Uji eshte jete

download Uji eshte jete

If you can't read please download the document

  • date post

    14-Jan-2017
  • Category

    Education

  • view

    719
  • download

    3

Embed Size (px)

Transcript of Uji eshte jete

Zodfgdgd

KristianPrendi

Uji sht jet

Uji sht burim i jets

Dim q gjat gjith historis njerzore, n rajone t ndryshme t bots uji pranohet si i shenjt dhe ai sht br objekt i vjershave, poemave, legjendave dhe tregimeve. Gjithashtu pr ujin jan br edhe luftra Dim edhe at q uji sht nj nga elementet baz n zhvillimin e civilizimit dhe arritjes s qytetrimeve n ditt e sotmeUji sht burim i jetessKy fakt sht provuar edhe shkencrisht N fillim kishte uj, m pas lindn n tok gjallesat sht e mundur q historia botrore t shpjegohet me lidhjen e t gjitha gjallesave, pra njerzve, bimve dhe kafshve me ujinMbi faqen e toks, prve ujit, asgj tjetr nuk do ta zinte vendin e tij pr tiu prgjigjur proceseve jetsore. Shkenca ka vrtetuar se, uji sht i domosdoshm pr kryerjen e t gjitha proceseve jetesore q ndodhin brenda trupave t gjallesavePa uj, jeta sht e pamundur. Kur flitet mbi mundsin e jets n ndonj planet tjetr, pyetja e par q shtrohet sht: A ka uj q t mbshtes zhvillimin e jets?Jeta sht me t vrtet e lidhur me prejardhjen ujore.

Ku gjendet uj ..?

Mbi dy t tretat e siprfaqes s lmshit toksor jan t mbuluara me uj, 97,2% , e t cilit ndodhet n pes oqeane. Shtresa e akullt n Antarktik prmban 90% t t gjith ujit t embel t planetit. Uji avullues atmosferik mund t shihet n forme reve, n atmosfere shikohet me ngjyren e bardhe si dhe vrojtohet ne raste reshjesh.

N Tok ndodhen rreth 1360 milion kilometra kub uj. Nse i gjith uji q ndodhet n planetin ton n oqeane, liqene, lumenj, n atmosfer, dhe nse dbora e akullnajat do t shkrinin menjher, ather siprfaqja e Toks do t mbulohej me nj shtres uji, thellsi t prgjithshme prej tre kilometrash. Uji sht burim natyror, ashtu si sht edhe qymyri, nafta, hekuri dhe mineralet e tjera.

97% e ujit q gjendet n bot prbhet nga uji i kripur i oqeaneve dhe deteve3% t ujit sht uji i mbl 3/4 e prbhet nga akujt n pole kurse e prbjn ujrat nntoksore, t lumenjve dhe liqeneve

fare sht uji ?

Uji n formn e tij t pastr, sht lng pa shije dhe pa er. Pra 2 atome hidrogjen dhe 1 oksigjen Kjo formul, mbase sht formula q njihet m shum n bot Dhe n t gjith gjuht ka t njjtin kuptim: UjDuket i pangjyr n sasi t vogla pr syrin ton, megjithkt mund t shihet si kaltr n sasi t mdha. Uji sht nj lngu m i prhapur n tok. Formula kimike e tij sht H2O. Gjendet m tepr n oqeane dhe ksulat e akullta polare, por edhe n re, lumenj. N planetin ton, uji sht n lvizje t vazhdueshme qarkulluese duke prfshir avullimin, reshjet dhe derdhjen n det.N shkenca uji quhet ndryshe edhe tretsi universal dhe sht e vetmja substance e pastr qe gjendet ne natyre ne te tria gjendjet e lendes.

Uji i pijshm, si duhet t jet?Uji i prshtatshm pr tu pir nga njeriu quhet uj i pijshm. Uji q nuk sht i prshtatshm pr tu pir, por q nuk sht i rrezikshm pr njerzit dhe quhet uj i sigurt.

Uji duhet t jet i pasur n minerale t dobishme pr trupin e njeriut. Ndr mineralet e dobishme prmenden: Magnezi q mbron zemrn, veshkat, sistemin muskular dhe ndihmon tretjen, Kalciumi si element integrues i kockave dhe i rndsishm pr sistemin dentar, Bikarbonatet n sasi t konsiderueshme ndihmojn tretjen dhe jan pozitive pr asimilimin e energjis n formn e duhur, etj. Substancat q duhet t jen prezente n sasi t limituara jan Natriumi i cili n sasi t mdha pengon proesin e qarkullimit t ujit n organizm, Nitratet q jan substanca ndotse dhe gjithashtu produkti nuk duhet t shfaq asnj prezenc Nitritesh.

Uji dhe trupi i njeriut Uji sht i domosdoshm pr do organ, n mnyr q ai t kryej funksionin e vet. Uji sht baza e prbrjes s qelizs. Ai sht shkak pr butsin e trupit dhe prbn 69 % t peshs s trupit t njeriut. Nse nga nj njeri me pesh 73 kg do t largohej i gjith uji q prmban trupi i tij, ather ai do t peshonte vetm 29 kg. 75% e nj trupi t shndetshm prbhet nga uji

Shprndarja e ujit n trup tregon m qart rndsin e tij jetsore. 85% e trurit, 90% e gjakut, 75% t muskujve, 82% t veshkave dhe 22% t kockave prbhen nga ujiNj person i rritur, humb 2.5 litra uj n dit nprmjet rrugs s djersitjes, urinimit dhe t frymmarrjes Nj njeri normal duhet t konsumoj 6-8 gota uj n dit pr t marr sasin e nevojshme t ujit q humbet trupi Nse trupi nuk merr sasin e duhur t lngjeve ather qelizat fillojn t marrin lngje nga sistemi i qarkullimit, pra i gjakut; dhe kjo shkakton sforcim t zemrs Veshkat e nj trupi q ka nevoj pr lngje nuk punojn rregullisht N nj situat t till, funksionin e veshkave e siprmarrin mlia dhe organet e tjeraNjeriu jeton 60 dit pa ushqim, por nuk jeton m tepr se 10 dit pa uj.

Si konsumohet uji?

Gjat nj viti, konsumi i ujit n bot pr nj person sht mesatarisht 800 metra kub. N bot 70% e konsumimit t ujit harxhohet n bujqsi pr t vaditur, 22% n industri dhe rreth 8% si uj i pijshm dhe uj q prdoret pr nevojat e njeriut N Evrop 33% e konsumimit t ujit prdoret n industri, 51% n bujqsi pr t vaditur dhe rreth 16% si uji i pishm dhe pr nevojat e njeriut.Uji mbase sht burimi m i vyer q kemi Vlera t tilla q na vijn menjher n mendje dhe q na duken t pazvendsueshme si nafta dhe floriri nuk kan asnj kuptim po nuk pati uj

far problemesh ka sot pr ujin?Ky burim natyror po bhet gjithnj e me tepr m i pakt n disa vende, dhe sigurimi i tij sht shqetsim i madh shoqror dhe ekonomik. Ktu nuk shtrohet vetm shtja e ujit pr nevoja biologjike; uji duhet jo vetm pr tu pir, por edhe pr t gatuar e pr tu lar. Nevoja kolosale pr uj ka industria dhe bujqsia. Nevojat biologjike dhe ato shtpiake mund t plotsohen duke siguruar 100 litra uj pr njeri n dit. Pr t siguruar shndetin e njerzve, duhet jo vetm i mjaftueshm n sasi, por edhe i pastr. sht llogaritur se 60 milion njerz n vit vdesin nga smundja e diarres, ngaq prdorin uj t pakontrolluar dhe nga t ushqyerit e keq, dhe, shumica e ktyre viktimave jan fmij. N shekullin e fundit popullsia e bots sht dyfishuar, kurse konsumi i ujit sht gjashtfishuar. 40 pr qind e popullsis s bots, vuan nga mungesa e ujit Pjesa m e madhe e viktimave t ujit t ndotur jan n vendet n zhvillim. 1 miliard e 200 milion njerz nuk mund t gjejn uj t pastr pr t pir Nj e treta e popullsis botrore, nuk ka sistem pr pastrimin e ujit. N vendet n zhvillim, 70% e mbeturinave industriale dhe 90% e ujrave t kanalizimeve przien me ujrat e burimeve nntoksore, pra uji i pastr ndotet me shpejtsi Mesatarisht 2 milion ton mbeturina do dit derdhen n lumenj, liqene dhe prrenj. 1 litr uj i pist ndot 8 litra uj t pastr. 70% e toks bujqsore n bot krcnohet pr tu br shkrettir.

Uji, nj e mir q duhet prdorur me kujdes nga do njeriSipas ligjit t natyrs kto gjra jan t prbashkta pr komunitetin: ajri, uji i rrjedhshm, deti dhe bregdeti.M shum se do burim tjetr, uji duhet t mbetet nj e mir publike dhe sduhet shprdoruar, por t prdoret me kujdes nga do njeri. N pjesn m t madhe t shoqrive, uji ka qen dhe sht nj e mir q nuk mund t zotrohet nga privatt. Shkrimet e vjetra tregojn se uji dhe burimet e tjera natyrore jan t mira publike:

Faleminderit