Taboada Chivite - Refraneiro Galego

download Taboada Chivite - Refraneiro Galego

of 198

  • date post

    19-Jan-2016
  • Category

    Documents

  • view

    255
  • download

    1

Embed Size (px)

description

Galeguismo

Transcript of Taboada Chivite - Refraneiro Galego

  • Refraneiro Galego

    1

    Centro Ramn Pieiro

    para a Investigacin en Humanidades

    CADERNOS DE FRASEOLOXA GALEGA

    2

    Refraneiro galego

    Xess Taboada Chivite

    Xunta de Galicia

  • Xess Taboada Chivite

    2

    Edita Xunta de Galicia

    Consellera de Educacin e Ordenacin Universitaria Centro Ramn Pieiro para a Investigacin en Humanidades

    Conselleiro de Educacin e Ordenacin Universitaria CELSO CURRS FERNNDEZ Director Xeral de Poltica Lingstica MANUEL REGUEIRO TENREIRO Coordinador cientfico CONSTANTINO GARCA Director Tcnico de Lingstica GUILLERMO ROJO SNCHEZ

    Estrada Santiago-Noia, Km.3. A Barcia. 15896 Santiago de Compostela. Tfno. +34 981 542 684 Fax. +34 981 542 553 Enderezo electrnico cillrp@cirp.es

    http://www.cirp.es Autor XESS TABOADA CHIVITE Ttulo Refraneiro galego

    Cadernos de Fraseoloxa Galega 2 Informatizacin

    M JESS ANIDO SILVOSA M DO CARME LAMELA VILLARAVID

    M CLARA VIQUEIRA LIARES Preparacin da edicin

    ISABEL VALIO FERRN MAITE VEIGA DAZ

    Coordinacin XESS FERRO RUIBAL

    ISBN:Cadernos de Fraseoloxa Galega ISBN: Refraneiro galego D.L. Imprime Grficas Numen

    Garca Barbn 106. 36202 VIGO Tfno. +34 986 434 879 Fax +34 986 220 298

  • Refraneiro Galego

    3

    Centro Ramn Pieiro

    para a Investigacin en Humanidades

    CADERNOS DE FRASEOLOXA GALEGA

    2

    Refraneiro galego

    Xess Taboada Chivite

    Xunta de Galicia 2000

  • Xess Taboada Chivite

    4

  • Refraneiro Galego

    5

    O Refraneiro galego de Xess Taboada Chivite formaba parte dos que dende hai decenios permanecen inditos e que queremos recuperar nesta coleccin de Cadernos de Fraseoloxa Galega. A ningun beneficia que o paciente traballo dos colectores poida quedar esquecido nun caixn, porque frustra a sa razn de ser: isto recolleuse para que non esquecese e, polo tanto, para que puidese seguir en circulacin, xa que, como se afirma neste libro, mentres noutras culturas mis longamente urbanizadas o refrn xa algo arcaico que practicamente ningun usa, en Galicia anda algo vivo e funcional. Ademais, que un traballo deste tipo quede indito unha frustracin que prexudica mesmo os investigadores, porque dese xeito carecen dunha parte dese tesouro de crenzas prcticas, morais, sociais ou estticas do noso pobo que son os refrns. A relevante personalidade intelectual de Xess Taboada Chivite era xa a priori unha garanta da calidade do traballo de colector, mesmo sendo este un traballo inacabado, in fieri; e, sen embargo, pareca condenado a quedar indito para sempre. Por esa razn, e porque este caso mis frecuente do que parece, nestes Cadernos de Fraseoloxa Galega irn aparecendo sucesivas coleccins inditas s que tiveron acceso os investigadores do Centro Ramn Pieiro, sempre que consigamos dos propietarios deses manuscritos (como o caso do Refraneiro de Francisco Vzquez Saco) o dereito a inclurmos eses materiais na base de datos fraseolxica do Centro Ramn Pieiro que elabora o Diccionario de Fraseoloxa Galega e que no seu momento ser unha base de datos pblica. Esta Consellera coida realizar as, a travs do Centro Ramn Pieiro, un servicio s estudios fraseolxicos e etnolingsticos.

    Celso Currs Fernndez

  • Xess Taboada Chivite

    6

  • Refraneiro Galego

    7

    ndice xeral Presentacin ...................................................................................................................... 9 Xess Taboada Chivite (1907-1976): Biobibliografa .................................................... 13 O Refraneiro Galego: sinfona incompleta de Taboada Chivite ..................................... 25 REFRANEIRO GALEGO .............................................................................................. 47 1. Refrns galegos ........................................................................................................... 49 2. Refrns doutras linguas ............................................................................................. 165

    2. 1. Castelns ....................................................................................................... 165 2. 2. Sospeitosos de seren castelns ...................................................................... 166 2. 3. Franceses....................................................................................................... 166 2. 4. Portugueses ................................................................................................... 166 2. 5. Sospeitosos de seren portugueses.................................................................. 167

    3. Outros materiais de tradicin oral ............................................................................. 169 3. 1. Dialoxismos .................................................................................................. 169 3. 2. Locucins e frmulas .................................................................................... 172 3. 3. Cantigas......................................................................................................... 173 3. 4. Romance (1 verso) ....................................................................................... 173 3. 5. Xogos ............................................................................................................ 173

    4. Generalidades ......................................................................................................... 175 4. 1. Notas verbo de conceptos tericos ................................................................ 175 4. 2. Fontes de consulta ......................................................................................... 177 4. 3. Posible ndice temtico.................................................................................. 179 4. 4. Paralelos e revisins...................................................................................... 179 4. 5. Anotacins sobre a lingua galega.................................................................. 181 4. 6. Anotacins sobre lxico ................................................................................ 181 4. 7. Anotacins sobre etnografa.......................................................................... 181 4. 8. Miscelnea .................................................................................................... 183

    5. Apndices.................................................................................................................. 185 5. 1. Apndice 1 .................................................................................................... 185 5. 2. Apndice 2 .................................................................................................... 186

  • Xess Taboada Chivite

    8

  • Refraneiro Galego

    9

    Presentacin

    Cando me pediron que redactase unhas notas preliminares obra que agora tedes nas vosas mans, de seguida veu mia mente o segundo verso do famoso soneto ...en mi vida me he visto en tal aprieto, pola mia escasa experiencia nestas lides.

    O meu nico mrito para esto se-lo fillo de Xess Taboada Chitive. mis, penso que estas lias deban ser escritas polo meu irmn Manolo, continuador en moitos aspectos ou facetas da obra do meu pai, se unha prematura morte non o tivese arrancado do noso lado. Na ausencia del, encomendronme a min esta tarefa. A obra que agora sae luz o traballo de campo de moitos anos, por non dicir de case toda unha vida. Os que coeceron a Xess Taboada recrdano coa sa caracterstica libreta de pastas negras que sempre levaba consigo e na que a anotando todo aquelo que oa e cra interesante para os seus futuros traballos e que logo trasladaba coidadosamente s sas fichas persoais, xermolo desta obra, e que hoxe, na poca dos ordenadores, parcennos rudimentarias. Os seus innumerables alumnos foron unha fonte inesgotable de informacin, especialmente os das zonas rurais, e a recompilacin de refrns foise enriquecendo co seu frecuente contacto coa xente annima do campo, no seu permanente deambular polas aldeas da nosa comarca rexiomontana. Sempre atento a calquera manifestacin de cultura popular, recordo especialmente, nas varias campaas arqueolxicas nas que o acompaabamos (San Milln, A Cabanca, Mourazos, Mixs,...) cmo os seus ollos se abran e a sa man se achegaba cun aceno caracterstico orella para afina-lo odo (debido a unha leve xordeira), no momento no que algun lle facilitaba algn refrn que el descoeca. Parafraseando o escritor verins Xos Carlos Caneiro eu dira que Vern era unha paisaxe que o habitaba, ata o punto de constitur para el case unha obsesin.

  • Xess Taboada Chivite

    10

    evidente que os medios modernos de comunicacin tenden cara a unha uniformizacin ou globalizacin, como hoxe se di, en moitos aspectos, polo que necesaria, antes de que se perda no esquecemento, a pronta recuperacin dunha parte do noso patrimonio cultural, como o refraneiro, para poelo disposicin dos demais, ben como un gozo intelectual para os que non somos especialistas, ou ben como punto de partida para os investigadores. O refrn , meu xuzo, a sentencia que dictamina e describe un modo de ser, dicir, a mis xenuna caracterstica dunha referencia humana. No refrn concntrase todo o cmulo de experiencias, no que unha simple frase condensa anos de existencia e sabedora popular. o meu desexo e o da mia familia que esta obra sexa o principio de novas publicacins sobre temas que Xess Taboada deixou inacabados e que dormen no arquivo familiar, para coecemento de aspectos inditos referentes etnografa, cultura popular da comarca de Vern, correspondencia con outros intelectuais galegos, etc. Por ltimo, quixera expresar nestas lias o meu agradecemento a todos cantos