Radovan Radonjic - Demokratija

Click here to load reader

  • date post

    11-Aug-2015
  • Category

    Documents

  • view

    94
  • download

    4

Embed Size (px)

description

politika

Transcript of Radovan Radonjic - Demokratija

1

Izdava Centar za graansko obrazovanje Za izdavaa Daliborka Uljarevi Prof. dr Radovan Radonji Demokratija Urednik Daliborka Uljarevi Priprema i realizacija Studio MOUSE - Podgorica Dizajn korica: Studio MOUSE - Podgorica Lektura i korektura Sanja Mijukovi Prevod Maja Mugoa tampa 3M Makarije Tira 500 primjeraka

Ovu publikaciju nansijski je podrala Friedrich Ebert fondacija, Regionalni biro Beograd 2

Prof. dr Radovan Radonji

DEMOKRATIJA

Podgorica, 2004.3

UVODNE NAPOMENEOva knjiga je predmetom i sadrajem okrenuta studentima i mlaim intelektualcima, koji u kolama izuavaju tematiku posveenu demokratiji i demokratskom. Svrha joj je da poslui kao prirunik za sticanje odgovarajuih teorijskih znanja o pitanjima koja se u njoj razmatraju, odnosno da ukae na osnovne principe i sadraje koje treba imati u vidu prilikom pokuaja da se saznato primijeni (oivotvori) u drutvenoj praksi. Saobrazno principu edukacije u tim kolama, odnosno nivou teorijskih znanja koja se u njima stiu, knjiga ima dva obiljeja. Jedno obiljeje jeste da je najvei dio njenog sadraja izloen u formi nauno i teorijski utemeljenih kategorijalno-pojmovnih uputstava u razumijevanje predmetne materije. Drugo se obiljeje odnosi na nastojanje da se pozitivizam, koji neizbjeno prati svaku kategorijalnopojmovnu prezentaciju, ublai, koliko je mogue, izvjesnom dvostrukom upitnou u odnosu na svako u knjizi aktuelizovano pitanje i problem. To znai da u centru panje ove knjige nije samo dilema to sa demokratijom, u smislu kako demokratiju primijeniti, ve i dilema to demokratija jeste. Potreba da se pomenuti pozitivizam zadri u granicama podnoljivog, tj. da ne preraste u puku apologiju demokratije, ne proizilazi samo iz potovanja optih metodoloko-teorijskih i naunih principa i standarda. Nju podjednako nalau i neki drugi, ne manje vani, faktiki razlozi, meu kojima su tri posebno vana. U prvom redu, rije je o injenici da se na demokratiju nije nikada jedinstveno gledalo, niti su jednako vrednovane njene bitne pretpostavke i principi. Tu injenicu, ilustruje, pored ostalih, iskaz eksperata UN, aktuelan za poimanja demokratije u drugoj polovini XX vijeka. Taj iskaz glasi: U 1945, demokratija je bila sasvim jasan pojam, denisan od strane naroda povezanih u otporu faizmu. Sa poetkom hladnog rata, demokratija se poela propagirati iz dvije5

razliite perspektive, istone i zapadne. Kada je trei svijet zauzeo svoje mjesto na meunarodnoj sceni, njegovi lanovi su nastojali da pronau sopstvene metode vladavine, koje odgovaraju njihovim potrebama i to doprinosi nekim drugim perspektivama demokratije. Danas, svjetska scena koja se nalazi u procesu brzog razvoja predstavlja novu stranu tradicionalnog pojma demokratije. Na istu pojavu upozorava i D. Bondia, kad kae da se demokratija, zavisno od toga koji reim predstavlja, javlja kao parlamentarna, reprezentativna, predsjednika, direktna, indirektna, demokratija kapitalistikog zapada, tradicionalna, radikalna, marksistika, narodna, socijalistika, revolucionarna. Paletu razliitih poimanja demokratije proiruje Divere, opaskom da se demokratija moe shvatiti i kao tehnika, i kao etika, i metod izraavanja miljenja, odnosno odluivanja, i vrsta vlasti, i sistem vrijednosti, i pojam kojim se obuhvata, istovremeno, i politiki sistem i sistem prava - dva u mnogom pogledu tako razliita i toliko pomijeana univerzuma. Dodaju li se ovome upozorenja poput Sartorijevih, da bukvalno shvaena demokratija moe da bude samo drutvo bez drave, te da je vlast narodna jedino ako njeno izvrenje nije i sve dok nije u rukama drugih ili na drugom locus imperii - dilema o tome to demokratija stvarno jeste postaje jo vea. Proirivanje (i bogaenje) fonda (sa)znanja o demokratiji putem kritikog analiziranja mnogobrojnih formi i sadraja njenog pulsiranja, koje traje due od dva i po milenijuma, ne umanjuje nego poveava tekoe u pogledu rjeenja ove dileme. Zatim, valjan razlog za pomenutu dvostruku upitnost kod posmatranja demokratije svakako je i to to postoji prilino velika nesrazmjera izmeu stepena drutvene aktuelnosti demokratije i nivoa njene ukorijenjenosti u drutvenoj praksi, dakako na tetu ovog drugog. Ta se nesrazmjera ne moe ublaiti pukim insistiranjima na odlunijem uvoenju demokratije, koja se temelje na pretpostavci da o demokratiji vie nema to da se pria, ve da nju samo treba praktikovati. Prikloniti se toj logici bilo bi isto to i saglasiti se s tezom da svi, ili barem mnogi, koji demokratiju prizivaju znaju sve o tome to demokratija faktiki jeste, u kojim oblicima i sistemima vlasti moe da egzistira, to je njena autentina vrijednost, a to zloupotreba, kada je poeljna a kada to ne mora da bude, ali da su6

suoeni s otporom dijabolinih zavjerenika protiv slobode i jednakosti. Nasuprot tome, pokuati objasniti zato se demokratija i demokratsko armiu sporije nego to se to obino eli, nemogue je bez kritikog sagledavanja kako protivurjene prirode demokratije kao takve, tako i stvarnih (sa)znanja o njoj, osobito onih koja bi se mogla nazvati operativnim, tj. praktino primjenljivim. Najzad, uzrast, nivo obrazovanja i intelektualni senzibilitet onih kojima je knjiga namijenjena nalae potrebu da se njenim sadrajem, smislom i porukom ukae na neka neodgovarajua interpretiranja ideje demokratije, te realnih dometa nekih formi i sadraja njene implementacije. Ukazivanja te vrste odnose se kako na razna uproavanja, ak i banalizovanja ideje demokratije, tako i na dogmatska opstojavanja na jednom steenim spoznajama ove ideje, odnosno na mistikovanja pojedinih instituta i odnosa u njenoj primjeni kao najzad pronaenih. Razumije se, sve to ne znai: da se kritikom pogrenih interpretacija ideje demokratije osporava ta ideja sama; da se upozorenjem na zamke kojima obiluje gotovo svaka implementacija te ideje izraava sumnja u mogunost njene implementacije uopte; da se insistiranjem na principu kritike recepcije ideje demokratije priziva ili prieljkuje njena opstrukcija. Smisao ovog postupka jeste u tome da se, na jednoj strani, izvri selekcija ideja, teorijskih stanovita i politikih racionalizacija koje demokratiju preferiraju u odnosu na druge solucije na temelju njenih iskazanih vrijednosti i prednosti i, na drugoj strani, da se u mjeri u kojoj je to mogue ustanovi linija razgranienja izmeu onoga to je prava priroda demokratije i raznih surogata za nju. Ovi zahtjevi, u velikoj mjeri, odreuju cilj knjige. On je, konkretno, u tome da se o demokratiji itaocima prue dvije vrste informacija. Prva se vrsta odnosi na opte teorijske i praktine momente i elemente vane za bolje razumijevanje starih i novih nedoumica o sutini i smislu demokratije, njenim sadrajima i oblicima, vrijednostima i mogunostima, kao i tekoama i iskuenjima koje prate njen razvoj. Druga vrsta informacija posveena je konkretnim formama i sadrajima drutvene organizacije i akcije, koje konstituiu demokratiju i determiniu njen razvoj, i iji karakter bitno zavisi od koliine i kakvoe demokratskog u njima.7

Tako postavljenom cilju knjige prilagoen je njen sadraj, odnosno struktura. U knjizi se ne govori samo o demokratiji u uem smislu. Tom pitanju posveeno je, direktno, samo njeno prvo poglavlje. Ostala poglavlja, njih deset ukupno, posveena su razmatranjima kako se i povodom ega demokratija konstituie, u kojim se vanim aspektima i sadrajima drutvenog ivota iskazuje i provjerava, do kojih granica see i kako i koliko korespondira sa aktuelnim trendovima nacionalnog i globalnog karaktera. U tu svrhu, konkretno su obraeni: - demokratija i vlast, s ciljem da se pokae da se najvei dio onoga to demokratije jeste, i kako jeste, po deniciji i realno, odnosi na vlast i njeno funkcionisanje, odnosno na ustanovljenje sistema vlasti i vladanja, te njihove kontrole saglasno demokratskim principima; - veinsko pravilo u demokratskom odluivanju, s ciljem da da se pokae da princip veine, i kao izborni princip i kao princip vladavine, implicira mnogo vie relacija i interakcija od onog to bi se moglo pretpostaviti na temelju teza, s jedne strane, da je to jedini pravi nain donoenja pravednih odluka i, s druge strane, da se tu radi o pukoj tiraniji brojeva koja daje vrijednost koliini a devalvira kvalitet; - politike partije u demokratskom procesu, s ciljem da se pokae kako i zato one, kao produkt demokratskog procesa i indikator stepena njegove razvijenosti, mogu da budu, i ve jesu - ne samo vaan inilac svekolike politike superstrukture drutva ve i njen gotovo neprikosnoveni moderator; - izbori i demokratski proces, s ciljem da se pokae da oni nijesu samo ritual koji se reda radi ponavlja u odreenim vremenskim razmacima, ve proces i in ostvarivanja dvije za demokratiju krucijalne pretpostavke: da niko na vlast ne doe sluajno i da niko sam ne odlui da je najbolji; - demokratija i civilno drutvo, s ciljem da se pokae da meusobni odnos ovih dvaju entiteta nije isto to i puko dopunjavanje i poboljavanje prvog drugim, niti implicira njihovu neupitnu konvergenciju, uprkos injenici da ideja civilnog drutva ne podrazumijeva neto drugo i drugaije od onoga to se smatra izvornom vrijednou demokratije;8

- ljudska prava i demokratija, s ciljem da se pokae da je promocija, potovanje i povezivanje ljudskih prava i sloboda direktno povezano s osnovnim principima i postulatima demokratskog drutva, te da drutvo u kome se ne potuju osnovna ljudska prava i slobode ne moe biti demokratsko; - nacionalno i demokratsko, s ciljem da se pokae, s jedne strane, da nacionalno, mada odavno ne predstavlja nikakvu terru incognitu, nije prostor na kome se ne moe zalutati i izgubiti demokratski kompas, i, s druge strane, da demokratsko ne iskljuuje ve pretpostavlja rjeavanje nacionalnog; - globalizacija i demokratija, s ciljem da se pokae da se demokratija nuno razvija, s jedne strane, u nacionalnom okviru, u kome funkcionie kao sistem autentinih i autonomnih institucija i odnosa, i, s druge strane, u okvirima internacionalnog, gdje se razvija kao sistem institucija i odnosa meu dravama i, kako bi