SEÇMEN DAVRANıŞlaRı ilE EKONOMiK PERFORMANS · PDF file2010-10-01 ·...

Click here to load reader

  • date post

    10-Jul-2019
  • Category

    Documents

  • view

    213
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of SEÇMEN DAVRANıŞlaRı ilE EKONOMiK PERFORMANS · PDF file2010-10-01 ·...

  • SEMEN DAVRANlaR ilE EKONOMiK PERFORMANSARASNDAKi ILIKilERiN TEORiK TEMEllERi VE TDRKiYE

    UZERiNE GENELBiR DEGERlENDiRME

    Dr.levent nkoMannara niversitesi

    iktisadi ve idari Bilimler Fakltesi

    zetGelimi ve gelimekte olan lkelerde siyasal iktidarn belirlenmesinde semen davran en nemli

    faktrdr. ktisat Teorisinde siyaset - ekonomi ilikilerini irdeleyen aratrmalarn nemli bir blmne gresemen davranlar kiisel kar gds ile belirlenir. Buna gre siyasal iktidarlarn cari ve gemi dnemperformanslarn degerlendiren semenler kendilerine en ok fayda saglayan ve temel iktisadi sorunlarnslesinden gelebilen partilere oy verirler.

    Bu almann amac semen davran ile ekonomik performans arasndaki ilikilerin teoriktemellerini analiz etmek ve konuyu Trkiye zelinde incelemektir.

    Anahtar Kelimeler: Semen davran, ekonomik performans, sorumluluk hipotezi, mvekkilhipotezi, temel hedef hipotezi.

    Theoretical Foundation of the Relation Between Voter Behavior andEconomic Performance: A General Assessment on Turkey

    Abstractin developed and developing countries voter behavior is the most important factor for the

    determination of political power. According to the literature on economic theory which investigates therelationship between politics and economic, voter behavior is determined by the personal benetit motive.According to this result, voters who are evaluating current and past performances of the political power, givetheir votes to the most beneticial political party.

    The aim of this study is to analyze the relationship between voter beha vior and economicperforrnances on a theoretical basis and examine this subject in reference to Turkey.

    Keywords: Voter behavior, economic performance, responsibility hypothesis, clientele hypothesis,salient goal hypotesis.

  • 104 e Ankara niversitesi SBF Dergisi e 61-1

    Semen Davranlar ile Ekonomik PerformansArasndaki ilikilerin Teorik Temelleri ve Trkiye

    zerine Genel Bir Deerlendirme

    GIRI

    Siyasal iktidarn belirlenmesinde sadece siyasal parti davran deil aynzamanda semen davran da nemli bir etkendir.* (DOWNS, 1957: 28;DOWNS,1984:25) Standart ekonomi teorisine gre semenler,siyasal iktidarlarncari ve gemi dnemde sergiledikleri performans deerlendirerek,kendilerineen st dzeyde fayda salayacak partiye oy verirler. Bu bak asnagre,bireyler kiisel kar amac ile hareket ettikleri gibi,oylama srecindegerekli enformasyana da ulaabilirler. Buna gre siyasal iktidarlarn gemidnemlerinde gsterdikleri performanslarnn yan sra cari dnemdeuyguladklar politikalar hakknda gerekli bilgiye ulaarak siyasal iktidara aitseimlerini belirler (FAIR, 1978: 159; LIN, 1999:562). Ancak hemen sylemeklazmdr ki, semenlerin gerek mevcut siyasal iktidarn gerekse alternatifpartilerin uygulayaca politikalar hakknda bilgi edinme maliyetiazmsanmayacak kadar yksek olmaktadr. Bu gerekten yola karak, standartekonomi teorisi tarafndan ileri srlen tezlerin daima geerli olamayacansavunan alternatif teoriler gelitirilmitir. rnein bilgi edinme maliyetlerineatf yapan oylama teorisine gre, semenler siyasal iktidarlarn yakn dnemdesergiledii performanstan memnunluk duyduklarnda tercihlerini mevcutiktidardan yana kullanrlar. imdiki ve gelecek dnemde uygulanacak

    * Siyasal partilerin temel amacnn seimleri kazanmak olduu iddias konusundaDowns'un Modeli, nc almalardan biri olarak kabul edilmektedir. DownsianModel'e gre, politikaclar esasen seimleri kazanmak gds ile hareket ederler.Politikaclarn seimleri kazanmak istemelerindeki temel ama, spesifik politikalaruygulamaktan ziyade iktidarn salayaca menfaatlerden yararlanmaktr.

  • Levent inko e Semen Davranlar Ile Ekonomik Performans Arasndaki Ilikilerin Teorik Temelleri e 105

    politikalara ilikin bilgi maliyetinin yksekliini vurgulayan bu teori,semenlerin karar alma srecinde ok snrl bir bilgiye ulaabileceini iddiaederken,ayn zamanda iktidarda olmayan partilere ilikin bilgiye ulamannolanaksz olduu gereine de dikkatleri ekmitir (FAIR,1978: 160).

    Gerek mevcut iktidarn uygulad politikalar ile ilgili bilgi edinmeolanaklarnn snrl olmas gerekse bir ok lkede alternatif partiler hakkndabilgi edinmenin olanakszl, semenlerin iktidar tercihlerini belirlerken, oukez kat ideolojik ynelimlerle hareket etmelerine yol amaktadr. Ancakampirik kantlar aka gstermitir ki, seim nemlerinde her zaman ideolojiktercihler n plana kmaz. Birok kez, piyasadaki ekonomik koullar, semendavranlarn belirler, baka bir ifade ile, piyasadaki makro ekonomikgstergeleri deerlendiren semenler, kendileri iin nemli olan meseleyi bazalarak oy kullanrlar (ERDOGAN, 2004: 105).

    sizlik oran, enflasyon oran ve reel art oran gibi temel gstergelerideolojik eilimler ile birlikte iktidara ilikin semen performansnnoluumunda etkili olurlar. Sz konusu faktrler cari dnemdeki hkmetintutumu zerinde de kayda deer etkili olur. Siyaset ve ekonominin karlkletkileimi eklinde ifade edilebilecek bu durum aadaki gsterimdesistematik olarak ifade edilebilir.

    ktisat PolitikasAralarnn Seimi

    Siyasal Eilimler

    ktidar SresininUzayaca Beklentisi

    Cari ktisadiKoullar Siyasal ktidarn

    PerformansnnDeerlendirilmesi

    Siyaset-Ekonomi Etkileim SreciKAYNAK: (TELATAR,2004:331).

    Yukarda grld gibi hkmetler iktisat politikalarn sadeceideolojik n yarglar ile deil ayn ekilde iktidar sresinin uzatlmasgdsyle de kullanabilecekleri sz konusudur. Doalolarak siyaset- ekonomisisteminin oluumunda semen ve iktidarlarn karlkl etkileimleri belirleyiciolmaktadr.

  • 106 e Ankara niversitesi SBF Dergisi e 61-1

    Bu almada semen davranlar ile ekonomik performans arasndakiilikilerin teorik temelleri incelenmeye allacaktr. '

    DAVRANLAR ILE EKONOMIKILIKILER ZERINE

    SEMENPERFORMANS ARASINDAKBALcA YAKLAMLAR

    Semen davranlar ile ekonomik performans arasndaki ilikileriinceleyen aratrmalar incelendiinde, asl olarak hipotez karmzakmaktadr (CARLSEN, 2000: 141).

    A. Sorumluluk HipoteziOy verme davran dllendirme ya da cezalandrmay hedefleyentakdir

    yada fkenin somut tezahrdr. Fayda maksimisazyonu gdsyle hareketeden iktisadi birimler makroekonomik gidiat olumlu gittiinde mevcuthkmeti dllendirmeyi olumsuz iktisadi koullarn ortaya kmas halinde isecezalan partilerin performans ile oy verme davran arasndaki ilikiyiinceleyen en nemli hipotezlerden birisi Sorumluluk Hipotezidir. Sorumlulukhipotezi, ekonomik koullar ile siyasal iktidarn poplaritesi arasndaki ilikiyeteorik temel kazandrmak zere gelitirilmitir. Sorumluluk hipotezine gre,bireyler piyasada oluan ekonomik koullara ilikin sorumluluu siyasaliktidarlara yklerIer. Bu adan bakldnda, siyasal iktidarlar isizlik veenflasyon oranlan yksek dzeylerde seyrediyorsa cezay; dk dzeylerdeseyrediyorsa dl hak ederler. Siyasal iktidarlarn makro ekonomikperformanslarndan dolay "Oy kayb" ya da "oy kazanc" durumlar ilekarlaaca, seimler ile makro ekonomik performans arasndaki ilikilerianaliz eden almalarn nemli bir blmnn ileri srd genel bir grtr.Bloom ve Price, bu konuda farkl bir iddia ileri srmtr. ABD'de semendavranlarn analiz eden yazarlara gre, siyasal ktidarlar semenler tarafndanzayf ekonomik performanstan dolay cezalandrlrken, ekonomik refahartndan dolay dllendirilmezler. nk, makro ekonomik gstergelerde birbozulma sz konusu olduunda ekonominin kamuoyu gndemindeki nemiartarken, tersi durumda poplaritesi azalmaya balar ve semen davranlannntercihlerinde dier belirleyici deikenler n plana kar (BLOOM! PRICE,1975: 1244; CLAGGET, 1986:625; LEWIS-BECK, 1990: 78, AKGN, 2002:68). Dier bir ifade ile semenler, partileri sa ve sol partiler eklindeayrmayp makro ekonomik performans n geliiminden siyasal iktidarlarn

  • Levent nko e Semen Davranlar Ile Ekonomik Performans Arasndaki Ilikilerin Teorik Temelleri e 101

    sorumlu olduu kansyla oy kullanrlar. Kramerin almas (KRAMER,1971: 132). oylama teorisinde nemli bir yere sahiptir. Bu almada, ABD'deekonomik dalgalanmalarn kongre seimleri zerinde kayda deer dzeydeetkili olduu ileri srlmtr. Buna gre, iktisadi konjonktrn olumluseyrettii dnemlerde iktidar partisi adaylarnn, aksi durumda ise, muhalefetadaylannn avantajl konuma getiine ilikin bulgular elde edilmitir.almada iktisadi koullann oy yzdesi zerindeki etkileri saysalolarak daifade edilmitir. yle ki, dier koullar eit kabul edildiinde, kii banaden reel gelirin % LO dzeyinde bir azalma olduunda, iktidar partisinin %4ya da %5 orannda bir oy kaybna urayaca iddia edilmitir. Kramer'inalmasnn en nemli zellii, oylama srecinde bireysel karlarn nemineyapt vurgudur. almada kii bana den reel gelirde oylama srecindetemel belirleyici deiken olarak ele alnmas, oylama srecinde kiisel gelirinnemini ortaya koymaktadr. Daha net bir ekilde ifade etmek gerekirse,bireyler oylama srecinde, sadece genel makro ekonomik koullan deil, kendigelir dzeylerindeki deiiklikleri de gz nne alrlar (PALDAM, 1997: 345;BERGANZA, 2000: 166). Sorumluluk hipotezini savunanlar yaptklaralmalar ile, semenlerin sa ve sol parti ayrmna gitmediini ispatlamayaalmlardr.

    Bu hipotezin savunuculanna gre, byme ve zellikle lml dzeylerdeseyreden enflasyon oranlar, semenlerin cari iktidara ilikin desteklerinibelirlerken ilk planda dndkleri en nemli deikendir. Mevcut iktidara aitdestein azalmamas, ekonomideki byme artnn enflasyona yol amadangereklemesine baldr. Enflasyonist eilimleri tetikleyen hasla artmuhalefet partilerinin etkinliini ve ansn artrr. Doalolarak sylenebilir ki,semenler, iktidar partisinin baarl olup olmad konusunda enflasyonkonusunda gsterdikleri performans ile deerlendirirler.

    13 Bat Avrupa lkesinin 1960- 1997 dnemine ilikin verilerinikullanarak, o gnn makro ekonomik koullan ile parlamento seim sonulanarasndaki ilikileri analiz eden Chappell ve Veiga, semenlerin bymeperformansndan ok enflasyonu esas alarak oy kullandklar iddiasnkantlamaya almtr. Aratrmalarnda, 13 Bat Avrupa lkesinin sz konusudnemdeki, 136 parlamento seimini inceleyen Chappell ve Veiga gre, rnekolarak alnan lkelerdeki semenler, enflasyon a