~SI ADIYAMAN SAFVAN BiN. MUATTAL VE AHLAK ...isamveri.org/pdfdrg/D207968/2013/2013_ACIKGENCA.pdfSyed...

of 19/19
ADIYAMAN SAFVAN BiN. MUATTAL VE AHLAK SEMPOZYUMU DOzenleme ve YOrutme Kurulu: Sempozyum Doc; . Dr. Candemir Dogan I Ad1yaman Oniversitesi Mehmet Ali bzturkc;;O I Ad1yaman il MOftusO YardlmCIIar: Yrd . Doc; . Dr. Necmettin ErgO! I Ad1yaman Oniversitesi Yrd. Doc;; Dr . SOieyman Karacelii/Ad1yaman Oniversitesi Yrd . Doc; . Dr. Yusuf Temel I Ad1yaman Oniversitesi Kuru I Oyeleri : ismet KAYA Fuat TOKUR Mehmet ALTINDAL ismail ERGON
  • date post

    21-Apr-2020
  • Category

    Documents

  • view

    1
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of ~SI ADIYAMAN SAFVAN BiN. MUATTAL VE AHLAK ...isamveri.org/pdfdrg/D207968/2013/2013_ACIKGENCA.pdfSyed...

  • ~SI ADIYAMAN SAFVAN BiN. MUATTAL VE

    AHLAK SEMPOZYUMU

    DOzenleme ve YOrutme Kurulu:

    Sempozyum Ba~kan1:

    Doc;. Dr. Candemir Dogan I Ad1yaman Oniversitesi

    Mehmet Ali bzturkc;;O I Ad1yaman il MOftusO

    YardlmCIIar:

    Yrd . Doc;. Dr. Necmettin ErgO! I Ad1yaman Oniversitesi

    Yrd. Doc;; Dr. SOieyman Karacelii/Ad1yaman Oniversitesi

    Yrd . Doc;. Dr. Yusuf Temel I Ad1yaman Oniversitesi

    Kuru I Oyeleri :

    ismet KAYA

    Fuat TOKUR

    Mehmet ALTINDAL

    ismail ERGON

  • Edi.tor

    · Do

  • isLAM AHLAKI VE iSLAM'DA MUrLULUK ANLAYI~I

    Prof. Dr. Alparslan A

  • Uluslararas/ Adryaman Safvan Bin Muattal ve Ahlak Sempozyunw

    Giri~

    Bu bildiride islam'm mutluluk olgusuna bala.~llll umumi olarak

    sunmaya yah~acagrz. Farkh bala~ aylianndan bala.ldtgmda ahlak, her

    bala~ a9tsmda degi~ik degerlendirilebilir. Bunu ~oyle ifade etmek

    mi.imkiindi.ir. insanm biitiin fiilleri son tahlilde insan davram~lannm temel

    zemini dedigimiz temel bir zihnl birlige dayandmlabilir. Bizim bala~

    ayliDIZI belirleyen bu temel zemin zihinde dogdugundan onu

    "diiny3:gorii~ii" kavramt ile ifade etmek miimkiindi.ir. Bu nedenle tiim

    insan fiilleri, ~u ya da bu ~ekilde bir diinyagorii~iine dayandigr sonucunu

    9Ikarabiliriz. insan zihni daha dogdugu andan itibaren bilgi edinmeye

    ba~lar ve boylelikle zihin kendisi iyin bir 9eryeve olu~turur. i~te "diinya

    gorii~ii" dedigimiz ~ey bu yeryevedir. Daha ilk bilgi paryactgrru aldigmda

    zihin bu 9er9eve i9inde faaliyet gostermeye ba~lar. Boylelikle diinya

    gorii~ti zihnin i9inde i~ledigi bir 'c;evre' haline gelir ve bu 9evre olmadan

    zihnin faaliyet gostermesi imkans1zdtr. insan zihni boyle bir zihnl 9er9eve

    olmakstzm i~lemeyecegine gore, diinyagorii~ti olmadan irad1 fiillerin

    vuku bulamayacagr ve onsuz ahliild degerlendirmelerin imkanstzhgr

    ortadadtr.

    islam diinya gorii~iindeki deger anlayt~I, dini, ahliild ve hukuki

    uygulamalarda btitiinJ.tik i9ermektedir. Y ani bunlar biribirinden kopanhp

    aynlamaz bir btitiintin par9alandrr. 0 biitiin de bizim "din" olarak

    bildigimiz geryekliktir. Bu yiizden islam diinyagorii~iinde hukuk anlayt~I,

    islam alem tasavvurunun da bir paryas1drr; tabi1 olarak ahliild bir i9erige

    sahip olan hukuk ahlala da bu btitiintin aynlmaz bir par9as1 olarak telakki

  • Uluslararas1 Ad1yaman Safvan Bin Muattal ve Ahlak Sempozyumu

    edecektir. Bu itibarla, hukuk, din ve ahHik bir yapmm asli uyeleri,

    mlitemmim ciizleridir. Hllkuk, Ahlak ve dinin bu ~ekildeki

    kavramsalla.~tmlmasi bu li9li arasmda kesin bir aymma hi9bir surette

    neden olinami~trr. Onun i9indir ki, bir din olarak islam' dan bagunsiZ bir

    ahlak felsefesi geli~tiren hi9bir dti~linfu olmarm~trr. Hakikati halde ahlak,

    dinin miitemmim bir unsuru oldugundan islam dlin}'agoru~tinde ahlak

    felsefesi olamaz. $ayet Musltiman bir filozof taraftndan ahlak felsefesi

    iizerine yaz1lmi§ bir kitap bulunursa biz rahatlikla onun yabanc1 ·kokenli

    oldugunu soyleyebiliriz; aynen Miskeveyh'in Tehzfb 'iil-Ahltik adh

    eserinde ve bunun gibi diger ahlak: felsefelerinde oldugu gibi. Ayru §ey

    hukuk ve hukuk felsefesi i9in de gec;irlidir. Bunun zaruri bir sonucu

    olarak flloh kelimesi dini, hukuku ve ahlakl oyle bir tarzda i9erir ki

    bunlardan birini digerinden ayn du~linmek mfunkiin degildir. Dolaytstyla

    islam dtinyagoru~ii ay1smdan bu li9 felsefenin de yerini fllah almaktadrr.

    islam' da ahlakm oturtuldugu temel bu ~ekilde tespit edildikten

    soma hemen belirtelim ki, konuyu sunarken "islam'm 'mutluluk' anlay1~1

    yerine, "islam' da mutlulugun anlarm ve ya~ant1s1" ifadesini kullanmak

    daha dogrudur. Bunun nedeni Kur'an'm a~la "mutluluk" (sa'adah)

    kavramm1 kullanmarm~ olmas1drr. 1 .Bunun aksine mutlulugu ifade eden

    Kur'an kavramlan, itmi'nan (3/AI 'hnran, 126; 13/Ra'd, 28; 16/Nahl,

    1 Kur'ao'd,a mutluluk kokiindeo gelen "s. 'a.d" kelimesinin kullamldtgl sadece iki ayet vardrr; bu her iki ayet de Hud suresinde geymektedir: "(I

  • Uluslararasz Adzyaman Safvan Bin Muattal ve Ahlak Sempozywnu

    106; 89/Fecr, 27), yakfn (2/Bakara, 4; 15/Hicr, 99; .74/Muddessir, 47;

    6/En'am, 75; 51/Zariyat, 20), felah (2/Bakara, 5; 3/Al 'Imran·, 130;

    7/A'raf, 8; 23/Mu'mim1n, 1; 76/A'la, 1; vs.) ve rzza (3/AI 'Imran, 15;

    5/Maide; 119; 48/Fetih, 18; 60/Mumtehine, 1; 98/Beyyine, 8; vs.) gibi

    kavramlardrr. Bu mutluluk yoluna insan, ctiz'i ihtiyarisi ile sec;erek

    girmektedir. Burada al-Attas, "ihtiyar"m "ha)'lr" koktinden geldigine

    i~aret ederek, as1l insan hiirriyetinin "iyiligi sec;mek" oldugunu

    vurgulamaktadtr.2 iyiyi sec;meyen bir insamn ise hur olmaytp nefsinin

    esiri oldugunu savunrnaktadrr. ButUn bu tahliller bizi, Kur'ani ac;tdan

    ahlalan amacmm mutluluk olmadtgr sonucuna gotUrmektedir. 0 halde

    ilgili ayetlerin c;ok dikkatli tahlili, bize gerc;ekten Kur'an1 ahlakm amactm

    verecektir. Zikredilen ayetler c;erc;evesinde denebilir ki, Kur'an1 ahlalan

    arnac1, tahk.iki irnan ile yakfne ula~mak ve itmi 'nanz elde etmektir.

  • ·Ufuslararasr Adryaman Sajvan Bin Muattal ve Ahlak Sempozyumu

    Suphe aslmda bir karrasiZhk hali olarak her tiirlu huzursuzlugun

    ba~1drr. Yakfnde ise huzur vardrr, tereddut yoktur;

    Tereddutiin ohnad1gi bilgi marifet olarak ifade edihni~tir. Umumi

    manada buna irfan denmek:tedir. Allah'a ula~manm bilgisi olarak ifade

    edilen "marifetullah" her rurlu irfanm ba~1drr. Bu jmam bilgi ahlakl

    ya~ann ile yap1lan tefek:k:Ur neticesinde hastl olur;

    jtmi 'nanm insana verdigi bir huzur vardrr.

  • U/us/ararast Adzyamcm Safvan Bin Jvfuattal ve Ahlak Sempozyumu

    akilc1 temelden bareket eden felsefi ablak ile aralanndaki fark daba a\ak

    bir ~ekilde goriilecektir.

    Felsefi ablak anla)'l~I tamamen akllc11lga dayanmaktadrr.

  • · UluslararasJ Ad1yaman Safvan Bin Muattal ve Ahlak Sempozyumzt

    yerine getirirler. Onlar kendi canlan

  • Uluslararasr Adryaman Safvan Bin Muattal ve Ahlak Sempozywnu

    nedenle iyi olup olmamakta hi.irdi.ir) (76/insan, 2-9). Bu nedenle islat,n

    diinyagolii~iine gore insan tabiati dogru ve yanb.~t dogas1 itibari ile

    algtlayacak bir ~ekilde techiz edilmi~tir.3 Bunun yamnda insana dogru ve

    yanlt~ vahiy araclltgtyla gosterilmi~tir. "Muhakkak ki Kur'an kalp sahibi

    olan i~iten ve ~ahit olanlara bir rehberdir." (50/Kaf 37) Bu durumda

    '~Ukredip etmemek ona kalml~trr'. (76/insan 9); bu ifade ahlakl fillerde

    tercih hiirriyeti oldugunu gosterir ki, ahlak felsefesinin en teme sorunu da

    budur.

    Ac;tktir ki, hem Aristoteles hem de islam ahlaki ahlakl degerlerin

    mutlak olduguna hillaneder; yani, ahlak kurallan zaman ve mekana gore

    degi~mezler. Ancak bu normlara mutlakhk ozelligi kazandrran ~ey nedir?

    Aristoteles'e gore akildrr.

  • Uluslararast Adtyaman Safvan Bin Mua!la! ve Ahlak Sempozyumu

    ahlak yasalanrun ayru olmasmm nedeni budur. Bu, islarn'm dogu~undan

    beri ges:en siirede .islam dtinyagorii~ii i9inde hep boyle olmu~tur. .

    Sayet islam dunyagoru~u i9indeki alem tasavvurundan islam ahlak

    anlaYJ.~l 9lklyorsa, denebilir ki, islam ahlakl alem tasavvurundan

    kaynaklanan flkirler ve anlayt~lar iizeri.p.e kur.ulmu~tur. islam

    diinyagorii~iiniin alem tasavvurundaki temel flkirler iiye indirilebilir;

    Tevhid, Niibiivvet, Ha~ir. Bu ~ekilde ahlili bilins:lenrne kendini Allah'a

    kar~1 sorumlu tutar. Eger Allah flkri bir Miisliimamn zihninde tarn

    manastyla yerle~mezse islami ahlak mefhurnlan bu kirnsenin hayatmda

    yeterince belirleyici olmayacaktrr.4 Onun i9in Kur'an'da vahyedildigi gibi

    Allah flicri islam1 ahlak hayat1 i9in yeterince vuzuha kavu~turulmahd1r.

    Bu nedenle, biittin temel ahlak kurallan, her~eyi yaratan ve koruyan bir

    Allah'tan ges:erliliklerini ahrlar. (2/Bakara 29; 6/En'am, 101; 7/Arafat,

    185; 16/Nahl, 48; 25/Furkan, 2).

    0 hic;:bir ~eyi bo~una yaratmad1. (3/ Ali imram, 191;

    67/Miillc, 3-4)

    insan ba~tbo~ brralaldtgtru 1m zanneder (amac;:stz). 0

    bir damla su degil miydi? Daha sonra o bir kan

    pthttsma dondti derken Allah onu yarattt ve ona ~ekil

    verdi. Allah onlan erkek ve di§i olmak tizere iki cinse

    aytrdt. Onlan bu ~ekilde yaratan Allah oltileri

    diriltmeye kadir de gil midir? (7 51Klyamet, 31-40)

    4 Bknz. 6/En 'am, 91; 22/ Hac, 74; 39/Zumer, 67.

  • Uluslararas1 Adryaman Safvan Bin Mucittal ve Ahlak Sempozyumu

    Aynca, 0 rahimdir (6/En'am 12; 7/Araf, 156), ~ayet biz bir ·

    hatadan nedamet edersek 0 bagJ.~laytcidrr. (2/Bakara, 173) Allah'm

    bagJ.~laytcihgJ. Kur'an'da yiiz kez tekrarlanmaktadrr ve boylelikle onun

    bag-I~laylclhg-Ina vurgu yap1lmaktadrr.

  • Uluslararas1 Ad1yaman Safvan Bin Muattal ve Ahlak Sempozyumu

    Rabbinin adt ile oku, 0 insam bir kan ptbttsmdan

    yara.ttJ.. Oku! Rabbin en fazla ikram sahibidir. 0

    . kalemle ogretti, insanlara bilmediklerini 0 ogretti ne

    yaztk ki insanlar isyanctdrr.

  • Uluslararasl Adtyaman Safvan Bin lv!uattal ve Ahlak Sempozyumu

    ~eytanlan ile ba~ba~a kaldtklannda ise: Biz ·sizinle

    beraberiz, biz onlarla (mi.iminlerle) sadece alay ·

    ediyoruz, derler. Ger~ekte, Allah onlarla istihza (alay)

    eder de azgmltklannda onlara fusaz verir, bu yi.iiden

    onlar bir mtiddet ba~1bo~ dola~rrlar. i~te onlar, hidayete

    ka~1ltk dalaleti satm alanlardtr. Ancak onlarm bu

    ticareti kazan~h olmarru~ ve kendileri de dogru yola

    girememi~lerdir. Onlann (mi.inaftk.lann) durumu,

    (karanhk gecede) bir ate~ yakan kimse misalidir. 0

    ate~ yawp da etrafm1 aydmlatt1~ anda Allah, hemen

    onlann aydmh~m giderir ve onlan karanhklar i

  • Uluslararasl Ad1yaman Safvan Bin Muattalve Ahlak Sempozyumu

    kulaklan olurdu. A.ma ger9ek ~u ki, gozler kor olmaz;

    lakin gogusler is:indeki kalpler kor olur. (22/Hac, 46)

    Boylece, Allah bagt~laytcl oldugu gibi o ayru zamanda yanh~

    yapanlan da cezalandmc1drr. Y oksa bi.itiin insanhgt rene ide edici ve

    mahlfikati tahki.r edici di.izeyde onemli suvlar i~leyipte.olen ve boylece hiv

    bir ceza gormeden ortadan kaybolan kirnselerin cezas1z kalmas1 nas1l

    mi.imkiin olur? Boylelikle Kur'an ha~ri (hesap giini.ini.i) hatrrlatrr ve onu

    ahlaki alan ivine sokar.

    Onlardan oocekiler (peygamberleri) yalanladtlar da

    farkma varmadlklan bir yerdeo onlara azap s:attJ.

    (39/Ziimer, 25)

    Bunlar giinahlan yiizi.inden suda boguldular, ardmdan

    da ate~e sokuldular ve o zaman Allah' a kar~1

    yardtmctlar da bulamadtlar. Nuh: Rabbim! Dedi,

    yeryiizi.inde kafirlerden hi9 kimseyi brrakma!"

    (71/Nuh, 25-26; vs.)

    De ki: Bizim i~ledigimiz su9tan siz sorumlu degilsiniz;

    biz de sizio istediginizden sorulacak degiliz. De ki:

    Rabbimiz hepimizi bir · araya toplayacak, sonra

    ararmzda hak ile hukmedecektir. 0, en adil hiikiim

    veren, (her ~eyi) hakktyla bilendir. (34/Sebe, 25-26)

    Biz, ktyamet giinu i9in adalet terazileri kuranz. Arhk

    kimseye, hi9bir ~ekilde hakslZltk edilmez. (Yapllan i~)

    bir hardal tanesi dahi olsa, onu (adalet terazisine)

  • Uluslararasi Ad1yaman Safvan Bin Muatial ve Ahlak Sempozyumu

    getiririz. Hesap goren olarak biz (berkese) ·yeteriz.

    (21/Eobiya, 47)

    Bu nedenle islam ahla.k sistemi Kur'an'm Allah anla}'l~I ve

    oli.imden sonraki hesap giinii filcrine dayah bir ahlill hayat geli~tiren din

    iizerine miiessistir. Muhakkak ki islam1 manadaki boyle bir ahlak sistem

    a~agtdaki ayetin belirttigi iizere aym zamanda mutlulugu netice verir.

    Allab'a inaoanlar ve Allah'm zikrinde kalbi mutmain

    olanlar, ~tipbesizki kalbler ancak onun zikri ile tatmin

    olurlar. (13/Ra'd, 28)

    Fakat burada vurgulanan mutluluk diinyevi mutluluk degildir

    Aristoteles' dek.inin aksine- islami manada mutluluk ancak ebedi hayatta

    mtimktindiir. Ve sabula alakahdu.

    Ey buzura kavu~mu~ insan! Sen O'ndan ho§nut. Oda

    senden ho~nut olarak Rabbine don. (Se9kin) kullanm

    arasma ~atd ve cenoete gir! (89/Fecr, 27-30)

    Halbuki onlara ancak, dini yalruz O'na bas kllarak ve

    banifler olarak Allah' a kulluk etmeleri, namaz

    kllmalan ve zekat vermeleri emir olun.mu§tu. s Saglam

    din de budur. Ebl-i Kitap ve . .mti§riklerden olan

    inkarc1lar; i9inde ebedi olarak kalacaklan cehenoem

    5 Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta vardrr; her nekadar da muhtay olanlara yardtm elini uzatmak insan olarak bize dU~en bir gorev ise de bu ayetlerde bu insani gorev dini bir vecibe olarak bize yUkleruni~tir. Zaten islam ahliilo.mn en onemli ozelligi de budur, yani ahlaki bir gorev ayni zamanda dinl bir sorumluluktur.

  • · U/uslararast Adtyaman Safvan Bin Muattal ve Ahlak Sempozyumu

    ate~indedirler. i~te halkln en ~erlileri onlardrr. iman

    edip salih amelier . i~leyenlere gelince, halkln en

    hayrrhs1 da onlardrr.6 Onlann Rableri katmdaki

    mtikafatlan, zemininden rrmaklar akan, i9inde devamh

    olarak kalacaklan Adn cennetleridir. Allah

    kendilerinden ho~nut olmu~, onlarda AWib'tau. bo~nut

    olmu~lardrr. Bu soylenenler hep Rabbinden korkan

    (O'na saygt gosterenler) iyindir. (98/Beyyine, 5-8)

    Muhakkak ki islam bu manada mi.intesiplerinden miskin bir

    dfulyevi hayat stirdfumelerini istememektedir. Onun kast ettigi mana her

    ne kadar gerr;ek saadet ilerki hayatta -ebedi hayat- olmakla birlikte bu

    kavr~mm genel kapsammda hem ahiret hayatl hem de dii.nya hayatl

    bulunmaktadrr. Bu itibarla, islam ahlakmdaki en onemli nokta onun vahyi

    boyutudur. Bu anlamda aklm kendi ba§ma ahlak kanununu ortaya

    koymas1 ts;m yeterli olamayacagrm ileri stirebiliriz. Kant'm

    terminolojisini kullanacak olursak ahlak k:uarallannm muhakemesini

    uzerine temellendirecegi tecrubi bir zeminin olmas1 gerekir denilebilir. Bu

    tecrubi temel insan vicdam tarafmdan temin edilmektedir. Bu temel

    insamn yap1sma konmu§tur. V e msan gayri ahlill bir fiil i§lediginde

    6 Kur'an'da stk'Ya tekrar edilen "salib ameller" deyimi, hem ahlakl hem de dini gorevlerimize i~aret etmektedir. Namaz kllmak, oru~ tutmak ve zekat vermek gibi dini vecibelerimiz dahi aslmda. bizim AJiah'a ka~t ablaki gorevlerimizdir. Bu yii.zden Kur'an'm "salibat" kavrammt sadece dini degil ayru zamanda ahlaki bir kavram olarak da algiiamallyu;. Bu yii.zden stk stk i~aret etmeye 11ah~h~ffi1Z busus burada bir daha gtindeme gelmektedir, yani fsllimi anJamda ahlak ve din ortU~mektedir.

  • Uluslararasl Ad1yaman Safvan Bin Muallal ve Ahlak Sempozyumu

    keodini SU

  • · U/uslararasr Ad1yaman Safvan Bin Muattal ve Ahlak Sempozyumu

    akhndan c;J.karmaya c;abalamaktadrr. Buna kar~m islam ahlala faziletleri

    akhn yarduruy~a vahiyden inbisat etmektedir. Bunun sonucu olarak,

    Aristoteles ahlala ak.tlc1 islam ahlakmm ise vayhi oldugunu ve boylelikle

    din ile ahlalan ortti~ttigunti soylilyoruz. Bu anlamda ahlaldlikle dinin e~

    anlamh kavramlar oldugunu bile soyleyebiliriz.

    Aynca, Aristoteles ahlak.t, insan hayatmm gayesini insanm

    mutlulugu olarak gordtigtinden iyi ahlald hayat i