WYNIKÓW KONTROLI SKARBOWEJ - wneiz.pl · PDF fileWYNIKÓW KONTROLI SKARBOWEJ...

Click here to load reader

  • date post

    28-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    217
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of WYNIKÓW KONTROLI SKARBOWEJ - wneiz.pl · PDF fileWYNIKÓW KONTROLI SKARBOWEJ...

mgr ukasz Jankowski

KONCEPCJA POMIARU LUKI PODATKOWEJ NA TLE

WYNIKW KONTROLI SKARBOWEJ

Autoreferat rozprawy doktorskiej

Promotor: prof. zw. dr hab. Jolanta Iwin Garzyska

Promotor pomocniczy: dr Wojciech Naru

Recenzenci

dr hab. Marta Kluzek, prof. nadzw. UEP

dr hab. Marcin Jamroy, prof. nadzw. SGH

Szczecin 2018

2

Spis treci

1. Uzasadnienie wyboru tematu .. 3

2. Hipoteza i cele ..... 5

3. Metody badawcze .... 7

4. Struktura pracy 12

5. Wyniki bada empirycznych .. 13

6. Wnioski kocowe 25

7. Zacznik spis treci rozprawy doktorskiej .. 28

3

1. Uzasadnienie wyboru tematu

Podatki istniej praktycznie od czasu organizacji pastwa. W literaturze przedmiotu trudno

jest znale jednoznaczn dat powstania podatkw, lecz bezspornie mona stwierdzi, e

podatki towarzysz rozwojowi pastwa. Podatek z punktu widzenia finansw publicznych,

jest wiadczeniem bezzwrotnym, nieodpatnym, przymusowym, pobieranym przez pastwo w

celu sfinansowania zada o charakterze publicznym1. Bez podatkw nie istniaoby pastwo

oraz nie byoby dbr publicznych. Z drugiej strony podatki s sta czci funkcjonowania

kadego przedsibiorstwa i staym elementem nauki ekonomii, finansw i prawa

podatkowego. Jak zauwaya J. Iwin-Garzyska podatek z punktu widzenia finansw

przedsibiorstwa jest wiadczeniem pieninym, wic kada jego zapata powoduje

zmniejszenie zasobw (kapitau), ktrymi przedsibiorstwo dysponuje. Z uwagi na sankcyjny

i obowizkowy charakter podatki mog stanowi o yciu lub o mierci przedsibiorstwa. Tak

wic mona stwierdzi, e w przedsibiorstwie pewne s dwie rzeczy: kapita oraz podatki2.

Z drugiej strony wzrost skali zjawiska uchylania oraz unikania opodatkowania przez

przedsibiorstwa ma ogromne znaczenie z uwagi na zaburzenie rwnowagi konkurencyjnej.

Podmioty ponoszce ciar podatkowy, chcc sprosta zapotrzebowaniu rynku, musz

obnia ceny, a to przedkada si na wiadom ucieczk przed opodatkowaniem. Zachowanie

takie, przyczynia si do wzrostu efektywnego opodatkowania pozostaych podmiotw,

poprzez wzrost stawek podatkowych. To z uwagi na niezachowanie zasady sprawiedliwoci

opodatkowania, przyczynia si do zwikszania zjawiska uchylania oraz unikania

opodatkowania. Ponadto z uwagi na brak ekwiwalentnoci podatkw, tj. e s one

jednostronnym wiadczeniem pieninym, opodatkowanie budzi niech podmiotw do ich

uiszczania zgodnie z liter prawa. Skala tego zjawiska w ujciu nominalnym nazywana jest

luk podatkow.

Luka podatkowa definiowana jest jako rnica pomidzy podatkiem rzeczywicie

zapaconym a podatkiem, ktry powinien by zapacony, jeli wszystkie osoby fizyczne

i prawne zadeklarowayby swoje czynnoci i transakcje we waciwy sposb, w zgodzie

z liter prawa i intencj prawodawcy (ducha prawa)3.

1 M. Dylewski, B. Filipiak, M. Gorzaczyska-Koczkodaj, M. Zioo, Finanse publiczne, Aspekty teoretyczne i praktyczne, C. H. Beck, Warszawa 2014, s. 98-104 2 J. Iwin-Garzyska, Podatek dochodowy od osb prawnych a wsplna skonsolidowana korporacyjna podstawa opodatkowania

w finansach przedsibiorstwa, Wydzia Nauk Ekonomicznych i Zarzdzania, Katedra Finansw przedsibiorstwa i Podatkw, Szczecin 2013r., s. 11-18 3V. Novysedlak, J. Palkovicova, The estimate of the value added tax revenue loss, Institiute for Financial Policy, The Ministy of Finance of

the Slovak republick, March 2012 s. 7 ze strony internetowej www.finance.gov.sk z dnia 20.10.2016r.

http://www.finance.gov.sk/

4

W ostatniej dekadzie wzroso znaczenie luki podatkowej, w tym jej pomiaru, z uwagi na

ch utrzymania rwnowagi budetowej. Wiele krajw w Unii Europejskiej poszukuje

nowych rde dochodu, poprzez zwikszenie skutecznoci poboru ju istniejcych podatkw.

W Polsce pojawiy si pierwsze badania empiryczne tego zjawiska w 2013 r. w zakresie

podatku od towarw i usug4. Zgodnie z ich wynikami luka podatkowa w latach 2006-2012

w wersji minimalnej5, przy zaoeniach dotyczcych stopnia wczenia do bazy VAT zuycia

poredniego i inwestycji, wzrosa z 10,6 miliarda PLN do 36,5 miliardw PLN tj. z okoo 1 %

do 2,3% Produktu Krajowego Brutto6. W wersji maksymalnej luka podatkowa bya znacznie

wiksza. W latach 2006 - 2012 wedug oblicze PricewaterhouseCoopers7 wzrosa ona z 25,2

do 58,5 miliarda PLN, czyli w roku 2012 osigna ju 3,7% PKB. Tak dua rnica

pomidzy wersj maksymaln szacowanej luki oraz jej wersj minimaln wynikaa

oczywicie ze znacznie wikszych kwot teoretycznych wpyww podatkowych wynikajcych

z inwestycji, ale przede wszystkim spoycia poredniego8.

Ponadto w poowie grudnia 2017r. w Polsce pojawia si publikacja dotyczca metody

szacowania luki podatkowej w podatku dochodowym od osb fizycznych9. Wedug oblicze

A. Klonowskiej luka ta, w ujciu brutto, w Polsce ksztatowaa si od 6 068 mln PLN

w 2004r. do 18 354 mln PLN w 2011r., redniorocznie w okresie od 2003-2014 wyniosa

11,5 mld PLN. W ujciu PKB ksztatuje si ona od 0,61% do 1,17%. Tak wic jej poziom jest

porwnywalny do luki podatkowej VAT w ujciu minimalnym.

Skoncentrowane dziaania Krajowej Administracji Skarbowej10 w Polsce podejmowane od

roku 2016 w celu minimalizacji luki podatkowej przyczyniaj si do obnienia deficytu

budetowego, a w konsekwencji dugu publicznego. Dziaania te s szczeglnie istotne

z punktu widzenia rozwoju gospodarczego Polski oraz erozji bazy podatkowej. Obszar

zwizany z przeciwdziaaniem erozji bazy podatkowej (BEPS) jest przedmiotem

zainteresowa krajw Unii Europejskiej, a take Organizacji Wsppracy Gospodarczej

i Rozwoju (OECD). Znajduje to swoje odzwierciedlenie we wzgldnie obowizujcej

dyrektywie Rady Unii Europejskiej 2016/1164 z dnia 12 lipca 2016r. Utrzymywanie

wysokiego deficytu sektora finansw publicznych ma negatywny wpyw na oszczdnoci

4 W dalszej czci pracy podatek VAT 5 Dotyczca tylko podatku od towarw i usug, opublikowana przez Reckon LLP 6 W dalszej czci pracy - PKB 7 Globalna sie przedsibiorstw wiadczcych usugi ksigowe, audytorskie i doradcze, utworzona w 1998 w wyniku poczenia Price

Waterhouse oraz Coopers&Lybrand. Skada si z formalnie niezalenych przedsibiorstw funkcjonujcych w kadym pastwie dziaania, ktre zrzeszone s w przedsibiorstwie koordynujcym PriceWaterhouseCoopers International Limited (PwCIL) z siedzib w Londynie.

Naley do tak zwanej wielkiej czwrki przedsibiorstw zajmujcych si audytem (obok Deloitte, EY i KPMG) dalej PwC 8 PriceWaterhouseCoopers, Straty Skarbu Pastwa w VAT maj 2013r. ze strony internetowej: www.pwc.pl z dnia 20.02.2014r. luka podatkowa, oszustwa, wyudzenia oraz problematyka podatku od towarw i usug w Polsce, 9 A. Klonowska, Luka podatkowa, skutki dla finansw publicznych, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2017r., s. 198-221 10 W dalszej czci pracy - KAS

http://www.pwc.pl/

5

krajowe. Wyszy deficyt budetowy, a w ujciu dugookresowym wzrost dugu publicznego

wpywa niekorzystnie na koszt kapitau, gdy inwestorzy oczekuj wyszej premii za ryzyko

danego kraju. Wyszy koszt kapitau oraz konieczno obsugi coraz wikszego dugu,

wpywaj hamujco na akumulacj kapitau i w efekcie przyczyniaj si do obnienia tempa

wzrostu PKB. Poprawa stanu finansw publicznych stanowi istotne wyzwanie dla polityki

fiskalnej Polski oraz Unii Europejskiej. Dugotrwale utrzymujcy si deficyt budetowy

prowadzi do narastania dugu publicznego i negatywnie wpywa na sytuacj gospodarcz

kraju. Z tego wzgldu zjawiskiem niepokojcym jest trway, znaczny deficyt w sektorze

finansw publicznych w Polsce oraz w wikszoci krajw nalecych do Unii Europejskiej.

Deficyt sektora instytucji rzdowych i samorzdowych w 2009 roku wynis 7,4% PKB, co

oznacza wzrost o 3,7 pkt. proc. wzgldem roku poprzedniego, a rok pniej 7,9% PKB.

Kolejne dwa lata to korekta deficytu w podanym kierunku. W 2011 r. deficyt osign

poziom 76,1 mld PLN, co stanowio 5,0% PKB, a w roku 2012 wielko ta uksztatowaa si

na poziomie 62,7 mld PLN, czyli 3,9% PKB11. Wysoki poziom luki podatkowej z punktu

widzenia finansw publicznych, powoduje, e trzy podstawowe funkcje podatkw nie s

efektywnie wypeniane. Po pierwsze funkcja fiskalna, ktra sprowadza si do tego, e nisze

dochody budetu pastwa, determinowane s realizacj na mniejsz skal zada publicznym,

w tym oferowanie na niszym poziomie dbr publicznych. Funkcja redystrybucyjna,

sprowadza si do mniejszego przesuwania dochodw pomidzy rnymi grupami

spoecznymi. Po trzecie nisze dochody podatkowe wpywaj na funkcj stymulacyjn

podatku. Pastwo w mniejszym zakresie oddziauje na decyzje podmiotw gospodarczych

i obywateli w celu skorelowania ich z zaoeniami polityki gospodarczej oraz spoecznej

pastwa.

2. Hipoteza i cele

Z uwagi na rozbiene interesy rozpatrywane w ujciu publicznym zarwno z punktu

widzenia pastwa (maksymalizacja dochodw publicznych), jak i jednostkowym z punktu

widzenia podatnika (minimalizacja obcie podatkowych) postawiono problem badawczy,

ktry rwnoway przedstawione cele. W ramach obszaru badawczego obejmujcego skutki