SYEIKH ABDUL QADIR BIN ABDUL MUTTALIB AL- MANDILI ...

of 24/24
SYEIKH ABDUL QADIR BIN ABDUL MUTTALIB AL- MANDILI: SUMBANGAN DALAM ILMU TAUHID, FIQAH DAN TASAWUF ASYRAF BIN ABD GHANI @ MOHD AZMI SARJANA SASTERA (PENGAJIAN ISLAM) UNIVERSITI UTARA MALAYSIA 2013
  • date post

    14-Dec-2016
  • Category

    Documents

  • view

    276
  • download

    10

Embed Size (px)

Transcript of SYEIKH ABDUL QADIR BIN ABDUL MUTTALIB AL- MANDILI ...

  • SYEIKH ABDUL QADIR BIN ABDUL MUTTALIB AL-

    MANDILI: SUMBANGAN DALAM ILMU TAUHID,

    FIQAH DAN TASAWUF

    ASYRAF BIN ABD GHANI @ MOHD AZMI

    SARJANA SASTERA (PENGAJIAN ISLAM)

    UNIVERSITI UTARA MALAYSIA

    2013

  • ii

    Kebenaran Penggunaan Tesis

    Tesis ini dikemukakan untuk memenuhi keperluan ijazah tinggi daripada Universiti

    Utara Malaysia. Saya bersetuju bahawa Perpustakaan Universiti membenarkan tesis

    ini dibaca. Saya juga bersetuju bahawa kebenaran untuk menyalin tesis ini dalam apa

    jua bentuk, sama ada secara keseluruhannnya atau bahagian-bahagian tertentu untuk

    tujuan ilmiah, diberikan oleh mana-mana penyelia saya atau Dekan Penyelidikan dan

    Inovasi. Adalah difahami bahawa sebarang penyalinan atau penerbitan atau

    penggunaan tesis ini atau mana-mana bahagiannya untuk tujuan mendapatkan

    keuntungan kewangan tidak dibenarkan tanpa kebenaran bertulis daripada saya.

    Adalah difahami juga bahawa pengiktirafan hendaklah diberikan kepada asalnya dan

    Universiti Utara Malaysia di atas penggunaan bahagian-bahagian daripada tesis ini

    sebagai bahan ilmiah. Semua hak terpelihara. Sebarang bahagian dalam tesis ini

    tidak boleh diterbitkan, disimpan dalam cara boleh dipergunakan lagi, ataupun

    dipindahkan dalam sebarang bentuk atau dengan sebarang cara, baik dengan

    elektronik, mekanik, penggambaran semula, perakaman dan sebagainya, tanpa izin

    terlebih dahulu daripada:

    Dekan Awang Had Salleh Graduate School of Arts and Sciences

    UUM College of Arts and Sciences,

    Universiti Utara Malaysia

    06010 UUM Sintok.

  • iii

    Abstrak

    Syeikh Abdul Qadir bin Abdul Muttalib al-Mandili merupakan seorang tokoh ulama

    terkenal dan berperanan besar dalam memperkembangkan ilmu keagamaan di

    Malaysia. Beliau dianggap sebagai ulama kontroversi kerana fatwanya berkaitan

    dengan perundangan dan kenegaraan. Namun keprihatinan beliau menangani

    permasalahan masyarakat dilihat cukup besar melalui penghasilan karya terutamanya

    dalam bidang tauhid, fiqah dan tasawuf. Keistimewaan Syeikh Abdul Qadir bin

    Abdul Muttalib al-Mandili ialah kerana beliau merupakan seorang ulama yang

    menguasai tiga ilmu penting itu secara serentak pada zamannya. Objektif kajian ini

    ialah mengemukakan biografi serta latar belakang yang mempengaruhi beliau

    menjadi seorang ulama yang terkenal di alam Melayu dan di Mekah, mengenal pasti

    sumbangan beliau dalam mengembangkan ilmu tauhid, fiqah dan tasawuf kepada

    masyarakat dan meneroka pemikiran beliau dalam mengetengahkan idea untuk

    menangani isu semasa umat Islam yang berlaku. Kajian ini menggunakan kaedah

    penyelidikan kualitatif. Data diperoleh melalui kajian perpustakaan dan kajian

    lapangan. Temu bual dengan tokoh yang mengenali Syeikh Abdul Qadir bin Abdul

    Muttalib al-Mandili juga dijalankan. Hasil penyelidikan ini mendapati bahawa faktor

    latar belakang keluarga, pendidikan dan masyarakat telah menjadikan beliau seorang

    ulama yang terkenal dan disegani. Kajian juga mendapati bahawa beliau berjaya

    memberikan sumbangan secara serentak dalam bidang tauhid, fiqah dan tasawuf.

    Perkara tersebut memberikan kesan yang menyeluruh dalam bidang sosial, ekonomi

    dan politik. Manakala dalam mengetengahkan idea untuk menangani isu semasa

    umat Islam, beliau menjadikan al-Quran, hadis, ijmak dan kias sebagai asas

    pemikirannya selain mempertaruhkan pandangan ulama dalam setiap isu yang

    berlaku.

    Kata Kunci: Tauhid, Tawassul, Perundangan, Loteri, Tasawuf

  • iv

    Abstract

    Sheikh Abdul Qadir bin Abdul Muttalib al-Mandili was a renowned scholar who was

    instrumental in developing religious knowledge in Malaysia. He was regarded as a

    controversial religious scholar (ulama) because of his decrees (fatwas) on

    jurisprudence and nationhood. Nevertheless, his concern in addressing the problems

    of society is well documented through his works mainly in three important fields of

    Islamic knowledge namely monotheism, jurisprudence and sufism. Sheikh Abdul

    Qadir bin Abdul Muttalib al-Mandili was an exceptional scholar who mastered three

    important knowledge simultaneously in his time. The objective of this study is the

    first to present a biography and background that influenced him to become a well-

    known scholar in the Malay world and in Mecca. Second, to find out his

    contributions in expanding the knowledge of monotheism, jurisprudence and sufism

    to the community and third, to explore his thinking in highlighting ideas to address

    current issues faced by Muslims. This study used qualitative research methods. The

    data was obtained through library research and field studies. Interviews with scholars

    related to Sheikh Abdul Qadir bin Abdul Muttalib al-Mandili were also conducted.

    The research findings showed that family background, education and society had

    made him a well-known and respected scholars. The study also found that he was

    able to contribute simultaneously in all three areas, namely monotheism,

    jurisprudence and sufism. This had a profound effect in the field of social science,

    economics and politics. Meanwhile in highlighting his ideas to address current issues

    of Muslims, he referred to the Quran, hadith, ijma and analogies as the basic insights

    of his thinking besides considering the views of the scholars on every issue that

    happened.

    Keywords: Monotheism, Tawassul, Jurisprudence, Lottery, Sufism

  • v

    Penghargaan

    Dengan nama Allah Yang Maha Pemurah lagi Maha Pengasih. Selawat dan salam ke

    atas Nabi junjungan Muhammad SAW, kaum keluarganya dan para sahabat yang

    mulia. Segala kesyukuran dipanjatkan kepada Allah SWT. kerana telah

    menganugerahkan semangat serta kesabaran yang berterusan kepada diri saya untuk

    menyiapkan tesis ini. Dengan tanggungjawab sebagai suami, bapa, pekerja, serta

    siswa benar-benar menguji ketabahan. Tanpa komitmen yang berterusan, serta

    sokongan daripada semua pihak sudah tentu tesis ini tidak mampu disiapkan.

    Oleh itu, pada kesempatan ini, saya ingin merakamkan jutaan penghargaan dan rasa

    hutang budi kepada penyelia tesis saya iaitu al-Fadhil Ustaz Mohd Nizho bin Abd

    Rahman atas bimbingan, motivasi serta didikan yang dedikasi. Penyeliaan beliau

    yang konsisten dan mampan amatlah saya hargai. Ucapan penghargaan kemudiannya

    dihulurkan kepada Dekan Awang Had Salleh Graduate School of Arts and Sciences,

    serta seluruh kakitangan yang telah memberikan perkhidmatan yang terbaik.

    Selautan penghargaan dan terima kasih kepada ayahanda dan bonda yang disayangi

    lagi dikasihi, Tuan Hj Abdul Ghani bin Hj. Kasa dan Puan Hjh Solhah binti Hj.

    Haron kerana atas berkat doa dan restu serta sokongan yang sangat padu daripada

    mereka, saya dapat menyempurnakan kajian ini. Juga kepada ibu dan bapa mertua

    yang turut menyumbang kepada penyempurnaan kajian ini. Jutaan penghargaan dan

    kasih sayang diucapkan kepada isteri tercinta Azizah binti Sharif, anak-anak

    tersayang iaitu Syadrak, Syamlak dan Syalsyal serta keluarga yang telah banyak

    berkorban masa, tenaga dan wang sepanjang pengajian saya di Universiti Utara

    Malaysia.

    Tidak dilupakan kepada semua responden yang telah memberikan kerjasama yang

    sebahagian daripada mereka telah pun kembali ke hadrat Rabbuljalil. Al-Fatihah.

    Ucapan ribuan terima kasih kepada ayahanda saudara Tuan Hj Zubir bin Hj. Haron

    yang sudi membawa satu set soalan sehingga sampai ke tangan Syeikh Muhammad

    al-Mandili untuk saya mendapatkan maklumat berkaitan tokoh. Selain itu ucapan

    terima kasih juga ditujukan kepada Guru besar SK Bukit Choras, Tuan Haji Ishak

    bin Hj Salleh dan rakan setugas yang telah banyak memberikan sokongan serta

    suntikan semangat yang berpanjangan.

  • Senarai Kandungan

    Kebenaran Penggunaan Tesis.................................................................................. ii

    Abstrak.................................................................................................................... iii

    Abstract................................................................................................................... iv

    Penghargaan............................................................................................................. v

    Senarai Kandungan................................................................................................. vi

    Senarai Singkatan.................................................................................................... x

    BAB SATU. PENGENALAN............................................................................... 1

    1.1 Pendahuluan....................................................................................................... 1

    1.2 Latar Belakang Kajian....................................................................................... 2

    1.3 Kedudukan ulama dalam Islam......................................................................... 6

    1.4 Aliran Pemikiran Islam..................................................................................... 9

    1.5 Permasalahan Kajian......................................................................................... 14

    1.6 Objektif Kajian.................................................................................................. 15

    1.7 Kepentingan Kajian........................................................................................... 15

    1.8 Skop Kajian....................................................................................................... 16

    1.9 Pengertian Tajuk................................................................................................ 16

    1.10 Penutup............................................................................................................ 18

    BAB DUA. LATAR BELAKANG TOKOH...................................................... 19

    2.1 Pendahuluan....................................................................................................... 19

    2.2 Asal Usul Mandili.............................................................................................. 19

    2.3 Pendidikan Awal Mandili.................................................................................. 22

    2.4 Mandili di Kedah............................................................................................... 22

    2.5 Peristiwa Ganjil................................................................................................. 26

    2.6 Mandili di Kelantan........................................................................................... 27

    2.7 Perkahwinan Mandili......................................................................................... 27

  • vii

    2.8 Mandili di Mekah.............................................................................................. 29

    2.9 Mazhab.............................................................................................................. 35

    2.10 Sifat dan Keperibadian Lain Mandili.............................................................. 36

    2.11 Penglibatan dalam Parti Politik....................................................................... 45

    2.12 Karya-karya Mandili........................................................................................ 47

    2.13 Cabaran Terbesar............................................................................................. 56

    2.14 Kematian Mandili............................................................................................ 59

    2.15 Ulasan Karya................................................................................................... 60

    2.16 Penutup............................................................................................................ 68

    BAB TIGA. METODOLOGI KAJIAN.............................................................. 70

    3.1 Pendahuluan....................................................................................................... 70

    3.2 Reka Bentuk Kajian........................................................................................... 70

    3.3 Metode Penentuan Subjek................................................................................. 70

    3.4 MetodePengumpulan Data................................................................................ 70

    3.4.1 Penyelidikan Perpustakaan....................................................................... 71

    3.4.1.1 Data Primer................................................................................... 71

    3.4.1.2 Data Sekunder.............................................................................. 71

    3.4.2 Penyelidikan Lapangan............................................................................ 72

    3.5 Metode Analisis Data........................................................................................ 73

    BAB EMPAT. SUMBANGAN MANDILI DALAM ILMU TAUHID............ 74

    4.1 Pendahuluan....................................................................................................... 74

    4.2 Takrifan Mandili Mengenai Tauhid................................................................... 74

    4.3 Kepentingan Ilmu Tauhid Menurut Mandili dan Pembahagiannya................. 76

    4.3.1 Tauhid Rububiyyah.................................................................................. 77

    4.3.2 Tauhid Uluhiyyah..................................................................................... 79

    4.3.3 Tauhid al-Asma Wa al-Sifat................................................................... 81

    4.4 Pandangan Mandili Mengenai Ulama Salaf...................................................... 82

    4.5 Penerapan Ilmu Tauhid Dalam Masyarakat..................................................... 84

    4.5.1 Penjelasan Mengenai Isu-isu Agama..................................................... 87

    4.5.1.1 Tawasul......................................................................................... 87

  • viii

    4.5.1.2 Bacaan Talqin danTahlil............................................................... 91

    4.5.1.3 Amalan Orang Hidup Kepada Orang yang Mati......................... 95

    4.5.2 Membanteras Siri Amalan Khurafat Masyarakat..................................... 101

    4.6 Penerapan Ilmu Tauhid Dalam Ekonomi.......................................................... 107

    4.6.1 Menjelaskan Kedudukan Harta Dalam Islam.......................................... 109

    4.6.2 Penjelasan Ideologi Yang Bertentangan Akidah..................................... 117

    4.6.2.1 Feudalisme................................................................................... 117

    4.6.2.2.Kapitalisme.................................................................................. 119

    4.6.2.3 Komunisme dan Sosialisme........................................................ 125

    4.7 Penerapan Ilmu Tauhid Dalam Politik.............................................................. 132

    4.8.1 Islam dan Kedaulatan............................................................................... 134

    4.8.2 Pemisahan Agama daripada Politik......................................................... 143

    4.8.3 Hukum Mengatakan al-Quran dan Hadis Nabi SAW

    Tidak Sesuai dengan Zaman................................................................... 146

    4.9 Penutup........................................................................................................... 150

    BAB LIMA. SUMBANGAN MANDILI DALAM ILMU FIQAH................... 152

    5.1 Pendahuluan................................................................................................... 152

    5.2 Realiti Bermazhab.......................................................................................... 152

    5.3 Pandangan Mandili Mengenai Mazhab........................................................... 155

    5.4 Penjelasan Kepada Golongan Yang Menolak Mazhab.. ................................. 161

    5.4.1 Menafikan Larangan Bermazhab Di Dalam al-Quran dan Hadis.......... 162

    5.4.2 Menafikan Larangan Bermazhab oleh Sahabat r.a................................. 166

    5.4.3 Menafikan Larangan Bermazhab oleh Imam-imam Mujtahid............... 167

    5.5 Penjelasan Berkaitan Loteri Kebajikan Masyarakat......................................... 171

    5.5.1 Loteri Kebajikan Masyarakat dan Hukumnya................. ....................... 172

    5.5.2 Masalah Pemulangan Wang Hasil Loteri................................................ 176

    5.5.3 Jabatan Karang Mengarang dan Penyiaran Madrasah al-Masriah Pulau

    Pinang.................................................................................................... 180

    5.6 Penjelasan kepada Isu-isu Politik................................................................... 192

    5.6.1 Perkongsian Pemerintahan Antara Orang Islam Dan Bukan Islam..... 193

    5.6.2 Penglibatan Wanita Dalam Politik...........................................................202

  • ix

    5.7 Penutup..............................................................................................................210

    BAB ENAM. SUMBANGAN MANDILI DALAM ILMU TASAWUF............211

    6.1 Pendahuluan...................................................................................................... 211

    6.2 Takrifan Mandili Mengenai Tasawuf............................................................... 211

    6.3 Makna Qalb Di Sisi Mandili............................................................................ 213

    6.4 Penyakit-penyakit Hati..................................................................................... 216

    6.4.1 Penyakit Hati Di Bidang Sosial............................................................... 219

    6.4.1.1 Banyak Makan dan Pencegahannya............................................ 219

    6.4.1.2 Sifat-sifat Keji Lidah dan Pencegahannya.................................. 226

    a. Banyak Bercakap dan Pencegahannya.................................. 230

    b. Berdusta dan Pencegahannya................................................. 233

    c. Mengumpat dan Pencegahannya............................................. 236

    d. Berbantah-bantah dan Pencegahannya................................... 240

    e. Berlawak dan Berseloroh serta Pencegahannya.................... 242

    f. Puji Memuji dan Pencegahannya ........................................... 245

    6.4.2 Penyakit Hati di Bidang Ekonomi........................................................... 249

    6.4.2.1 Kedekut dan Pencegahannya...................................................... 249

    6.4.2.2 Takbur dan Pencegahannya......................................................... 258

    6.4.3 Penyakit Hati Di Bidang Politik.............................................................. 262

    6.4.3.1 Marah dan Pencegahannya......................................................... 263

    6.4.3.2 Dengki dan Pencegahannya...................................................... 268

    6.5 Penutup.............................................................................................................. 274

    BAB TUJUH. KESIMPULAN DAN CADANGAN........................................... 275

    7.1 Pendahuluan...................................................................................................... 275

    7.2 Kesimpulan....................................................................................................... 275

    Senarai Rujukan................................................................................................ 285

    Lampiran........................................................................................................... 295

  • x

    SENARAI SINGKATAN

    bil. bilangan

    dll. dan lain-lain

    ed. edisi, editor oleh

    et al. dan pengarang-pengarang lain

    H hijrah

    juz juzuk

    jil. jilid

    M masihi

    w. meninggal dunia

    pnys. penyusun

    pnyt. penyunting

    ptrj. penterjemah

    r.a radiya Allah anh

    SAW salla Allah alaih wassallam

    SWT subhanu wa taala

    t.pt. tiada penerbit

    t.th. tiada tarikh

    t.tp. tiada tempat

  • 1

    BAB SATU

    PENGENALAN

    1.1 Pendahuluan

    Selepas kewafatan junjungan besar Nabi Muhamad SAW, sahabat, taabiin dan tabi al-

    taabiin, ulama pula berperanan dan bertanggungjawab memikul amanah penting dalam

    menyebarkan ilmu, iman dan Islam kepada seluruh umat manusia. Tanggungjawab

    tersebut tidak akan terhenti begitu sahaja dan akan terus disambung oleh para ulama

    yang lain pula selepasnya. Sudah tentu mereka ini mempunyai autoriti dan kehebatan

    ilmu yang tinggi untuk menjamin kelangsungan dakwah dan risalah para nabi dan rasul

    supaya terus tertegak dan dilaksanakan di atas muka bumi ini. Ilmu yang diperolehi dan

    dikuasai adalah hasil usaha dan ketekunan mereka yang memanjang serta tidak pernah

    menjadi bahan simpanan dan kegunaan diri semata-mata, malah sebanyak mana ilmu

    yang ada maka sebanyak itu pulalah dicurahkan kepada para murid dan kepada sesiapa

    sahaja yang berminat untuk berguru dengan mereka. Kemudian para muridnya pula

    berperanan meneruskan kesinambungan penyebaran ilmu tersebut kepada masyarakat

    sepanjang zaman dan ianya bertali arus tidak putus putus dari generasi ke satu generasi.

    Para ulama inilah yang lahir di tengah-tengah masyarakat sebagai tunggak dan penegak

    ilmu Islam dan nilai-nilainya, mendidik generasi muslim dan umat Islam mengenali

    Allah dan menguasai ilmu-ilmu keislaman yang asasi serta mendalami ilmu bahasa al-

    Quran dengan sebaik-baiknya (Ismail 1996: xii). Hal ini telah dijelaskan oleh Nabi

    Muhammad SAW dalam sebuah hadis:

  • The contents of

    the thesis is for

    internal user

    only

  • 287

    RUJUKAN

    al-Quran al-Karim. (t.th.). Quran in word. Ver 1.2.0

    al-Aamidi, Ali bin Muhammad al-Aamidi Abu al-Hasan. (1955). al-Ihkam fi Usul al-

    Ahkam. Kaherah: Muassasat al-Halabi Wa Syurauhu.

    Abdul Rahman Haji Abdullah. (1987). Pemikiran Islam Masa Kini: Sejarah dan Aliran.

    Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

    Abu Barakah, Izzat Abdul Majid. (2000-2001). Dirasat fi Ilmaniyyah. Zaqaziq:

    Kuliyyah Usul al-Din wa al-Dawah.

    Albani, Muhammad Nasir al-Din. (1964). Silisilah Al-Ahadith al-Dhoifat wa al-

    Maudhuat. Beirut: Mansyurat al-Maktab al-Islami.

    Flew, Anthony. (1979). A Dictionary of Philosophy. London: The Macmillan Press Ltd.

    Asbahani, Abu Nuaim Ahmad bin Abdullah. (1984). Hilyah al-Auliya wa Thobaqat

    al-Asfiya. Ed. Ke-4. 10 juz. Beirut: Dar al-Kitab al-Arabi.

    Audah, Abdul Qadir. (1964). al-Mal wa al-Hukm fi al-Islam. Baghdad: Dar al-Nazir Li

    al-Tibaah Wa al-Nasyr Wa al-Tauzi.

    Audah, Abdul Qadir. (1967). al-Islam Wa Audhouna al-Qanuniyyah. Ed. ke-2. t.tp.:

    t.pt.

    Audah, Abdul Qadir. (1967). al-Islam wa Audhouna al-Siyasiah. Ed. ke-2. t.tp.: t.pt.

    al-Baghawi, Abi Muhammad al-Husain bin Masud al-Fara. (1983). Sharh al-Sunnah.

    Tahkik Shuaib al-Arnawut. 18 juz. Beirut: al-Maktab al-Islami.

    al-Baihaqi, Ibn al-Turkmani, Abu Bakr Ahmad bin al-Husin bin Ali al-Baihaqi & Ala

    al-Din Ali bin Uthman al-Maaridini. (1925). al-Sunan al-Kubra wa fi Zailihi al-

    Jauhar al-Naqiy. Haidar Abad India: Malis Daerah al-Maarif al-Nidzomiyyah

    al-Kaainah.

    al-Banna, Hasan. (1965). Majmuah Rasail al-Imam al-Syahid Hasan al-Banna. Beirut:

    Dar al-Andalas.

    al-Banna, Hasan. (2003). Majmuah Rasail al-Imam al-Syahid Hasan al-Banna. Terj.

    Salehan bin Ayub. Kuala Lumpur: Pustaka Salam.

    al-Buti, Muhammad Said Ramadhan. (1996). al-Salafiyyah: Marhalah Zamaniyyah

    Mubarakah La Mazhaba Islam. Beirut: Dar al-Fikr.

  • 288

    al-Daarimi, Abdullah bin Abdul Rahman Abu Muhammad. (1986). Sunan al-Daarimi,

    Ed. ke-2. 2juz. Tahkik Fawwaz Ahmad Zamaruli. Khalid al-Sab al-Ilmi. Beirut:

    Dar al-Kitab al-Arabi.

    Effendi Djohan. (2010). Pembaruan Tanpa Membongkar Tradisi. Jakarta: Penerbit

    Buku Kompas.

    Donwana Taye @ Mohd Lazim Lawee. (1995). Peranan Ulama Fatani dalam Bidang

    Dakwah Islamiyyah: Menerusi Penulisan-penulisan yang Kreatif. Tesis

    Sarjana Pengajian Islam, Universiti Kebangsaan Malaysia.

    Fauzi Zakaria. (2007). Pengaruh Pemikiran Assyahid Sayyid Qutb Terhadap Gerakan

    Islam di Malaysia. Kuala Lumpur: Jundi Resources.

    al-Ghazali, Abu Hamid. (1969). Al-Iqtisad fi al-Itiqad. Takdim Adil al-Awa. Beirut:

    Dar al-Amanah.

    al-Ghazali, Abu Hamid. (1970). Al-Arbain fi Usul al-Din. Tahkik Muhd Mustafa Abu

    al-Ila. Mesir: Maktabah al-Jundi.

    al-Ghazali, Abu Hamid. (1973). al-Mustasfa, Kaherah: Maktabat Tijariyyah al-Kubra.

    Al-Ghazali, Abu Hamid. (t.th.). Ihya Ulum al-Din. 4 juz. Beirut: Dar al-Marifah.

    Habannakah, Abd Rahman Hasan. (1998). Al-Hadharah al-Islamiyyah. Damsyik: Dar

    al-Qalam.

    Hafiz, Abu Fadhl, Abdullah al-Siddiq al-Ghumari. (1997). Itqan al-Sunah Fi Tahqiq

    Mana al-Bidah. Kaherah: Maktabah al-Qahirah.

    al-Haithami, Nur al-Din Ali bin Abi Bakr al-Haithami. (1991). Majma al-Zawaid wa

    Manba al-Fawaid. 10 juz. Beirut: Dar al-fikr.

    Hajjaj, Muhamad Fauqi. (1995). Al-Tasawuf al-Islami wa al-Akhlaq. Mansyiah Nasir

    Kaherah: Matbaah al-Fajr Jadid

    Hakim, Muhammad bin Abdullah Abu Abdullah al-Hakim al-Naisaburi. (1990). al-

    Mustadrak ala al-Sahihain. Tahkik Mustafa Abdul Qadir Ata, Taliqat al-

    Zahabie Fi al-Talkhis. 4 juz. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.

    Hasan Mardman. (2001). Pondok dan Madrasah di Patani. Terj. Haslin binti Kalami.

    Bangi: Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia.

    Hasanuddin Daud. (2003). Peranan dan Sumbangan Syeikh Ahmad bin Muhammad

    Zain al-Patani Dalam Perkembangan Ilmu Keagamaan. Tesis Sarjana Sastera

    Fakulti Sastera dan Sains Sosial. Universiti Malaya.

  • 289

    al-Hindi, Ali al-Din Ali al-Muttaqi bin Hisam al-Din. (1989). Kanz al-Ummal fi

    Sunan al-Aqwal wal-Afal. 16 juz. Ed. al-Shaikh Bakri Hayyani dan al-Shaikh

    Safwah al-Saqa. Beirut: Muassasah al-Risalah.

    Horikosyi, H. (1987). Kyai dan Perubahan Sosial. Terjemahan Indonesia. Jakarta:

    Perhimpunan Pengembangan Pesantren dan Masyarakat (P3M).

    Hisham Sharabi. (1970). Arab Intellectuals and the West: The Formative Years 1875-

    1914. Baltimore: The John Hopkins Press.

    Husin, Mubarak Hasan. (1995). Ilmu al-Tauhid fi Dhau al-Aql wa Al-Naql. Quwisna

    Misr: Matbaah Hamadah Al-Hadisah.

    Ibnu Abi Dunya, Abdullah bin Muhammad bin Abid bin Abi Dunya Abu Bakr. (1989).

    al-Somt wa Adab al-Lisan, Ed. 1. 1 juz. Tahkik Abu Ishak al-Huwaini. Beirut:

    Dar al-Kitab al-Arabi.

    Ibnu al-Qayyim, al-Imam Syams al-Din Abi Abdullah bin Qayyim. (1957). al-Ruh li

    Ibni al-Qayyim. Kaherah: Maktabah Wa Matba'ah Muhammad Ali Sobeih Wa

    Auladuh.

    Ibnu al-Qayyim al-Jauziyyah, Muhammad bin Abi Bakar Ayyub al-Zarie Abu

    Abdullah. (1973). Ilam al-Muwaqiein. 4 juz. Tahqiq Taha Abdul Rauf Saad.

    Beirut: Dar al-Jil.

    Ibnu al-Qasim, Abu Abdullah Syams al-Din. (2005). Fath al-Qarib al-Mujib Fi Syarh

    al-Faz al-Taqrib. Beirut: Dar Ibnu Hazm.

    Ibnu al-Subki, Abdul Wahab bin Ali al-Subki Taj al-Din. (1965). Jamu al-Jawami.

    Surabaya: Syarikat Maktabah Said bin Nubhan wa Awladuhu.

    Ibnu Taimiyyah, Abu al-Abbas Ahmad Ibn Abd al-Halim al-Harrani. (1987). Risalat al-

    Tadammuriyyah. Riyad: Idarat al-Thaqafah wa al-Nasyr bi al-Jamiah al-Imam

    Muhammad bin Saud.

    Ibnu Taimiyyah, Abu al-Abbas Ahmad Ibn Abd al-Halim al-Harrani. (2001). Syarah

    Aqidat al-Asfahaniyah. Riyad: Maktabat al-Rusyd

    Ishamuddin Abd Rahim. (1987). Tokoh Ulamak al-Syeikh Abd al-Qadir al-Mandili:

    Tinjauan Pemikirannya Dari Aspek Politik. Latihan Ilmiah Fakulti Pengajian

    Islam Universiti Kebangsaan Malaysia.

    Ismail Che Daud. (2001). (pngr.). Tokoh-tokoh Ulama Semenanjung Melayu (1). Kota

    Bharu: Majlis Ugama Islam dan Adat Istiadat Melayu Kelantan.

  • 290

    Ismail Che Mat. (1992). (pnyt). Ulama Silam Dalam Kenangan. Bangi: Penerbit

    Universiti Kebangsaan Malaysia.

    Ismail Ibrahim. (1996). Kata Pengantar. Dlm. Niamat Yusoff, Wan Shamsuddin

    Muhammad Yusuf. (pngr.). Biografi Ulama Kedah Darul Aman, hlm. xii. Alor

    Setar: Lembaga Muzium Negeri Kedah Darulaman

    Ismail Yusof. (2007). Pemikiran dan Perjuangan Nik Abdul Aziz bin Nik Mat Tentang

    Islam, Politik dan Negara. Tesis Ph.D, Fakulti Sains Sosial, Universiti Malaya.

    Kamus Besar Arab-Melayu Dewan. (2006). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

    Kamus Dewan. (2007). Ed. ke-4. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

    al-Kauthari, Muhammad Zahid. (t.th.). Maqalat al-Kauthari. t.tp. Ratib Hakami.

    Lisan al-Arab. (1999). Kaherah: al-Maktabah al-Taufiqiah

    Malik, Malik bin Anas Abu Abdullah al-Asbahi. (1991). Muwattho Imam Malik-

    Riwayah Muhammad bin al-Hasan. Tahqiq Dr Taqiy al-Din al-Nadwi. Ed.1. 3

    juz. Damsyik: Dar al-Qalam.

    Muslim, Abu al-Husin Muslim bin al-Hajjaj bin Muslim al-Qusyairi al-Naisaburi. (t.th.).

    al- Jami al-Sahih al-Musamma Sahih Muslim. Jil.4. Beirut: Dar al-Jil & Dar

    al-Afaq al-Jadidah.

    Mandili, Abdul Qadir. (1951). Pembantu Sekelian Orang Islam. Kaherah: Matbaah

    Hijazi.

    Mandili, Abdul Qadir. (1953). Senjata Tok Haji dan Tok Lebai. Kaherah: Dar Masr

    Li al-Tibaah.

    Mandili, Abdul Qadir. (1954). Bekal Orang yang Menunaikan Haji. Kaherah:

    Matbaah Hijazi.

    Mandili, Abdul Qadir. (1959). Penawar Bagi Hati. Mesir: Matbaah al-Anwar.

    Mandili, Abdul Qadir. (1959). Islam Agama dan Kedaulatan. Kaherah: Matbaah al-

    Anwar.

    Mandili, Abdul Qadir. (t.th). Islam Agama dan Kedaulatan. Penang: The United Press

    Penang.

    Mandili, Abdul Qadir. (1959). al-Asad al-Muar li Qatl al-Tais al-Mustaar. Kaherah:

    Matbaah al-Anwar.

  • 291

    Mandili, Abdul Qadir. (1959). al-Mazhab atau Tiada Haram Bermazhab. Kaherah:

    Matbaah al-Anwar.

    Mandili, Abdul Qadir. (1959). Sinaran Matahari. Kaherah: Matbaah al-Anwar.

    Mandili, Abdul Qadir. (1960). Beberapa Mutiara yang Bagus Lagi Indah. Kaherah:

    Matbaah al-Anwar

    Mandili, Abdul Qadir. (1960). Menakutkan dan Meliarkan Daripada Memasukkan

    Orang-orang Islam Akan Anak-anak Mereka ke Dalam Sekolah Orang Kafir.

    Kaherah: Matbaah al-Anwar.

    Mandili, Abdul Qadir. (1961). Hadiah Bagi Pembaca yang Muslim. Kaherah:

    Matbaah al-Anwar

    Mandili, Abdul Qadir. (1961). Kebagusan Undang-undang Islam dan Kecelaan

    Undang-undang Manusia. Kaherah: Matbaah al-Anwar

    Mandili, Abdul Qadir. (1961). Perisai Bagi Sekelian Mukallaf. Kaherah: Matbaah

    al-Haj Idris al-Marbawi.

    Mandili, Abdul Qadir. (1962). Siasah dan Loteri Serta Alim Ulama. Kaherah:

    Matbaah al-Anwar.

    Mandili, Abdul Qadir. (t.th.). al-Khazain al-Sanniyyah min Masyahir al-Kutub al-

    Fiqhiyyah li Aimmatina al-Fuqaha al-Syafieyyah. Kaherah: Dar Masr li al-

    Tibaah.

    Mandili, Abdul Qadir. (t.th). Anak Kunci Syurga. Patani: Matbaah Bin Halabi

    Mandili, Abdul Qadir. (t.th.). Iktikad Orang yang Percaya Akan Quran dengan Turun

    Isa a.s Pada Akhir Zaman. Kaherah: Matbaah al-Anwar.

    Mandili, AbdulQadir. (t.th.). Islam Agama dan Kedaulatan. Pulau Pinang: The United

    Press.

    Mandili, Abdul Qadir. (t.th.). Pendirian Agama Islam. Pulau Pinang: The United Press.

    Mandili, Abdul Qadir. (t.th.). Persediaan Tuan Khatib. Kaherah: Dar Masr li al-Tibaah.

    Mandili, Abdul Qadir. (t.th.). Pertunjuk Bagi Umat. Pulau Pinang: The United Press.

    Mandili, Abdul Qadir. (t.th.). Sabilullah. Pulau Pinang: The United Press.

    Mandili, Abdul Qadir. (t.th.). Tuhfah al-Qari al-Muslim. Kaherah: Dar Masr Li al-

    Tibaah.

  • 292

    Mohammad Redzuan Othman. (2005). Islam dan Masyarakat Melayu: Peranan Dan

    Pengaruh Timur Tengah. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya.

    Mohd Fadli Ghani. (2009). Sheikh Abdul Qadir al-Mandili Ketuai PAS di Makkah.

    Harakah, 24-26 Julai:27.

    Mohd Rosdi bin Nik Ahmad. (2011). Ilmuwan Nusantara. Shah Alam: PTS Islamika

    Sdn Bhd.

    Muhammad Abu Bakar. (1987). Penghayatan Sebuah Ideal: Suatu Tafsiran Tentang

    Islam Semasa. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

    Muhammad Abu Bakar. (1991). (pnyt.). Ulama Terengganu Suatu Sorotan. Kuala

    Lumpur: Utusan Publications & Distributors Sdn. Bhd.

    Al-Mujam al-Wasit. (1989). Istanbul: Dar al-Dakwah

    Nasaie, Ahmad bin Syuaib Abu Abdul Rahman al-Nasaie. (1991). Sunan al-

    Nasaie al-Kubra. Ed. 1. Tahkik Dr Abdul Ghaffar Sulaiman al-Bandari, Sayyid

    Kisrawi Hasan. 6 juz. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.

    Nawawi, al-Syeikh Muhammad. (1887). Tafsir al-Munir bi Alam al-Tanzil. 2 juz. t.tp.

    Matbaah Uthmaniah.

    Niamat Yusoff, Wan Shamsuddin Muhammad Yusuf. (1996). (pngr.) Biografi Ulama

    Kedah Darul Aman. Alor Setar: Lembaga Muzium Negeri Kedah Darulaman.

    Nornajwa Ghazali & Mustafa Abdullah. (2008). Tafsiran Fiqh Syeikh Abu Bakar al-

    Ashaari: Satu Anjakan Paradigma. Jurnal Syariah. 16(1):47-61.

    Qardhawi, Yusuf. (1999). Haqiqat al-Tauhid. Terj. Abdul Majid bin Abdullah. Kuala

    Lumpur: Pustaka Salam.

    Ramli Awang. (2001). Syeikh Abdul Qadir Mandili: Satu Analisis Biografi Dan Aliran-

    aliran Pemikirannya. Tesis Ph.D,Fakulti Pengajian Islam,Universiti Kebangsaan

    Malaysia.

    Ramli Awang. (2008). Syeikh Abdul Qadir al-Mandili (1910-1965) Biografi &

    Pendidikan Akhlak. Skudai: Penerbit Universiti Teknologi Malaysia.

    al-Razi, Fakhr al-Din Muhammad bin Umar bin al-Husayn. (1938). Al-Tafsir al-Kabir.

    32 juz. Azhar: Matbaah al-Bahyah al-Misriyah.

    Ridha, Muhammad Rashid. (t.th.). Tafsir al-Quran al-Hakim al-Syahir bi Tafsir al-

    Manar. 12 jld. t.tp. Dar Fikr Li Tibaah Wa al-Nasyr Wa al-Tauzi.

  • 293

    Riduan Hj Maming. (1999). Peranan Ulama Patani Dalam Ilmu Kalam. Tesis

    Sarjana Pengajian Islam, Universiti Kebangsaan Malaysia.

    Sabitha Marican. (2009). Penyelidikan Sains Sosial. Batu Caves: Edusystem Sdn. Bhd.

    Sabri, Mustafa. (1981). Mawqif al-Ilm wa al-Aql wa al-Alim min Rabb al-Alamin wa

    Ibadihi al-Mursalin. Ed. ke-2. 4 juz. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.

    al-Sawi, Syeikh Ahmad al-Maaliki. (1926). Hasyiah ala Tafsir al-Jalalain. Kaherah:

    Matbaah al-Azhariyyah.

    al-Sofi, Mahyuddin. (1996). Muhadarat fi al-Aqidah. Kaherah: Al-Hadisah li al-

    Tibaah.

    Sulaiman Masri. (2005). Kaedah Penyelidikan dan Panduan Penulisan. Kuala Lumpur:

    Utusan Publications & Distributors Sdn Bhd.

    al-Suyuthi, Jalal al-Din. (1987). al-Durru al-Manthur fi al-Tafsir al-Mathur. 6 juz.

    Beirut: Muhammad Amin Dimaj.

    Syafrizal. (2003). Peranan Ulama Sumatera Pada Abad Ke 16M Hingga Ke 17M

    Dalam Mengembangkan Bahasa dan Kesusasteraan Melayu di Nusantara:

    Kajian Terhadap Hamzah Fansuri dan Nuruddin ar Raniri. Tesis Sarjana

    Pengajian Islam, Universiti Kebangsaan Malaysia.

    al-Syarbini, Syeikh Syams al-Din Muhammad bin Muhammad al-Khatib. (2004). al-

    Iqna fi Hal al-Alfaz Ibn Syuja. Tahqiq Syeikh Ali Muhammad Muawwad,

    Syeikh Adil Ahmad Abd al-Maujud. 2 juz. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.

    al-Syaukani, Muhammad bin Ali bin Muhammad al-Syaukani. (1976). al-Qaul al-Mufid

    fi Adillah al-Ijtihad wa al-Taqlid. Tahkik Abdul Rahman Abdul Khaliq. Kuwait:

    Dar al-Qalam.

    al-Tabarani, Abu al-Qasim Sulaiman bin Ahmad al-Tabarani. (1994). al-Mujam al-

    Ausat. Tahkik Thariq bin Audh Allah bin Muhammad, Abdul Muhsin bin

    Ibrahim Husaini. 10 juz. Kaherah: Dar al-Haramain.

    Wan Mohd Shaghir Abdullah. (2005). Hubungan Keilmuan Syeikh Ahmad al-Fathani,

    keluarga dan murid-muridnya. Kertas kerja Wacana Syeikh Ahmad al-Fathani

    Pemikir Agung Melayu dan Islam (Siri II). Menyentuh Dua Tokoh Besar Pak De

    Ei dan Pak Chu Him sepupu Syeikh Ahmad al-Fathani. Persatuan Pengkajian

    Khazanah Klasik Nusantara (PENGKAJI) & Madrasah Ahliah/Yayasan Ahliah.

    Al-Zuhayli, Wahbah. (1986). Usul al-Fiqh al-Islami. 2 juz. Damsyik: Dar al-Fikr

  • 294

    TEMUBUAL/ SOAL SELIDIK

    Hj Wan Solahuddin Hj Wan Ibrahim. (2008). Temu bual dengan beliau di sebuah kedai

    di Kota Sarang Semut, Alor Setar Kedah.

    Hjh Jaliha Hj Abd Mutalib. (2006). Temu bual dengan beliau di kediaman anak

    saudaranya di Kampung Kuar Jawa, Alor Janggus, Alor Setar Kedah.

    Syeikh Hj Ahmad Hj Ali. (2007). Temu bual dengan beliau di kediamannya di

    Kampung Gerigis, Alor Setar Kedah.

    Tuan Guru Hj Zakaria Hj Mat Saman. (2007). Temu bual dengan beliau di kediamannya

    di Pondok Hj Zakaria, Kampung Kubang Siam, Alor Janggus, Alor Setar Kedah.

    Tuan Imam Hj Ibrahim. (2008). Temu bual dengan beliau di kediamannya di Kampung

    Teluk Kandeh, Alor Setar Kedah.

    Ustaz Hj Abdul Ghani Hj Kasa. (2006). Temu bual dengan beliau di kediamannya di

    Kampung Jelai, Tokai, Alor Setar Kedah.

    Ustaz Hj Abdul Ghani Hj Kasa. (2008). Temu bual dengan beliau di kediaman Tuan

    Imam Hj Ibrahim di kampung Teluk Kandeh, Alor Setar Kedah.

    Ustaz Hj Wan Izzuddin Hj Wan Ibrahim. (2008). Temu bual dengan beliau di

    kediamannya di Pondok Kampung Gajah Mati, Pendang Kedah.

    Syeikh Muhammad Badruddin Syeikh Abd Qadir al-Mandili. (2007). Soal selidik yang

    dilakukan terhadapnya di Mekkah melalui seorang jemaah haji.

    MAKTABAH SYAMILAH VERSI 2.0 (t.th.)

    Abdul Hamid al-Syarwani, Ahmad Qasim al-Ibadi, Hasyiah ala Tuhfah al-Muhtaj bi

    Syarh al-Minhaj li Ibn Hajar al-Haithami. Mauqie Yasub.

    Abu Daud, Sulaiman bin al-Ashath, Sunan Abi Daud, Mauqie Wuzarah al-Auqaf al-

    Masriah. http://www.islamic-council.com

    Abu Hayyan, Abu Hayyan Muhammad bin Yusuf, Tafsir al-Bahr al-Muhit, Mauqie al-

    Tafasir, http://www.altafsir.com.

    al-Albaani, Muhammad Nasir al-Din, al-Silsilah al-Dhoifah, Barnamij Manzhumah al-

    Tahqiqat al-Hadisiyyah -al-Majani- Min Intaj Markaz Nur al-Islam Li Abhas al-

    Quran Wa al-Sunnah Bi al-Iskandariah, http://www.ahlalhdeeth.com.

    http://www.altafsir.com/

  • 295

    al-Baidhawi, Naasir al-Din Abu al-Khair Abdullah bin Umar, Anwaar al-Tanziil wa

    Asrar al-Tawiil. Mauqie al-Tafasir. http://www.altafsir.com.

    al-Baihaqi, Abi Bakr Ahmad bin al-Husain bin Ali. Syab al-Iman li al-Baihaqi.

    Mauqie Jamie al-Hadis. http://www.alsunnah.com.

    al-Baihaqi, Abi Bakr Ahmad bin al-Husain bin Ali . al-Baath wa al-Nusyur li al-

    Baihaqi, Mauqie Jamie al-Hadis. http://www.alsunnah.com.

    Bukhari, Muhammad bin Ismail bin Ibrahim al-Mughirah al-Bukhari. Sahih al-Bukhari.

    Mauqie Wuzarah al-Auqaf al-Masriah. http://www.islamic-council.com.

    al-Hakim, Abi Bakr Ahmad bin al-Husain bin Ali. al-Mustadrak ala al-Sohihain li al- Hakim.

    Mauqie Jami al-Hadis. http://www.alsunnah.com.

    Ibnu Atiyyah, Abu Muhammad Abdul Haq bin Ghalib. al-Muharrir al-Wajiz. Mauqie

    al-Tafasir. http://www.altafsir.com.

    Ibnu Hajar, Ahmad bin Ali. Tuhfah al-Muhtaj fi Syarh al-Minhaj. Mauqie al-Islam.

    http://www.al- islam.com.

    Ibn Hanbal, Abu Abdullah Ahmad bin Muhammad bin Hanbal. Musnad Ahmad,

    Mauqie Wuzarah al-Auqaf al-Masriah. http://www.islamic-council.com.

    Ibnu Hibban, Sahih Ibnu Hibban, Mauqie Jami al-Hadis. http://www.alsunnah.com.

    Ibnu Majah, Abu Abdullah Muhammad bin Yazid al-Quzwaini, Sunan Ibnu Majah,

    Mauqie Wuzarah al-Auqaf al-Masriah. http://www.islamic-council.com.

    Ibnu Rajab al-Hanbali, Jamie al-Ulum wa al-hikam bi Syarh Khomsin Hadisan min

    Jawamie al-Kalam. Tahqiq Maher Yaasin Fahl. Mauqie Soid al-Fawaid.

    http://www.saaid.net.

    Muslim, Muslim bin Hajjaj Abu al-Hasan al-Qusyairi al-Naisaburi. Sahih Muslim.

    Mauqie Wuzarah al-Auqaf al-Masriah. http://www.islamic-council.com.

    Nasaie, Abu Abdul Rahman Ahmad bin Shuaib bin Ali al-Khurasani. Sunan al-

    Nasaie. Mauqie Wuzarah al-Auqaf al-Masriah.http://www.islamic-council.com.

    Al-Nawawi. Abi Zakariya bin Yahya bin Syaraf. al-Minhaj li al-Nawawi.

    al-Qurthubi, Abi Abdullah Muhammad bin Ahmad al-Ansari. Tafsir al-Qurthubi.

    Mauqie Yasub.

    al-Raghib al-Asfahani, Abu al-Qasim al-Husin bin Muhammad, Mufradat Gharib al-

    Quran. Mauqie Yasub.

    http://www.alsunnah.com/http://www.altafsir.com/http://www.saaid.net/

  • 296

    Ramli, Shams al-Din Muhammad bin Abi al-Abbas Ahmad. Nihayah al-Muhtaj ila

    Syarh al-Minhaj. http://www.al-islam.com.

    al-Razi, Abu Abdullah Muhammad bin Umar. Mauqie al-Tafasir.

    http://www.altafsir.com.

    al-Sayuthi, Jalal al-Din. al-Hawi li al-Fatawa li al-Sayuthi.

    al-Sayuthi, Jalal al-Din, Jami al-hadis.

    Syeikh Solih bin Abdul Aziz Ali Syeikh. Ittihaf al-Sail Bima fi al-Thohawiyah min

    Masail. http://www.al-islam

    al-Tabrani, Abi al-Qasim Sulayman bin Ahmad. al-Mujam al-Ausat li al-Tabrani.

    http://www.alsunnah.com.

    al-Tabrani, Abi al-Qasim Sulayman bin Ahmad. al-Mujam al-Kabir.

    http://www.ahlalhdeeth.com..

    Tirmizi, Muhammad bin Isa bin Tsaurah bin Musa bin al-Dhohak. Sunan al-

    Tirmizi Mauqie Wuzarah al-Auqaf al-Masriah. http://www.islamic-

    council.com..

    al-Zamakhsyari, Abu al-Qasim Mahmud bin Amru bin Ahmad, al-Kassyaf. Mauqie al-

    Tafasir. http://www.altafsir.com.

    http://www.al-islam/http://www.alsunnah.com/

  • 297

    LAMPIRAN

    SOALAN SOAL SELIDIK KEPADA SYEIKH MUHAMMAD BERKENAAN

    SYEIKH ABDUL QADIR BIN ABDUL MUTALIB AL MANDILI.

  • 298