Peter Marcuse - t .Construíuse co patrimonio do marxismo, mais con grande nesgo neo-marxista, por

download Peter Marcuse - t .Construíuse co patrimonio do marxismo, mais con grande nesgo neo-marxista, por

of 22

  • date post

    03-Dec-2018
  • Category

    Documents

  • view

    216
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Peter Marcuse - t .Construíuse co patrimonio do marxismo, mais con grande nesgo neo-marxista, por

  • Despolitiza-la globalizacin: do neo-marxismo sociedade rede de Manuel Castells1 Peter Marcuse A evolucin dos estudios urbanos Un vento novo empezou a soprar nos estudios urbanos polo remate dos anos sesenta2, un vento crtico, descontento coas condicins das cidades, que tentaba cartografar novas direcccins nas anlises e imaxinar alternativas radicalmente diferentes nas que esperaba ter influencia directa. Veu de varias direccins, e pegado a varios nomes: Manuel Castells e un grupo francs de investigadores, axia recibido en Inglaterra por Chris Pickvance e outros co nome de nova socioloxa urbana; na xeografa, provocou o libro A xustiza social e a cidade (1973) de David Harvey; na filosofa, coa preocupacin polo espazo e maila maneira de o producir, verbo do que escribiu Henri Lefebvre. Construuse co patrimonio do marxismo, mais con grande nesgo neo-marxista, por veces mesmo neo-weberiano. Deulle prominencia s clases, s conflictos verbo de cuestins urbanas (consumo colectivo), economa (mais na forma de polticas econmicas) e funcin do estado en calidade de vehculo tanto do poder coma da administracin3. O urbano definase decote sinxelamente a xeito de lugar dos tipos especficos de conflictos, centrados en cuestins de consumo colectivo (Castells [1972] 1977)4. As devanditas evolucins estaban directametne relacionadas co que de certo andaba a acontecer en moitos pases do mundo durante aquel perodo. Os dous acontecementos crticos foron quizais a revolta de Pars en maio de 1968, cos seus paralelos en moitos outros pases, e o movemento dos dereitos civs nos Estados Unidos de Amrica. En ambos a dous casos, o malestar urbano tivo un papel fundamental, tanto en calidade de causa inmediata coma a xeito de sntoma a longo prazo de desacougos mis profundos. As esperanzas do perodo inmediatamente posterior segunda guerra mundial, nas que se preva que a derrota do fascismo levara a un perodo de democracia, liberdade e prosperidade universais pareceron contrariadas; malia o verniz do crecemento, a 1 Na crtica da obra de Castells, que me parece salientablemente frtil na historia das tentativas para entende-las tendencias subxacentes do noso tempo, beneficieime de distintos comentarios crticos e revistas, coma os de Watson (1998), Tilly (1998), Friedmann (2000), Waterman (1999) e Bender (2000). Tamn me beneficiei substancialmente das agudas percepcins dos estudiantes do coloquio de doutorandos do programa de Planificacin Urbana da Universidade de Columbia (e do profesor Tom Vietorisz, con quen me encarguei del), no curso da nosa discusin dos tres volumes, includos tanto acordos coma decacordos con algunhas das conclusins que se presentan neste texto. 2 Vxase unha descricin da atencin que prestou a corrente principal da socioloxa s cuestins urbanas antes deste perodo en Van Kempen e Marcuse (2001). A grandes trazas, as concepcins anteriores da corrente principal salientaban as preferencias individuais que funcionaban por medio do mercado tndoas por forzas claves que daban forma s usos do espazo urbano. As concepcins crticas centrbanse en elementos macro-estructurais, nas que os fenmenos urbanos era sinxelamente efectos colaterais. 3 Entre os clsicos deste campo de coecemento habera que mencionar: Lefebvre (1968), Castells ([1972] 1977), Harvey (1973) e OConnor (9173). Pickvance (1976) foi o primeiro que requeriu a tencin dos anglfonos para a literatura neo-marxista francesa. 4 Vxase unha crtica explcita en Katznelson (1984, 1992).

  • democracia era superficial e limitada, a prosperidade exclua a moitos, a liberdade non produca a sociedade xusta que debera se-lo seu producto. Houbera protestas numerosas verbo de cuestins urbanas no perodo inmediatamente posterior postguerra, referidas s desprazamentos de poboacin por mor de anovamentos urbanos, aloxamento inadecuado, expansin dos suburbios e, xeralmente, referidas persistente pobreza e desigualdade. Haba unha minora de escritores e investigadores de estudios urbanos que chamara a atencin sobre esas cuestins5, mentre-lo conxunto do campo de estudios supua a continuidade da ecuanimidade e suposta obxectividade do pasado. Nembargante, fins dos sesenta, as protestas callaron en forma do que se acabou por coecer co nome de novos movementos sociais, que deron mpeto novo cambio nos estudios sociais urbanos. Os polticos andaban fondamente implicados tanto nos movementos das cidades coma na maneira en que se reflectan nos estudios urbanos. As protestas masivas en Europa tomronse por radicais, mesmo revolucionarias; na Alemaa, Rudi Dutschke falou de longa marcha a travs das institucins da democracia burguesa, as manifestacins e folgas francesas tian case orientacin anarquista, o movemento dos dereitos civs en Estados Unidos de Amrica preguntouse se o que quera era a admisin na sociedade existente ou unha sociedade mis ben nova, e o movemento contra a guerra do Vietnam tia obxectivos especficamente polticos. A poltica, tanto no senso inmediato coma no mis abstracto, era crucial tamn nos novos movementos intelectuais. Os lderes do grupo francs eran membros do Partido Comunista francs ou andbanlle preto6; nos Estados Unidos de Amrica, as conexins entre a crtica urbana e maila nova esquerda podan apreciarse por todas partes, e as anlises neomarxistas eran o fundamento analtico da Nova Esquerda orientada a cuestins urbanas. Diferan dos marxismos ortodoxos mis velllos no entender que os movementos sociais novos ocuparan o lugar da clase obreira en calidade de lderes de transformacin social bsica7, mais concordaban con gran parte da anlise marxista, van que o conflicto era un compoente inherente do progreso e tian ganas de meterse nel. Aquel cambio dos estudios urbanos foi explcitamente poltico. As cousas cambiaron. En 1983, Chris Pickvance, un dos pioneiros ingleses no estudio dos novos movementos sociais, escriba: O estudio dos movementos urbanos ten un problema: os movementos urbanos deixaron de existir.8 Amais, malia a controversia que arrodea o fado dos movementos urbanos, moitas cousas son distintas do que se prevera mesmo quince anos antes. O goberno conservador de Margaret Thatcher chegou poder en 1979, Ronald Reagan ano seguinte nos Estados Unidos de Amrica; a marea cambiou e foise contra o estado do benestar e, coa mesma, contra as polticas urbanas progresistas que defendan os novos movementos urbanos e que os escritores de novos estudios urbanos apoiaran, espallaran e xustificaran. Abof que a resistencia continuou, con movementos tan dispares coma o de defensa do medio ambiente, as polticas de identidade, includos os dereitos tnicos, raciais e de gais e lesbianas, que se convertiron en factores importantes, pero o urbano non eran crucial para eles. Globalizacin o termo que que se usou decote para describi-lo conxunto de acontecementos que produciron esa virada. O termo merece definicin mis coidadosa da que decote se lle d. Prs nosos fins, vaise usa-la seguinte definicin: 5 Entre as obras que pagan a pena estn: Gans (1962), Duhl (1963) e nomeadamente Fried (1963: 151-71). Vxanse tamn os ensaios recompilados en Wilson (1966). 6 A evocacin de Peter Marcuse , neste aspecto, cuestionable. O Partido Comunista Francs tivo unha posicin ambigua, cando non contraria, s movilizacins de 1968. (N. do t.) 7 As Gorz (1982). 8 Artigo presentado no congreso celebrado na Universidade de Pars X, do dez doce de outubro de 1983. Hai unha declaracin mis completa e matizada das visins de Pickvance en Pickvance (1985).

  • A Globalizacin unha combinacin de: 1 Avances da tcnica, nomeadamente nas comunicacins e transportes, con 2 incremento da mobilidade internacional de persoas e capital e intercambio de bens, 3 centralizacin do control e incremento do poder dos grupos de negocios dominantes por frente dos traballadores e mailas forzas de resistencia, que usan as devanditas tcnicas e mobilidade, e ten por resultado 4 a reificacin de bens, servicios, produccin cultural e prcticas a escala global para maximiza-los beneficios financeiros. A globalizacin un fenmeno dominante despois dos primeiros anos setenta. Non fenmeno enteiramente novo, senn evolucin posterior de tendencias e forzas que estiveron a funcionar durante sculos, mais evolucin a paso tan lixeiro na expansin xeogrfica como para merecer atencin en calidade de fenmeno independente. Representa un cambio significativo no poder, non s do capital perante as forzas dos traballores, senn tamn das forzas polticas aliadas co capital perante as que estn formadas polas bases dos movementos sociais que foran motivo de tanta esperanza nos anos sesenta. Coa actualidade da globalizacin veu a correspondente xustificacin ideolxica nun paradigma cada vez mis dominante de anlise urbana que aceptou a globalizacin non s a xeito de realidade, senn a xeito de realidade nica e desexable. A correspondente orientacin poltica, e o tipo de medidas que lle estn vinculadas, a na direccin de facilitar e racionaliza-la competicin entre cidades para producir crecemento maior e mis sensible en todo o sistema de cidades, segundo cada unha delas procuraba a sa vantaxe comparativa e se estableca no lugar aceptado correspondente na orde inevitablemente xerrquica das cidades. Recoecanse os problemas sociais resultantes da apoteose do mercado, mais tanse por problemas a curto prazo e inevitables, cuestins que quizais se podan tratar cunha caste de rede de seguridade. Entn, os lderes das forzas e institucins da globalizacin, se xuntar en Davos, Suiza, no Foro Econmico Mundial de xaneiro do 2001, de xeito bastante pacfico, aceptaron a existencia dun contra-Foro Econmico Mundial, en Porto Alegre, Brasil, dndolle esta benvida: vostedes tratan os problemas sociais, ns ocuparmonos dos econmicos.9 E daquela ttulos de libros coma A globalizacin e os seus males