsyeshme që të lihet mënjanë

    Italia për vetë faktin se për marrëdhëniet e saj politike dhe diplomatike me Shqipërinë, kohët e

    fundit janë përkthyer e punuar studime të shumta. Prandaj ishte me interes që të

    përqendroheshim më shumë në këto shtete balkanike, veprimtaria politike e t