Unutarstrana¤†ka demokratija - pie.ba Unutarstrana¤†ka demokratija u...

download Unutarstrana¤†ka demokratija - pie.ba Unutarstrana¤†ka demokratija u Bosni i Hercegovini: neminovna

of 41

  • date post

    26-Oct-2019
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Unutarstrana¤†ka demokratija - pie.ba Unutarstrana¤†ka demokratija u...

  • Friedrich-Ebert-Stiftung

    Office Bosnia and Herzegovina

    Analiza

    Unutarstranačka demokratija

    u Bosni i Hercegovini

    Bojan Grebenar

    Sarajevo, 2016

  • Unutarstranačka demokratija

    u Bosni i Hercegovini

    Bojan Grebenar

    Sarajevo, 2016

  • Sadržaj

    1. Uvod ........................................................................................................................................ 5

    2. Unutarstranačka demokratija: Neminovna forma relativnog sadržaja ............................... 7

    2.1 O relativnom sadržaju .......................................................................................................... 9

    3. Unutarstranačka demokratija u BiH .................................................................................... 12

    3.1 Zakonodavstvo ..................................................................................................................... 12

    3.2 Političke partije obuhvaćene analizom .............................................................................. 13

    3.3 Elementi unutarstranačke demokratije .............................................................................. 15

    3.3.1 Vrijednosti ......................................................................................................................... 15

    3.3.2 Struktura ........................................................................................................................... 17

    3.3.2.1 Teritorijalno i interesno organizovanje .......................................................................... 17

    3.3.2.2 Organi i nadležnosti ..................................................................................................... 18

    3.3.3 Članstvo ........................................................................................................................... 20

    3.3.4 Procedure ......................................................................................................................... 23

    3.3.4.1 Izbori.............................................................................................................................. 23

    3.3.4.2 Kvote ............................................................................................................................. 25

    3.3.4.3 Donošenje odluka ......................................................................................................... 26

    3.3.4.4 Partijska disciplina i manjinsko mišljenje ................................................................... 27

    3.3.5 Distribucija moći ............................................................................................................. 28

    3.3.6 Stranačke finansije i zaposleni ........................................................................................ 34

    3.3.7 Lideri političkih partija ................................................................................................... 34

    3.3.8 Gvozdeni zakon oligarhije: ograničenja ......................................................................... 35

    4. Umjesto zaključka: unutarstranačka demokratija kao preduslov demokratizacije

    društva? ...................................................................................................................................... 38

    5. Literatura .............................................................................................................................. 40

  • (Unutarstranačka demokratija u Bosni i Hercegovini: neminovna forma relativnog

    sadržaja)

    „Paradoks je da demokratija ne može bez organizacije, jer bi se raspršila u nekonzistentnoj

    masi, a jačanjem organizacije umanjuje se ili nestaje demokratija.“

    Vukašin Pavlović

    „Gospodine, molim vas! Imamo mi posla! Nećemo ništa odgovarati! Doviđenja!“

    sekretarica u centrali Srpske demokratske stranke,

    odgovor na dostavljeni upitnik o unutarstranačkoj demokratiji

  • Unutarstranačka demokratija u BiH

    5

    1. Uvod

    Analiza „Unutarstranačka demokratija u Bosni i Hercegovini“ predstavlja prvu

    aktivnost ovog tipa koju realizuje Politička inicijativa uz podršku fondacije „Friedrich Ebert“

    u Bosni i Hercegovini (FES). Sama tema ove analize određena je kroz saradnju Političke

    inicijative i Fondacije, a na osnovu većeg broja prethodno definisanih prijedloga Upravnog

    odbora Političke inicijative. Unutarstranačka demokratija se pojavljuje kao nedovoljno

    istražena tema i zbog toga se učinila kao adekvatna polazna tačka za rad.

    Nažalost ili na sreću, broj neobrađenih tema je prilično veliki i utoliko je bilo lakše

    ponuditi različite prijedloge. Naime, iako u Bosni i Hercegovini radi nekoliko fakulteta

    političkih nauka sa kojih je izašlo više generacija politikologa, ne možemo se kao društvo

    pohvaliti velikim brojem organizacija i pojedinaca koji aktivno rade, istražuju i pišu o

    politikološkim temama iz različitih sfera političkog života i rada u Bosni i Hercegovini.

    Razlozi za to su različiti i kreću se od kvaliteta (visoko)obrazovnog procesa na fakultetima

    uopšte, preko rada sa studentima i rada studenata – budućih politikologa, pa do ograničenih

    resursa koji se najjasnije ogledaju u nepostojanju podsticaja za osnivanje i podrške za rad

    strukovnih, istraživačkih i drugih organizacija u predmetnoj oblasti.

    To ipak ne znači da takvih pojedinaca i organizacija uopšte nema, kao i da je za

    značajnije iskorake neizostavno potrebna snažna podrška sredine. Upravo Politička

    inicijativa nastaje sa željom da se napravi iskorak i utoliko je to opredjeljenje značajnije zbog

    nesigurnosti i neizvjesnosti.

    Analiza tematizuje unutarstranačku demokratiju u šest političkih partija u Bosni i

    Hercegovini. Želja autora je bila da se analizom obuhvati veći broj političkih partija, međutim

    to nije bilo moguće zbog dva, može se reći, uobičajena ograničenja: vremena potrebnog za

    istraživanje i prostora potrebnog za izlaganje. Detaljnije obrazloženje oko izbora samih

    stranaka dato je u dijelu koji se bavi strankama.

    Proces izrade dokumenta je obuhvatio korake poput istraživanja i izbora relevantne

    literature i definisanja izvora, prikupljanja i analize statuta političkih partija, zatim kreiranje,

    dostavu i analizu upitnika za političke partije, utvrđivanje elemenata za analizu, te njihovo

    grupisanje i komparaciju dobijenih pokazatelja za svih šest političkih stranaka.

    Posebno je važno istaći da je političkim strankama koje su obuhvaćene ovom

    analizom upućen upitnik u elektronskoj formi. Kreiranjem i dostavljanjem upitnika željeli su

    se obezbijediti precizniji podaci o određenim specifičnim pitanjima koja se tiču

    unutarstranačke strukture i demokratije, odnosno prakse, ali se takođe htio testirati odnos

    stranaka prema javnosti i spremnost stranačke centrale da obezbijedi precizne odgovore,

    odnosno da uopšte uopšte odgovara na pitanja koja dolaze izvan kruga konkretne političke

    organizacije. Nažalost, samo jedna politička partija (SDP BiH) je dostavila odgovore na

  • Bojan Grebenar

    6

    upitnik, dok su HDZ, SNSD, SDA i NS potvrdili prijem upitnika i najavili odgovor koji nikada

    nije stigao. SDS je jedina stranka koja je odmah odbila mogućnost bilo kakvog odgovora na

    dostavljeni upitnik, a čak ni dodatni napori nisu dali bolji rezultat, osim možda u dijelu koji

    se odnosi na korekciju lošeg odnosa stranačke administracije prema osobama ili

    organizacijama koje se pojave sa određenim pitanjima ili zahtjevima.

    Ova analiza nema za cilj tek teoretsko razmatranje unutarstranačke demokratije. Radi

    se sa željom da dokument ima i svoju praktičnu primjenu, kako za dalji rad Političke

    inicijative, tako i za sve druge pojedince i organizacije koji se u budućnosti budu bavili ovom

    temom. Analiza treba da ukaže na neke dobre i loše strane unutarstranačke demokratije, da

    skrene pažnju na određene aspekte stranačkog života koji su možda zanemareni i da

    doprinese raspravi o ovoj temi.

  • Unutarstranačka demokratija u BiH

    7

    2. Unutarstranačka demokratija: Neminovna forma relativnog sadržaja

    Političke partije i demokratija se pojavljuju kao neminovna forma današnjice.

    Sredinom prošlog vijeka rasle su dileme o tome da li političke partije odumiru, ali te dileme

    su bile luksuz zemalja Zapadne Evrope.1 U ostatku, kojem i tada i danas pripada Bosna i

    Hercegovina, je u tom periodu vladao jednopartijski sistem i ta, „jedna“ partija je smatrana

    neuništivom. Priliku koja se stvorila padom Zida ljudi ovih prostora i njihove države

    uglavnom nisu iskoristili, ali ih nije zaobišla forma kojoj su toliko težili. Demokratija, partije,

    višestranačje. To je bilo neminovno. Zašto?

    Demokratija svoju dominaciju ostvaruje nakon pada Berlinskog zida k