Mehmet Âkif ve Cemiyetimiz / Prof. Dr. Faruk K. Timurtaş

Click here to load reader

  • date post

    24-Jul-2016
  • Category

    Documents

  • view

    233
  • download

    10

Embed Size (px)

description

 

Transcript of Mehmet Âkif ve Cemiyetimiz / Prof. Dr. Faruk K. Timurtaş

  • lI KLTR VE TURZM BAKANLIGI YAYINLARI: 758

    MEHMET AKiFVE

    CEMiYETiMiZ

    Prof. Dr. Faruk K. TMURTA

    KLTR ESERLER DZS : 77

  • Kapak Dzeni : Saln ONAN

    Onay: 13/3/1987 tarih ve 928.1 - 947 say Birinci bask, Nisan 1987 Bask says : 10.000 Babakanlk Basmevi - ANKARA

  • SU N U

    Bir kiiyi ve dnceyi, kendi a ve sosyal artlar iinde deerlendirmek, tarih incelemelerinin en temel prensibidir. nk, uygarlk tarihi, eitli dnce akmlarndan ,oluan bir tarihtir ve insanolu tarihteki serveninin snama - yanlma yoluyla srdrr.

    Mehmet Akif, 1873 - 1936 yllar arasnda yaad. Onun hayatn, dncelerini ve eserlerini anlayabilmek iin de bu dnemi, eitli ynleri ile incelemek gerekir.

    1865'ten, 1. Dnya Sava'nn patlak verdii 1914 ylna kadar olan sre, Avrupa tarihinde Gerekilik ve Yeni Mantkszlk olarak adlandrlan sredir. Bu dnemin Avrupals, gl ve tmyle hogrsz bir rklk ve emperyalizm rzgarna kaplmtr. 19. yzyl'n ilk yarsndan farkl olarak Avrupa dnrleri, bir zamanlarn liberal, muhafazakar ve sosyalist akmlarnn sempatisinden uzaklamlardr. O kadar ki,

    Almanlam bir lngiliz diye tanmlanan Houston Steward Chamberlain, Aryan rknn meziyetlerini anlatan kitabyla nlenir; dnyay ,byk felakete iten Bitler rklnn atas olur.

    te yandan, Kari Pearson adl lngiliz bilim 'adam, yurttalarnn mkemmel vasf Zarn srdrebilmeleri iin ancak stn insanlarn remelerine izin verecek insan haralar kurulmasn nerir.

    Mehmet Akif ile yaklak aym yllarda yaam olan Alman generali von Bernhardi, savan bir hak; kltrn

    3

  • vazgeilmez bir rn; medeni milletlerin gucunun ve canllnn bir ifadesi olduunu ileri srerek, Almanya'nn barn tesisini siyasi bir ama olarak stlenmeye hakk olmadn savunur. Von Bernhardi'ya gre sava ahlaki bir zorunluluk, bir grev dir.

    Bu dnemin Avrupalsnda rklk ve kendini beenmi bir milliyetilik anlay, istilalar ve daha aa grlen uluslarn smrgeletirilmesini hakl gren bir ruh haleti gelimitir.

    Dier taraftan, ekonomi alannda liberalizm yerini himayecilik teorisine brakmtr. nl Alman iktisats Friedrich List'in ulusal karlar korumak amacyla gelitirdii bu teori, 1870'lerde smrgeci emellerin can simidi gibi sarldklar bir anlay olmu; ekonomik politikalar, zaten stn olduu savunulan milletlerin karlarn korumay bir hak ve grev haline getirmitir.

    Bu akmn etkisinden, maalesef, din adamlar da kendilerini kurtaramam; 189l'de Papa XIII. Leo, {(Hristiy.an Sosyal Politikas adl tamimi ile, ekonomik hal seferleri ilan etmitir.

    Kilise tarafndan da onaylanan bu stnlk anlay, 1914 ile 1915 yllarnda smrge imparatorluklarnn dnya yzeyinde alabildiine yaylmasn desteklemekle kalmam; modernletirme misyonu ad altnda hakl ve yararl grlmtr. Ayn dnemde kendini beenmi milliyetiliin ykclndan nasibini almam ve Avrupal olmayan tek bir lke yok gibidir.

    Bat emperyalizmi, kltrel ve rki zellikleriyle lslam dnyasna da girmi; ilk defa Orta Dou'da, btn arl ve sorunlaryla

  • lizm, Bat'nn .teknolojik zaferleri ile de glenmi; dnya bir medeniyetin, mazlum bir medeniyetin kne sahne olmaya balamtr.

    Biz Batllar ve O Doulular eklinde zetlenen Oriyantalizm, Avrupa ve zamanla Atlantik glerine bir birlik duygusu getirmitir. Avrupa ve Atlantik glerinin btn dier medeniyetlerden ve halklardan daha stn olduu dncesi, zaman iinde Dou halklarna da sinmi; biz adam olmayz knts, sinsi bir dman gibi yerlemitir.

    lslam uygarlnn en uzun mrl hamisi, bayraktar Osmanl mparatorluu'dur. Osmanl mparatorluu, ayn zamanda, 20. Yzyl'a gelindiinde, dnya yzndeki tek bamsz slam devletidir.

    Smrge imparatorluklar Osmanly penelerine alrken, dnemin stn rk nazariyatlar kendi zaferlerinden emindirler. nl Fransz Oriyantalisti Luis Massignon, slam kltr iin yle diyebilmektedir.

    Onlarn hereylerini tahrip ettik. Felsefeleri, dinleri mahvoldu. Artk hibir eye inanmyorlar. Derin bir bolua dtler. Anari ve intihar iin olgurn hale geldiler.

    Mehmet Akif, slam dnyasnn son kalesi olan Osmanl lmparatorluu'nu savunurken, aslnda mazlum uluslar da yreklendirmektedir. Mehmet Akif, sadece bir imparatorluun deil, 1400 yllk grkemli bir medeniyetin kendisini savunduu, kanla, ,canla savunduu bir dnemin insandr ...

    Ulusun, korkma! Nasl byle bir iman boar Medeniyyetl dediin tek dii kalm canavar?

    derken Mehmet Akif, mazlum uluslara seslenmektedir. insan onurunu ycelten, nsan insan yapan deerlerin en

    5

  • ldrc silahlar karsnda ;durabileceini savunan bir yazardr O.

    Mehmet Akif, bir medeniyetin dier bir medeniyeti yoketmeye ynelik saldrsnn, o zamann Avrupals tarafndan kltrn vazgeilmez bir rn; medeni milletlerin gcnn ve canllnn bir ifadesi olarak alglandnn bilincindedir. Medeniyet kavramnn bu yorumuna kar kar. Medeniyet, onun iirlerinde emperyalizm in bir simgesidir. Smrgeciliin keif kolu olarak bilinen psikolojik sava, tm ayrntlar ile izleyen, toplumunu uyaran ve tedbirler neren bir dnrdr Mehmet Akif.

    Mehmet Akif Ersoy ayn zamanda Trk tarihinin belki de en bunalml dneminde yaad. O'nun yaam, Osmanl mparatorluu'nun k ve Trkiye Cumhuriyeti'nin dou devresine rastlar. Bu dnemde nce Bosna - Hersek, sonra Bulgaristan, daha sonra da Srbistan birer birer imparatorluktan koparlar. Akif henz drt yandayken 93 Harbi diye bilinen Osmanl - Rus Harbi'nin dehetini yaar. Arkasndan Kbrs'm igali gelir. Akif sekiz yandayken Franszlar Cezayir'i, ngilizler Msr' igal ederler. Osmanllarn Girit ve Yanya'y Yunanistan'a teslim ettikleri ylda Akif 24 yanda bir delikanldr. Trablus ve Balkan felaketlerinin ardndan 1. Dnya Sava gelir ... Dman ordular artk Anayurt kaplarna dayanmlardr.

    Mehmet Akif nce millete gafletten kurtulmamz gerektiine inanarak, der ki :

    6

    Cihan alt - st olurken seyre baktn yle durdun da

    Bugn bir serserisin, derbedersin kendi yurdunda.

  • Bu dizeler, Akif'te uyanan mill mcadele uurunun ifadesidir aslnda.

    Sonra Akif'in milletimizin bana gelen felaketlerin nedenlerJni aratrdn ve ba neden olarak da cehaleti grdne ahit oluruz :

    Ey hasm haklk!, seni ldrmeli evvel Sensin bize dmanlar stn karan el.

    Mehmet Akif, ayn zamanda ciddi bir zeletiriden yanadr. slam medeniyetinin nicedir tek bir bilim adam yetitiremediinden yaknr :

    O Buhara, o mbarek, o muazzam toprak. Zilletin koynuna girmi, uyuyor mstarak bn-i Sina'lar yzlerce dourmu iklim Tek ocuk vermiyor aguuna ilmin, ne akim.

    Sonra da bunun nedenini, medreselerin yozlamas-na balar :

    Be hocam Sana biz medresenin hizmeti hi yok demedik Bir bedahet bu ki, inkara almak delilik Halk irad edeoek var m ya sizden baka? Onu insan bile saymaz mtefekkir tabaka.

    Hurafe alm yrm, lslam dini yozlatrlmtr. Oysa onun kafasndaki Trkiye'de hurafeye yer yoktur. Aslsz eyleri gerekmi gibi anlatarak halkn beynini dolduran din adamlarn hicveder Akif :

    O rasad- hane-i dnya, o Semerkand bile yle dalm ki hurafata o mazisiyle; Ay tutulsun, kovalm eytan kalkn diyerek Dmbelek almada binlerce kadn, kz, erkek.

    7

  • Akif, ilme byk nem veren slamiyet'in ilimler asr dedii 20. Yzyl uygarl ile badatmlabilecei inancndadr. Akif'e gre bunun yolu, Bat'nn teknolojisini almak, kullanlr hale getirmektir :

    Bu cihetten hani hi ylmasn olum gznz Sade garbn yalnz ilmine dnsn yznz.

    O ocuklarla beraber gece gndz didinin Giden yz senelik ilmi sk elden edinin.

    Aksi takdirde, der ki Akif ...

    iimiz dt m tersaneye, yahut denize Mutlak adetimizdir, koarz ngiliz'e Bir ykk kpr iin Belika'dan kalfa gelir Hekimin hazk bilmem ,nereden celp edilir. Mesela bte hesabatn yoktur karan Hadi: Maliye' ye gelsin bakalm Msy Loran.

    Hani, tezgahlarmz nerede? Sanayi nerede? Ya Brksel'de, ya Berlin'de, ya Manister'de.

    Grld gibi Mehmet Akif ann ilerisinde bir aydn dr. O, toplumuna tepeden bakmayan, toplumunu hor grmeyen, Bat'y kuru bir hayranlk yerine,, kritik bir takdirle izleyen, kendi toplumuna yabanclamam ada Trk aydnnn simgesidir . . . ve O'nun cokun bir ifade ile dile getirdii gr ve dncelerini gelitiren ve yeni kurulan devlete hakim klacak olan byk deha ise, Mustafa Kemal'dir. Nitekim, Mehmet Akif'in bekledii gne anakkale' de doar.

    Eski Dnya, Yeni Dnya, btn akvam- beer ... kum gibi kaynarken,

  • diyen Akif'i, 1920 ylnn ubat aynn ilk haftasnda Balkesir cephesinde bulurtz. Milli Mcadele'nin byk bir gaza olduunu Zanos Cmii'ni dolduran halkna haykrr Mehmet Akif. Savunduu, bir milletin yasama hakkdr:

    Yeryznde yaamak herkesin hakkdr. Ancak, yaamay hakketmek gere;kir.

    16 .Mart 1920'de stanbul igal edilir. Artk bur.ada duracak zaman deildir. 9 Mays 1920'de Ankara'da, Mustafa Kemal Paa'nn yanndadr. TBMM' de Burdur Milletvekili olarak yerini alr. Sonra srasyla Sandkl, Antalya, Konya ve Kastamonu ... Smrgecilere kar kalemiyle savar.

    1923 Mays'nda stanbul'a dnerken, gsnde bir istiklal Madalyas, elinde TBMM yelerine verilen hatra mavzer tfeinden baka, ubat 1921'de kaleme ald stiklal Mar vardr.

    Mehmet Akif Ersoy'u bugn rahmetle, saygyla anarken, lmnden 50 yl gibi ksa bir sre sonra tersanelerimizin ina ettii gemileri Avrupa'ya ihra ettiimizi; kendi teknolojimizin rn olan 69 baraj inaatn ayn anda srdrebildiimizi; Trk hekimlerinin lkemize samadklarn; Beinci Kalknma Plan'n gerekletirmekte olduumuz; kurduumuz sanayilerin Bat'ya ve Dou'ya mal ihra ettiklerini ve nihayet,

  • Dnmnde Bakanlmz koordinatrlnde kurum ve kurulularn ibirlii ile yurtii ve yurtdnda, yeniden

    ve geni apta - gndeme getirilmitir; dileimiz 27 Aralk 1936 tarihinde flin'i. dnyadan ebediyete intikal eden airimizin, bu lm yldnmnde btn fikir dnyasyla tantlmasdr. Amacmz ve almalarmz, bir yl sreyle de olsa, eitli faaliyetlerin yannda, kymetli yazar ve aratrmaclarn kaleminden, Mehmet Akif Ersoy u tanmaya ve tantmaya almaktr._.

    io

    A. Mesut YILMAZ Kltr ve Turizm Bakan

  • nsz

    NDEKLER

    B R NC BLOM MAKALELER

    Yaayan Mehmet Akif

    s

    19 Mehmet Akif'i Anarken . . . . .