Reincarnated lamas scholars of Mongolia Pres.Office ......

Click here to load reader

  • date post

    02-Oct-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Reincarnated lamas scholars of Mongolia Pres.Office ......

  • Reincarnated  Lamas  and  Scholars  of  Mongolia:  Prepared  by  the  Mongolian  President’s  Office  in  2007  

    1

     

    This  text  describing  historical  Mongolian  reincarnated  lamas  and  scholars  as  well  as  those  involved  in  the  revival   of  Buddhism  in  Mongolia  after  1990,  was  prepared  by  the  Mongolian  Presidents  Office  in  2007.  For  publication  by   agreement  in  2007  on  the  Arts  Council  of  Mongolia’s  Documentation  of  Mongolian  Monasteries  website.  Not  to   be  reproduced.

    МОНГОЛЫН  АЛДАРТ  ХУТАГТ  ХУВИЛГААД,  ЭРДЭМТЭН  ЛАМ  НАР   Монголын  шашин  соёлын  түүхэнд  хутагт  хувилгаад,  эрдэмтэн  лам  нарын  гэгээн  оюунаар  бүтсэн  гүн  ухаан,   одон  зурхай,  анагаах  ухаан  зэрэг  дорно  дахины  арван  ухааны  олон  зуун  боть  зохиолууд  мөнхрөн  үлджээ.   Ялангуяа   эрдэм   чадал   бүхий   хутагт   хувилгаадын   Монголын   шашин   соёл,   төр   нийгэмд   оруулсан   хувь   нэмрийг  зүй  ёсоор  дурдах  хэрэгтэй  юм.  Жишээлбэл:  Өндөр  гэгээн  Занабазараас  VIII  Богдыг  хүртэл  найман   Богд,   Ламын   гэгээн,   Зая   Бандида,   Чин   сүжигт   номун   хан   нарын   удаа   дараагийн   дүрүүдийг   хэлж   болно.   Жалханз   хутагт  Дамдинбазар,  Дилова   хутагт  Жамсранжав  нар  болон   тухайн   аймаг   хошуундаа   өргөмжлөн   залагдаж  байсан  олон  хутагт  хувилгаадын  гэрэл  зураг,  товч  намтрыг  оруулахыг  хичээлээ.  Тамгатай  тамгагүй   хутагт  хувилгаадаас  гадна  Их  хүрээ  болон  аймаг  хошуундаа  нэр  алдар  нь  цуурайтсан  эрдэмтэн  лам  нарын   талаар  цухас  тэмдэглэсэн  болно.  Ном  эрдмийн  далай  болсон  Монголын  эрдэмтэн  лам  нарын  зарим  зохиол   бүтээлүүд  нь  Энэтхэг,  Түвдийн  номын  мэргэдийн  дунд  үлэмж  алдаршиж  байжээ.  Энэ  бол  дэлхийн  Буддын   шашны   судалгаанд   монголчуудын   оруулсан   ихээхэн   хувь   нэмэр   болой.   Шашин   номоор   дамжиж   гадаад   харилцаа  өргөжин  хөгжиж  байжээ.  Үүний  нэг  жишээ  нь  Монгол  Түвдийн  шашин  ном  соёлын  харилцаа  юм.   Цаст   Түвдийн   оронд   нэр   алдраа   цуурайтуулсан   номын   мэргэдээс   Монголд   урин   залж   байсаны   дээр   Монголын  номын  мэргэд  лам  нар  ч  Түвдийн  газар  очиж  Түвдийн  шашин  соёлд  ихээхэн  хувь  нэмэр  оруулж   байжээ.   Тухайлбал,   XIII   Далай   лам   Түвдэнжамц,   Түвдийн   гүн   ухааны   гурван   дацангаас   шалгарсан   Дарма   Лочой   лхаарамба,   Их   хүрээний   Агваанбалдан   цорж,   Алагшаагийн   Агваандандар   лхаарамба   нарын   зэрэг   олон  мэргэдийн  нэр  алдрыг  энд  хэлж  болох  юм.    

    ТАМГА БҮХИЙ ХУТАГТ НАР

     

    Анхдугаар  Богд  Живзундамба  Лувсандамбийжанцан  (1635-­‐1723)  

    Өндөр  гэгээн  Занабазар  хэмээн  алдаршсан  Монголын  анхдугаар  Богд  Живзундамба  нь  Түшээт  хан  аймгийн   Илдэн  бэйлийн  хошууны  нутаг  Усан  зүйл  хэмээх  газар  1635  оны  модон  гахай  жилд  Түшээт  хан  Гомбодорж,   хатан   Ханджамц   нарын   гэрт   мэндэлжээ.   Гурван   сүүдэртэйдээ   Жамбалцанжод   номыг   цээжээр   унших,   Энэтхэгийн   азарын   хэлээр   ярих   зэрэг   сонин   гайхамшигийг   үзүүлж   байв.   Түвдийн   V   Далай   лам   Агваанлувсанжамц,  Банчин  богд  Лувсанчойжижанцан,  Найчун  чойжин  нар  Живзундарнатын  хувилгаан  мөн  

  • Reincarnated  Lamas  and  Scholars  of  Mongolia:  Prepared  by  the  Mongolian  President’s  Office  in  2007  

    2

    болохыг  тодруулсанд  таван  нас  сүүдэртэйд  нь  Их  Монгол  уулын  энгэрт  байх  Ширээт  цагаан  нуурын  дэнжид   Монголын   шашны   тэргүүнээр   өргөмжлөн   ширээнд   залжээ.   Арван   гурван   сүүдэртэйд   нь   Түшээт   хан   Гомбодорж,  Шолой  сэцэн  хан  нар  Өндөр  гэгээнд  Их  Монгол  уулын  энгэрт  үргэлжид  суух  сүм  барьж  өгсөн  нь   хожмоо   Баруун   хүрээ   гэж   алдаршжээ.   Арван   таван   сүүдэртэйдээ   түвдэд   хүрч   V   Далай   лам,   Банчин   богд   нараас   судар   тарни,   гүн   ухааны  номлолуудыг   хүртэж   авсан  байна.   Төрөлх   нутагтаа   эргэн  ирээд   1654  оны   морин  жилд   Хэнтий   нуруунд  Их   хүрээ   Гандан  шадүвлин   хийдийг   эхлэн   байгуулжээ.   1680-­‐д   оны   сүүлчээр   дотоодод  Халх  Өөлдийн  самуун  дэгдсэн,  гадаадад  Манжийн  төр  хүчирхэгжин  өнгөлзөх  болсон  ийм  нөхцөл   байдлын  дунд  Өндөр  гэгээний  ухаалаг  мэргэн  бодлогын  ачаар  Манжид  уусаагүй  үлдсэн  юм.  Өндөр  гэгээн   нь   Очирдара   бурхан,   Ногоон   дара   эх   зэрэг   хосгүй   нандин   ур   хийцтэй   бурхдууд   бүтээсний   дээр   тусгаар   тогтнолын   билэг   тэмдэг   болсон   Соёмбо   үсгийг   зохиож   Монголын   ард   түмнийг   үеийн   үед   амар   амгалан   оршиж   байхын   тухайд   “Жинлав   цогзол”   хэмээх   номоо   айлдан   зохиосон   байдаг.   1706   онд   Цэцэрлэгийн   эрдэнэ  толгой  хэмээх  газар  Их  хүрээг  нүүлгэн  байгуулж  байжээ.  Өндөр  гэгээн  нь  наян  есөн  настайдаа  1723   онд  Бээжинд  таалал  төгсчээ.  Өндөр  гэгээн  Занабазар  нь  Түвд  хэлээр  нэг  боть  зохиол  туурвижээ.  Манжийн   ЭнхАмгалан   хаан   Өндөр   гэгээнийг   олон   зүйлээр   сорьж   байсныг   тэрбээр   оюун   ухааныхаа   гайхамшигт   чадвараар   даван   туулж   байсан   юм.   Нэг   жишээ   дурдвал,   нэг   удаа   Манжийн   Эн