İSL´M HUKUKUNDA KANUNLAŞTIRMA · PDF file t.c ankara Ünİversİtesİ sosyal...

Click here to load reader

  • date post

    25-Feb-2020
  • Category

    Documents

  • view

    1
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of İSL´M HUKUKUNDA KANUNLAŞTIRMA · PDF file t.c ankara Ünİversİtesİ sosyal...

  • T.C

    ANKARA ÜNİVERSİTESİ

    SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

    TEMEL İSLÂM BİLİMLERİ

    (İSLÂM HUKUKU) ANABİLİM DALI

    İSLÂM HUKUKUNDA KANUNLAŞTIRMA OLGUSU

    DOKTORA TEZİ

    Muhammed Tayyib KILIÇ

    ANKARA - 2008

  • T.C

    ANKARA ÜNİVERSİTESİ

    SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

    TEMEL İSLÂM BİLİMLERİ

    (İSLÂM HUKUKU) ANABİLİM DALI

    İSLÂM HUKUKUNDA KANUNLAŞTIRMA OLGUSU

    DOKTORA TEZİ

    Muhammed Tayyib KILIÇ

    DANIŞMAN

    Prof. Dr. Şamil DAĞCI

    ANKARA - 2008

  • T.C ANKARA ÜNİVERSİTESİ

    SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TEMEL İSLÂM BİLİMLERİ

    (İSLÂM HUKUKU) ANABİLİM DALI

    İSLÂM HUKUKUNDA KANUNLAŞTIRMA OLGUSU

    Doktora Tezi

    Tez Danõşmanõ: Prof. Dr. Şamil DAĞCI

    Tez Jürisi Üyeleri

    Adõ ve Soyadõ İmzasõ

    Prof. Dr. Şamil DAĞCI

    Prof. Dr. Mustafa AVCI

    Prof. Dr. Mehmet BAYRAKTAR

    Prof. Dr. İdris ŞENGÜL

    Doç. Dr. Selahattin EROĞLU

  • i

    ÖNSÖZ

    Toplum içinde bir arada yaşamak zorunda olan insanlarõn gerek birbirleriyle

    gerekse devletle ilişkilerinin tanzimi anlamõnda hukuk, her toplumda ilkel veya

    gelişmiş düzeyde de olsa bulunmuştur. Hukukun soyut kurallar halinde tezahürü olan

    kanun da yine istisnasõz bütün hukuk sistemlerinde ortaya çõkmõştõr. Hukuk

    kurallarõnõn belirli sistem dâhilinde bir forma dökülmesi diğer bir ifadeyle kanun

    yapma faaliyeti insanlõk tarihi kadar eskidir.

    Genel hukuk tarihinde kanunlaştõrma olgusu iki şekilde ortaya çõkmõştõr. Kanun

    yapma faaliyeti dediğimiz birinci tür, insanlõk tarihinin her döneminde

    gözlemlenirken, yazõlõ olmayan, dağõnõk hukuk kurallarõnõn belirli bir sistem içinde

    toplanmasõ anlamõnda kanunlaştõrma faaliyeti ise insanlõk tarihinin bir kõsõm

    dönemlerinde ortaya çõkan ve örnekleri her toplumda görülmeyen bir hukukî

    faaliyettir.

    Kanun yapma olgusu toplumun düzen ve birliğini, kanunlaştõrma olgusu ise

    mevcut hukuk sisteminin düzen ve birliğini sağlamayõ amaçlamõştõr.

    Kanunlaştõrma olgusu genel hukuk tarihinde birçok örneği olan başlõ başõna bir

    hukukî faaliyettir. İslâm hukuku da genel hukuk tarihindeki orijinal hukuk

    sistemlerinden biridir. Bu nedenle Tezimizde İslâm hukuku bakõmõndan

    kanunlaştõrma olgusunun imkân ve sõnõrlarõnõ ve bu alanda yapõlan düzenlemeleri

    genel hukuk tarihindeki kanunlaştõrma olgusuyla mukayese ederek açõklõğa

    kavuşturmaya çalõştõk.

    Gerek konu seçiminde gerekse Tez çalõşmalarõ sõrasõnda yardõmlarõnõ, ilgi ve

    alakalarõnõ esirgemeyen ve konu ile ilgili kaynaklara ulaşmamda kütüphanesinden

    istifade ettiğim danõşman hocam Prof. Dr. Şamil DAĞCIya teşekkürlerimi

    sunuyorum. Ayrõca bugünlere gelmemize vesile olan tüm hocalarõma ve Doktora

    ders döneminde emekleri geçen Prof. Dr. İbrahim ÇALIŞKAN ve Prof. Dr. Osman

    TAŞTAN hocalarõma teşekkürlerimi sunmayõ ifa edilmesi gereken bir borç olarak

    biliyorum.

    Ankara, Nisan 2008

    Muhammed Tayyib KILIÇ

  • ii

    İÇİNDEKİLER

    ÖNSÖZ .....................................................................................................................i

    İÇİNDEKİLER.........................................................................................................ii

    KISALTMALAR......................................................................................................x

    GİRİŞ .......................................................................................................................1

    I- KONUNUN ÖNEMİ...........................................................................................1

    II- KONUNUN SINIRLANDIRILMASI .................................................................2

    III- KONU İLE İLGİLİ KAYNAKLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ.......................4

    IV- KONUNUN SUNULMASI ................................................................................7

    BİRİNCİ BÖLÜM

    GENEL OLARAK KANUNLAŞTIRMA

    I- Kanunlaştõrma İle İlgili Temel Kavramlar ......................................................10

    A- Resepsiyon Kavramõ .......................................................................................10

    1- Resepsiyon Kavramõnõn Genel Çerçevesi .....................................................10

    2- Resepsiyon Faaliyetinin Ortaya Çõkõş Sebepleri ...........................................12

    a- Toplumun Hukuk Yoluyla Dönüştürülmek İstenmesi ...............................13

    b- Dõş Baskõnõn Etkisi...................................................................................13

    c- Sömürge Hukukundan Bağõmsõz (Millî) Hukuka Geçme İsteği.................14

    3- Resepsiyon Çeşitleri.....................................................................................14

    a- Yapõsal Resepsiyon ..................................................................................14

    b- Kõsmî Resepsiyon ....................................................................................15

    c- Sentetik Ya Da Eklektik Resepsiyon.........................................................15

    d- Küllî Resepsiyon......................................................................................15

    4- Genel Hukuk Tarihindeki Başlõca Resepsiyon Örnekleri ..............................16

    a- Almanyada Roma Hukukunun Resepsiyonu............................................16

    b- Latin Amerika Ülkelerinde Resepsiyon ....................................................17

    c- Japon Resepsiyonu ...................................................................................18

    d- Tarihsel Sürecinde Türk Resepsiyonu.......................................................19

    aa- Tanzimat Dönemi Osmanlõ Resepsiyon Süreci ve Bu Dönemdeki

    Resepsiyon Çalõşmalarõ.......................................................................20

  • iii

    bb- Cumhuriyet Dönemi Resepsiyon Süreci ve Bu Dönemdeki Resepsiyon

    Çalõşmalarõ ........................................................................................26

    cc- Osmanlõ Dönemi Resepsiyon Süreci ile Cumhuriyet Dönemi

    Resepsiyon Sürecinin Mukayeseli Değerlendirilmesi .........................32

    B- Zorla Benimsetme ve Hukuk Yoluyla İstila Kavramlarõ ..................................34

    C- Bir Hukukî Olgunun Aktarõlmasõ Kavramõ ......................................................35

    II- Kanunlaştõrma Kavramõnõn Genel Çerçevesi.................................................35

    A- Kanunlaştõrma Kavramõ ..............................................................................35

    B- Kanunlaştõrma Faaliyetinin Amaçlarõ ..........................................................42

    1- Orijinal Bir Hukuk Sistemi İnşâ Etmek ....................................................42

    2- Mevcut Hukuk Düzenini Tadil Etmek ......................................................42

    3- Tek Bir Hukuk Sistemi Meydana Getirmek ..............................................43

    4- Hukuk Düzenine Duyulan Güveni Korumak ............................................43

    C- Kanunlaştõrma Faaliyetinin Ortaya Çõkõş Sebepleri......................................43

    1- Hukukî Birliğin Sağlanmak İstenmesi ......................................................44

    2- Merkezî Devlet Fikrinin Güç Kazanmasõ .................................................44

    3- İktisâdî Sebepler.......................................................................................46

    4- Sistematik Hukuk İlminin Gelişmesi ........................................................46

    5- Hukukun Millileştirilmesi İsteği ...............................................................47

    6- Liberalizmin Güç Kazanmasõ ...................................................................47

    7- Rasyonalizmin Güç Kazanmasõ ................................................................48

    8- Tabiî Hukuk Ekolünün Güç Kazanmasõ....................................................49

    D- Kanunlaştõrma Çeşitleri...............................................................................49

    1- Müstakil Kanunlaştõrma .........................