MEB TEFTİŞ POLİTİKALARI (1)

Click here to load reader

  • date post

    05-Feb-2017
  • Category

    Documents

  • view

    221
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of MEB TEFTİŞ POLİTİKALARI (1)

  • gz 1999 ss.545

    MEB TEFT POLTKALARI (1)

    . Bakr ARABACI Mill i Eit im Mdr l i lkret im Mfett ii (MALATYA)

    rgtler iin denetim alt sistemlerinin nemi yadsnamaz. Bu sayede rgtsel amalardan sapmalar nlenir, rgtsel eylem/erdeki hata ve kusurlar dzeltilir, sre gelitirilir. MEB denetim alt sistemi, gr evsel anlamda pek farkl olmamakla birlikte birbirleri ile organik ba olmayan, merkezde bakanlk tefti kurulu ile tarada ilkretim mfettileri bakanlklarndan olumaktadr. Bu almada bu iki birimin tarihsel geliimi, mevcut durumu, denetimsel grevleri ve aldklar hizmet ii eitim asndan deerlendirilmesi yaplmaktadr. Tarama modelinde bu aratrmada elde edilen veriler MEB tefti alt birimlerinin etkililiklerini belirlemek asndan nemlidir. Konu, iki blm halinde sunulmakladr

    Tefti, szck olarak Arapa bir kavramdr, inceleme, aratrma, doruyu bulma,' kontrol etme, aratrma ve soruturma anlamna gelmektedir. Alanyaznda kimi yazarlarca denetimle ayn anlamda kullanlmaktadr. ngilizce' de kontrole dayal denetim biimine "Inspection" denilirken, daha kapsaml denetim biimine "Supervision" denilmektedir (Baar 1995, 3).

    Tefti; kamu sektrnde veya tzel kiilii bulunan kurumlarda yaplmakta olan ilerin mevcut mevzuata, uygun olarak yaplp yaplmadnn, yetkili kimseler tarafndan denetlenmesi ve gzetlenmesi sreci olarak tanmlanabilir (Taymaz 1982, 2). Bursalolu'na gre tefti, kamu yarar adna davran kontrol etme srecidir (1991, 129). Denetim kavram; (1) Durum saptama, var olan durumu fotorafn ekiyormu gibi ortaya koyma, (2) Deerlendirme (lm sonularnn bir ltle karlatrlp, yargya varma) (3) Dzeltme ve gelitirme (Durumun tm akl ile ortaya konulmasndan sonra, hatalarn dzeltilmesi ve bundan sonraki srete yaplacaklarn planlanmas, gelitirilmesi) olarak, bu enin bireimi

  • i. bakr arabac\

    eklinde tanmlanmaktadr. Teftiin en nemli ilevlerinden birisi, sre gelitirme ilevidir. Bu srete, mfetti bir sre danman olarak, nerilerde bulunur ve srecin gelitirilmesine rehberlik eder.

    Te f t i in nemi

    Her rgt, bir ihtiyac karlamak iin kurulur. Bu, onun varlk nedenidir. rgtlerin varlklarn srdrebilmeleri; amalarna ulama derecelerine, etkili ve verimli olarak alabilmelerine, srekli deien evreye uyum salayacak yaplar kurma becerilerine baldr.

    Her sistemin temel eleri; girdi, ileme ve kt alt sistemleridir. Bu alt sistemlerin uyumlu almas ve amalara ulama derecelerini salayacak kontrol- geri besleme (feed-back) veya denetim alt sistemi bulunur. rndeki hatalarn, sapmalarn daha olumadan saptanmas, gerekli nlemlerin alnmas ve sistemin gelitirilmesi iin denetim (tefti) alt sistemine ihtiya vardr. ktnn istenilen nicelik ve nitelikte olmas, enerjinin en rasyonel ekilde kullanlmas tefti sayesinde gerekleir. rgtn amacna ulaabilmesi iyi bir tefti sisteminin oluturulmas ve iletilmesine baldr.

    Te f t i in Tarihsel Geliimi

    lkemizde teftiin geliimini, cumhuriyet ncesi ve cumhuriyet sonras iki dnem halinde incelemek olasdr.

    mparatorluk Dnemi

    Tanzimat dneminde kurulan Meclis-i Umum-u Nafia, lkenin eitim-retim sorunlar ile ilgilenmi ve bir layiha yaynlamtr. Bu layihada, sbyan okullarnn dzene konulmas, mahalle mekteplerinin hal ve bilgilerine bakmak zere mfettiler tarafndan denetlenecei belirtilmitir (Bilir 1991, 38). 1838 ylnda Rtiye Mekteplerinin Almasna Esas Olan Mahalle Mektepleri Hakkndaki Layiha, bu okullardaki retim aksaklklarnn giderilmesi, retmenlerin mesleki yeterliklerinin saptanmas ve gelitirilmesi, rencilerin daha iyi yetimelerinin salanmas iin, grevlendirilecek memurlarca tefti edilmelerini ngrmektedir. Mekatib-i Umumiye Nezaretine bal olarak, 1846 ylnda, Mekatib-i Sbyaniye Muinlii ve Mekatib-i Rtiye Muinlii adlarn tayan iki kurum kurulmu

  • K A L A R I ( 1 )

    i . bak r arabac

    ve bunlara tefti grevi yapan "muin'ler atanmtr. 1847 ylnda yaynlanan "Sbyan Mekatib-i Hocalar Efendilere ta Olunacak Talimat" adl ynetmeliin retmenlerle ilgili blmnde, mektepleri tefti etmek ve hocalara yol gstermek zere memurlarn olduu ve bunlara "Mektep Muini" denildii belirtilmektedir (Tefti Kurulu 1993,15).

    ilk, orta ve yksekretim mfettileri 1889 ylna kadar farkl retim dairelerine balyken, bu tarihte tek bir daireye "Memurin-i Teftiiye" ye balanmla, dr (Bilir 1991,43).

    Sbyan ve Rtiye mekteplerini tefti eden memurlara "mfetti" unvan ilk defa 1862 ylnda verilmitir. 1869 ylnda oluturulan Maarif-i Umumiye Nezaretine bal vilayet maarif meclislerinde, muhakkik ve mfettiler grevlendirilmitir. 1913 ylnda yrrle giren Tedrisat- ptidaiye Kanunu Muvakkati ile, ilk mekteplerde teftiin ilk mektep mfettileri tarafndan yaplmas ngrlmtr. Mfettilerin grevleri de, "tefti, tahkikat ve irat" olarak belirlenmitir. 1914 ylnda yrrle giren Maarif Mfettilerinin Vazifelerine Dair Talimatname, ortarenim ve dier kurumlarn teftiinde gz nne alnacak esaslar belirtmektedir (Taymaz 1997,14).

    Cumhuriyet Dnemi

    1 Ekim 1923 tarihine kadar Tefti makam mdrlk iken, bu tarihte Maarif Vekaleti Heyet-i Teftiiye Riyaseti olarak adlandrlmtr (Sorgu 1982, 201). 3 Mart 1924 tarihli "Tevhid-i Tedrisat Kanunu" ile tm medrese ve okullar Maarif Vekaletine balanmtr. Bu durum Heyet-i Teftiiye Riyaseti' nin grevlerini yeniden deerlendirilmesini gerektirmi ve 20 Mays 1925'te Konya'da "Maarif Umumi Mfettileri Toplants" yaplm, "Maarif Mfettileri Umumiyetlerinin Hukuk Salahiyet ve Vazifelerine Dair Talimat" hazrlanmtr. Maarif Vekili adna eitim kurulularnn yasalara uygun grevlerini yapp yapmadklarn denetlemek zere Mfetti-i Umumiye ve Muavinleri atanmas ngrlmtr (Cengizl992, 56).

    1925 ylnda, Trkiye'de gelmi gemi medeniyetlerin kalntlarn aramak, bulmak, toplamak, incelemek, yerinde korunacaklar iin gereken tedbirleri almak, bu eserleri muhafaza eden kurulular denetlemek amac ile "hars mfettilii" oluturulmutur (Su 1974, 24).

    Muvazene-i Umumiye Kanunu ile 1926 ylnda bir tefti kurulu brosu oluturulmu, 1927 ylnda mfettiler 1., 2. ve 3. snf olarak

  • i. bak r arabac

    snflandrlm, 1929 ylnda yrrle giren maa yasas ile, bamfettilik ve renci mfettilii oluturulmutur (Karagzolu 1981). 03.04.1926 tarih ve 789 Sayl Milli Eitim Bakanl Tara rgt Yasas ile Maarif Eminlikleri kurulmutur. Bu yasa ile Trkiye, banda maarif emini bulunan bir veya birka ilden meydana gelen on blgeye ayrlmtr. Maarif eminliklerinin kurulmas zerine, mfettilerin hak, yetki ve salahiyetlerine ilikin ynetmelik hazrlanm, "mfettii umumi" yerine "vekalet mfettii" unvan kullanlm, mfetti muavinlii kaldrlmtr. Vekalet mfettileri de "merkez" ve "mntka mfett i ler i" olmak zere ikiye ayrlmlardr (Cengizl992, 56; Su 1974, 21-22). Merkez mfettileri yapacaklar iler bakmndan ;

    1. Eitim-retim mfettileri,

    2. Ynetim mfettileri,

    3. Ktphane, Sanayi-i Nefise (Gzel Sanatlar) ve Mze mfettileri olmak zere e ayrlmlardr (Su 1974, 22).

    Merkez mfettileri yetkisine sahip genel mfettiler ierisinde yer alan Maarif mavirleri; 164 Sayl kanunun 2. maddesinin "umumi mfettilik emrine hkmete arzu edilen bakanlklardan lzumu kadar mavir verilecei" hkmne dayanlarak oluturulmutur. 1931 ylnda, 1834 Sayl Yasayla maarif eminliklerinin kaldrlmas ile mntka ve merkez mfettilikleri tekrar birletirilmitir. 1933 ylnda 2287 sayl kanunla, MEB gnn artlarna gre yeniden yaplandrlmtr. Bu kanunda "bakanlk mfettiliinin kurulu ekli, alma biimi ve grevlerinin tzkle belirlenir" (Tefti Kurulu Bakanl 1993, 17), denilmesine ramen, tzk 1993'te hazrlanabilmitir. 1926'da kabul edilen ynetmelik, 1967'ye kadar yrrlkte kalmtr. 1941'de mesleki ve teknik eitime bal Teknik Eitim Mfettilii kurulmutur (Su 1974, 21-24). 1949 ylnda bakanlk mfettileri blgelere datlm, 1950 ylnda bu uygulamadan vazgeilerek, Ankara, istanbul ve izmir merkezlerinde toplanmtr (Cengiz 1992, 56). 1971'de Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile, "Tefti Kurulu Bakan Yardmcl" kadrosu oluturulmu, 1972'de Bakanlk Olur'u ile soruturma ileri, denetim almalarndan ayr yrtlmeye balanlmtr.

    imparatorluk devrinde, harp ve mhendislik okullarnda stn baarl olan rencilerin daha iyi yetitirilmeleri iin 1833 ylnda Paris, Viyana ve Londra'ya renci gnderilmeye balanlmtr. Ancak bu rencilerin yurt dnda baz olaylara karmas nedeniyle, 1913 ylnda renci olaylarn takip etmek zere merkezi Berlin'de bulunan renci mfettilikleri kurulmutur. Cumhuriyet dneminde karlan 1416 sayl ''Yabanc

  • i . bak r arabac

    lkelere Gnderilecek renciler Hakkndaki Kanun" ile yabanc lkelere renci gnderme ileri Milli Eitim Bakanlma verilmitir. Bu ynetmelie gre, Almanya, Fransa, ngiltere, isvire'de ve Nevv York'ta birer renci mfettilii ve kltr ataelii almtr. Bu mfettilerin kadrolar Tefti Kurulu Bakanlnda olup, grevleri blgelerine giren bu lkelere giden rencilerin durumlar ile ilgilenmek ve gerekeni yapmaktr (Taymaz 1978, 15). 1945 ylnda karlan 4925 Sayl Kanunla, renci mfettilerinin Trk Elilik Kurullan'na "atae" olarak atanmalar hakk tannmtr.

    1983 ylnda karlan 179 ve 208 sayl Milli Eitim Genlik ve Spor Bakanl Tekilat ve Grevleri Hakkndaki Kanun Hkmnde Kararname ile renci mfettiliine son verilmi, bylece tefti kurulunun yurt d birimi kapatlmtr (14.12.1983 tarih ve 1851 Sayl Resmi Gazete).

    Tefti Kurulu Bakanlnda, 1925-1932 yllarnda 22 Bakanlk Mfettii, 1933 ylnda ikisi yurt d renci mfettii olmak zere toplam 26 mfetti, 1945-1946 yllarnda 3' yurt d renci mfettii olmak zere toplam 39 mfetti,1969-1970 yllarnda 113 mfetti, 1977 ylnda 6' s yurt d olmak zere toplam 200 (Su 1974 ; Gkten 1986, Ayhan 1986; Sorgu 1982), 1990 ylnda 370 bakanlk mfettii grev yapmtr. 1998 ylnda da 327 bakanlk mfettii bulunmaktadr (Tefti Kurulu Bakanl 1998). 1983 ylnda karlan 179 ve 208 sayl Milli Eitim Genlik ve Spor Bakanl Tekilat ve Grevleri Hakkndaki Kanun Hkmnde Kararname ile Milli Eitim ve Genlik ve Spor Bakanlklarnn birlemesi sonucu, iktisat, iletme ve eitim fakltelerinden mezun 25 Genlik ve Spor Bakanl mfettii, MEB Tefti Kuruluna tadklar kadro ve unvanla katlmlardr (Cengiz 1992, 62).

    Eit im Sisteminde Tef t i in Yasal Dayanaklar

    Bir