PEDAGOGIKA KATOLICKA - · PDF filekultury, pedagogika humanistyczna); 2) inspiracjami...

Click here to load reader

  • date post

    01-Mar-2019
  • Category

    Documents

  • view

    214
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of PEDAGOGIKA KATOLICKA - · PDF filekultury, pedagogika humanistyczna); 2) inspiracjami...

PEDAGOGIKA KATOLICKA

29

O potrzebie pedagogiki katolickiej jako kierunku [specjalnoci] edukacji uniwersyteckiej

Dr hab. Janina Kostkiewicz, prof. UJ UJ Kr a Kw

Obecna sytuacja spoeczno kulturowa, inspirowana kierunkami europejskiej polityki, spowodowaa uprawomocnienie si wielu nurtw we wspczesnej pedagogice jako kie-runkw sobie rwnych, rwnowanych, konkurencyjnych wzgldem siebie. Wszystkie one stanowi swoist ofert dla wspczesnej edukacji i wspczesnego czowieka s swego rodzaju gwarantem prawdziwie wolnego wyboru w sferze edukacji i rozwoju osobowego.

Wielo tych kierunkw jest warunko-wana: 1) rozwojem pedagogiki jako nauki (pe-dagogika pozytywistyczna, pedagogika kultury, pedagogika humanistyczna); 2) inspiracjami ideologicznymi i polityczny-mi jako deniami do uskutecznienia kon-kurencyjnej, alternatywnej wizji czo-wieka i wiata (pedagogika marksistowska pedagogika socjalistyczna, pedagogika liberalizmu i neoliberalizmu, pedagogika emancypacyjna, pedagogika globalistycz-na, pedagogika postmodernistyczna); 3) twrczymi koncepcjami pedagogw teoretykw i praktykw (pedagogika korczakowska, pedagogika M. Montes-sorii, pedagogika serca, pedagogika wal-dorfska i inne).

Podzia powyszy nie jest ani rozcz-ny ani wyczerpujcy, jest przykadem opartym na gwnych inspiracjach dla wyodrbniania kierunkw wspczesnej pedagogiki.

Istniejce we wspczesnych podrcz-nikach akademickich prby klasyfikacji aktualnie wystpujcych nurtw peda-gogiki, wrd autentycznej ich wieloci, z reguy nie wymieniaj nurtu peda-gogiki katolickiej jako systemu samo-dzielnych koncepcji pedagogicznych o jednolitych podstawach teologicznych, a take ontologicznych, antropologicz-nych, aksjologicznych. Niejako zamien-nie (cho jest to dyskusyjne sformuowa-nie) we wspczesnych podrcznikach akademickich wymieniany jest nurt pe-dagogiki personalistycznej i pedagogiki religijnej1 jedynie w obrbie tyche, mona odnajdywa zaoenia pedagogi-ki katolickiej. Mona o nich wnioskowa porednio, identyfikujc priorytety pe-dagogiki katolickiej z zawartymi w nich zaoeniami. Bezporednich, znaczcych odniesie do istoty pedagogiki katolic-kiej rozdziay takie z reguy nie zawiera-j, ani poprzez nawizanie do aktualnej

1 Por. np. Pedagogika. Podrcznik akademicki. (red.). Z. Kwieciski, B. liwerski. Warszawa 2003.

Profesor pedagogiki o specjalnoci dydaktyka i pedagogika oglna. Pracownik Instytutu Pedagogiki Wydzia-u Filozoficznego Uniwersytetu Jagielloskiego w Krakowie, kierownik Zakadu Pedagogiki Szkoy Wyszej. W roku akademickim 2003/2004 bya prodziekanem KUL ds. Filii w Stalowej Woli. Autorka rozprawy habilitacyj-nej ,,Wychowanie do wolnoci wyboru. Ponadczasowy wymiar pedagogiki F. W. Foerstera, licznych artykuw i czci prac zbiorowych.

CATHOLIC PEDAGOGICS

30

wykadni doktryny wychowawczej Ko-cioa katolickiego, ani poprzez odnie-sienia do wielowiekowej tradycji wycho-wania katolickiego w Europie.

W ostatnich latach obserwujemy w Polsce do znaczce rezultaty bada naukowych przejawiajce si midzy in-nymi wyodrbnieniem, wrd wspcze-snych kierunkw pedagogiki, pedagogi-ki religii. Namacalnymi tego efektami s np.: specjalny rozdzia we wspomnia-nym ju podrczniku akademickim, wydany przez Verbinum pod redakcj Cypriana Rogowskiego Leksykon peda-gogiki religii (914 stron), pojedyncze pu-blikacje pedagogw take ze rodowisk katolickich. Inicjatywy te, z jednej strony niezwykle cenne, nawizujc do istniej-cego w Niemczech kierunku pedagogiki religii, [ktrego pocztek okrelany bywa na pocztek minionego wieku], odsuwa-j pedagogik katolick na dalszy plan, co najwyej pozostawiajc jej rol jednej z wielu pedagogik religii w [jak gdyby postkatolickiej] Europie. Obiektywnie podkreli naley, e pedagogika religii nie moe by utosamiana z pedagogik katolick [ani pedagogik adnego z Ko-ciow, mimo e w jej obrbie najwicej dotychczas mieli do powiedzenia pro-testanci] chocia takie wraenie jest moliwe, mao, praktycznie nawet ma ono miejsce szczeglnie wtedy, gdy upra-wiaj j duchowni konkretnych wyzna, take Kocioa katolickiego.

Pedagogika religii jako kierunek /nurt pedagogiki najprociej mwic, uznaje jedynie fakt formacyjnego od-dziaywania kadej religii. W Przedmo-wie do wspomnianego wyej Leksyko-

nu pedagogiki religii C. Rogowski pisze: wychowanie religijne ma waciwe sobie miejsce we wszystkich kulturach wiata i, co wicej, zwizane jest z ich rozwojem i tosamoci czowieka2. Wprowadzenie w pedagogik religii za-warte w powyszej Przedmowie wpraw-dzie zawiera odniesienia do dokumen-tw Soboru Watykaskiego II, a take poprzez swoich wsptwrcw niejako kontekst chrzecijaski czyni pewn oczywistoci, lecz przymiotnika kato-licki(-a), ani odnonie do wychowania, ani odnonie do pedagogiki jako nauki nie posiada. Nie tylko we wprowadzeniu do dziea go nie uyto. Brak jest w tym Leksykonie... hasa pedagogika kato-licka gdy s uwzgldnione takie hasa jak: pedagogika, pedagogika czasu wol-nego, pedagogika dozna, pedagogika egzystencjalna, pedagogika jako nauka, pedagogika kocielna, pedagogika me-diw, pedagogika moralnoci, pedago-gika personalistyczna, pedagogika post-modernizmu, pedagogika prenatalna, pedagogika religii, pedagogika religii w Niemczech, pedagogika spoeczna3. Hasa te nawizujc do chrzecijastwa, take w pewnej mierze uwzgldniaj do-robek autorw katolickich.

Podobnie rzecz si ma z hasem wycho-wanie katolickie jest go brak. Istniej natomiast takie hasa jak: wychowanie, wychowanie do dialogu i tolerancji, wy-chowanie do modlitwy, wychowanie do pokoju, wychowanie ekumeniczne, wychowanie elementarne, wychowanie estetyczne, wychowanie prozdrowotne, wychowanie religijne i moralne, wycho-wanie w religiach wiata4 doda war-

2 Leksykon pedagogiki religii. Pr. zb. pod red. C. Rogowskiego. Warszawa 2007.3 Tame, s. 518 - 5714 Tame, s. 839 891

PEDAGOGIKA KATOLICKA

31

to, e wielu autorw tych hase to ksia katoliccy, c o w p r a k t y c e o z n a -c z a , e p e d a g o g i k a r e l i g i i w P o l s c e n a j c z c i e j s i g a d o k a t o l i c y z m u l u b p o z o s t a j e n a w y s o k i m , p o n a d d o k t r y n a l -n y m p o z i o m i e o g l n o c i s w o -i c h u s t a l e pedagogicznych.

Podane wyej przykady pochodz tylko z dwu znaczcych dla pedagogi-ki dzie, ale podkreli naley, e nie s one wyjtkiem. A n a l i z a i n n y c h d z i e i i n n y c h w y m i a r w n a -u k o w e g o y c i a p e d a g o g i k i i p e d a g o g w przyniosaby podobne rezultaty. Czy ten stan rzeczy nie jest satysfakcjonujcy? Co dalej oznacza na-ukowa promocja pedagogiki religii?

Tendencja rozwijania pedagogiki reli-gii, jako paradoksalnie nauki ponad-wy-znaniowej, moe sprzyja rozwojowi oglnej teorii pedagogicznej, nie suy jednak rozwojowi pedagogiki katolickiej w jej warstwie teoretycznej i praktycz-nej. Budujc pedagogik religii jako teori formacyjnego oddziaywania na czowie-ka, buduje si swoist konstrukcj teore-tyczn, ktr mona wypeni alterna-tywn, kad religi. Istota, specyfika, treci religijne staj si drugorzdnymi. Pedagogika religii uznajc duchowo jako fakt, jako element natury ludzkiej, opowiada si za potrzeb caociowego, integralnego oddziaywania wychowaw-czego, umoliwiajc przez to dopenienie rozwoju osobowoci. Istota wiary (tej czy innej) z pozycji sacrum schodzi na pozycje niemale swoistego instru-mentarium przynajmniej na poziomie uprawiania nauki.

Rodzi to oczywiste konsekwencje za-rwno w wymiarze (1)teoretycznym jak

i (2)praktycznym. W pierwszym przy-padku tworzenie wiedzy, rozwijanie nauki moe stawa wobec pokusy zaw-enia pola badawczego co na gruncie pedagogiki sprowadza si do odsania-nia mechanizmw i znacze jakie reli-gia, kada religia odgrywa w rozwoju, w ksztatowaniu si osobowoci czo-wieka, jego tosamoci. W wymiarze praktycznym praktyk-wychowawca w obrbie wychowania w danej religii (np. katolickiej czy protestanckiej) nie otrzy-muje bezporedniej oferty wskaza ofer-ty z ustale naukowych. Rezultaty ba-dawcze pedagogw religii nie s wtedy kierowane wprost do wychowawcy kon-kretnego obszaru religijnego, wymagaj nasycenia i wypenienia treciami tej lub innej religii/wiary, co wymagajc umiejtnoci i czasu jest oczywistym utrudnieniem.

Sytuacja powysza jest niewtpli-wym sygnaem dla naukowych rodo-wisk katolickich, inspirujcym do nie zaprzepaszczania wasnych tradycji i dorobku. Nie zapominajc o edukacyjnej (naukowej i wychowawczej) roli Pija-rw, Jezuitw, Salezjanw, Michalitw, Dominikanw, Urszulanek, Prezentek i innych zgromadze, wypadaoby bra pod uwag p e d a g o g i k a t o l i c k w p i s a n w d z i e o J a n a P a w - a I I Pedagogia Jana Pawa II, ktr nis Europie i wiatu, modziey i star-com, bogatym i usunitym na margines b y a p e d a g o g i w c a e j p e -n i k a t o l i c k i i s t o t k a t o l i -c y z m u n a j p e n i e j o d d a w a a . Hod jaki wiat Mu odda, hod nie ma-jcy rwnych we wspczesnym wiecie, by przede wszystkim oddany Jego Dzie-u, Jego katolickiej pedagogii.

CATHOLIC PEDAGOGICS

32

Czy nie potrzeba wspczesnemu czowiekowi tej wanie Jego Jana Pawa II katolickiej pedagogii? jeli tak, to istnieje potrzeba takich pedago-gicznych studiw, potrzeba kierunku /specjalnoci ksztacenia w zakresie pe-dagogiki katolickiej.

Sytuacja pedagogiki katolickiej i za-soby [kadrowe] pedagogw katolickich w drastyczny sposb s nieadekwatne do spoeczno-kulturowej sytuacji Po-lakw [uzasadnieniem niech bd liczby: jaki procent dzieci w Polsce jest chrzczonych przez rodzicw w Kociele katolickim?....., jaki procent dzieci klas II szk podstawowych przystpuje do I komunii w. w Kociele katolickim?...., jaki procent maestw zawiera lub katolicki?....] znajomo tych danych okreliaby zasadno poruszanego tu problemu: obecnoci religii katolickiej w yciu spoecznym poprzez przygoto-wywanie kadry pedagogicznej do pracy na rzecz posiadajcego tak tosamo spoeczestwa. Ta