LİSE AKADEMİK PERFORMANS İLİŞKİSİ

Click here to load reader

  • date post

    09-Dec-2021
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of LİSE AKADEMİK PERFORMANS İLİŞKİSİ

AKADEMK PERFORMANS LKS
Bu tezin tüm haklar sakldr. Kaynak göstermek kouluyla tezin teslim tarihinden itibaren 6
ay sonra tezden fotokopi çekilebilir.
YAZARIN
mza :
likisi
ngilizce Ad: The Relationship Between Mind Wandering, Motivation and Academic
Performance of High School Students
ii
Tez yazma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyduumu, yararlandm tüm kaynaklar
kaynak gösterme ilkelerine uygun olarak kaynakçada belirttiimi ve bu bölümler dndaki
tüm ifadelerin ahsma ait olduunu beyan ederim.
Yazar Ad Soyad: Sevgi Sezgin
mza:
iii
Akademik Performans likisi” adl tez çalmas aadaki jüri tarafndan oy birlii ile Gazi
Üniversitesi Eitim Bilimleri Anabilim Dal’nda Doktora tezi olarak kabul edilmitir.
Danman: Prof. Dr. Galip Yüksel
(Rehberlik ve Psikolojik Danmanlk Anabilim Dal, Gazi Üniversitesi) ………………..
Bakan: Prof. Dr. Feride Bacanl
(Rehberlik ve Psikolojik Danmanlk Anabilim Dal, Gazi Üniversitesi) ………………..
Üye: Prof. Dr. Servet Özdemir
(Eitim Yönetimi Anabilim Dal, Bakent Üniversitesi) ………………..
Üye: Prof. Dr. erife Ik
(Rehberlik ve Psikolojik Danmanlk Anabilim Dal, Gazi Üniversitesi) ………………..
Üye: Prof. Dr. Cengiz ahin
(Psikoloji Bölümü, Ankara Hac Bayram Veli Üniversitesi) ………………..
Tez Savunma Tarihi: 11/09/2020
Bu tezin Gazi Üniversitesi Eitim Bilimleri Anabilim Dal’nda Doktora tezi olmas için
artlar yerine getirdiini onaylyorum.
Prof. Dr. Yücel Gelili
Eitim Bilimleri Enstitüsü Müdürü ………………..
v
TEEKKÜR
Tez konumu belirleme sürecinde zihin gezinmesi gibi Türkiye’de henüz çok fazla
çallmam özgün bir konuda çalmam için beni cesaretlendiren, bilgi ve tecrübesiyle bu
yola çkmamda bana güven veren deerli hocam Prof. Dr. Galip Yüksel’e çok teekkür
ederim.
Tez izleme komitemde yer alarak tezimin her aamasnda deerli görü, öneri ve
destekleriyle sürece k tutan deerli hocalarm Prof. Dr. Feride Bacanl ve Prof. Dr. Servet
Özdemir’e sonsuz teekkürler.
Uygulama yaptm okullarda görevli okul yöneticileri ile büyük bir özveriyle uygulama
sürecine katlan deerli öretmenler ve örencilere de özel bir teekkür borçluyum.
Tez dönemim boyunca beni hep destekleyen, rahat çalabilmem için fedakârca üstlendii
sorumluluklarla çocuklarmza bu süreci en az ekilde yanstmamda bana yardmc olan
yapt geribildirimlerle tezimin geliimine büyük katk salayan eim Ferudun Sezgin’e çok
teekkür ederim.
Esiz sevgileri ve hogörüleriyle hep yanmda olan canm kzlarm Gülin, Selin ve Aylin’e
hayatma kattklar bütün güzel duygular için teekkür ederim.
Sevgi Sezgin
AKADEMK PERFORMANS LKS
Dikkatin mevcut görev üzerinde odaklanmay sürdürememesi ve dier içsel konular arasnda
geni ölçüde ve spontan olarak dalmas zihin gezinmesi olarak tanmlanr. Zihin
gezinmesinin olumsuz etkileri okuduunu anlama, sürdürülen dikkat, iler bellek ve zeka
testleri gibi temel performans alanlarnda gözlemlenmi ayrca eitimle ilikili ortamlarda
örenmeyi nasl etkiledii ile ilgili çok sayda aratrma yaplmaya balanmtr. Zihin
gezinmesine ilikin yurtd literatürde önemli bir birikim olmakla birlikte bu konunun
Türkiye’de göreli olarak daha yeni olmas nedeniyle yaplan bu çalmann, alandaki teorik
boluu doldurmaya ve zihin gezinmesi olgusunun anlalmasna katkda bulunaca
söylenebilir. Bu çalmann amac, lise örencilerinin zihin gezinmesi deneyimlerini
bütüncül bir yaklam içinde durum ve özellik düzeyinde incelemektir. Aratrmada
örencilerin zihin gezinmesinin snf içi ders performans, ders baars, ders motivasyonu
ve dikkati düzenleyebilme becerisi ile ilikileri analiz edilmitir. Aratrmann ilk
aamasnda zihin gezinmesi ölçümünde kullanlan üç ayr ölçein Türkçeye uyarlamas
yaplmtr. Bu amaçla Ankara ilinde snavsz örenci alan iki Anadolu lisesinin 9 ve 10.
snflarnda örenim gören toplam 254 örenciden veri toplanmtr. Aratrmann ikinci
aamasn oluturan snf içi uygulama sürecinde TDE ile matematik derslerinde sonda
yakalama yöntemi kullanlarak örencilerin durum düzeyinde görevde olma, istemli ve
istemsiz zihin gezinmesi deneyimleri analiz edilmitir. Bu amaçla Ankara ilinde snavsz
örenci alan bir Anadolu lisesinde örenim gören 10. snflardan toplam dört ubede 134
örenciye uygulama yaplmtr. Aratrmann üçüncü aamasnda uyarlamas yaplan
ölçeklerle geni bir örneklem grubunda örencilerin zihin gezinmelerinin baz deikenlerle
ilikisi incelenmitir. Bu amaçla Ankara ilinin dokuz merkez ilçesinden snavsz örenci alan
Anadolu liseleri arasndan basit seçkisiz örnekleme yöntemiyle seçilen dokuz lisede örenim
gören 9, 10, 11 ve 12. snf örencilerinden toplam 1017 örenciye anket uygulanmtr.
Aratrmada Türkçeye uyarlamas yaplan Zihin Gezinmesi Ölçei (ZGÖ), Zihnin stemli
vii
Gezinmesi Ölçei (ZGÖ) ve Zihnin stemsiz Gezinmesi Ölçei (ZZGÖ) araçlarnn faktör
desenlerinin dorulanmas amacyla dorulayc faktör analizi (DFA) uygulanm, analizlere
ilikin yol emalar, standartlatrlm katsaylar ve iyilik uyum indeksleri yorumlanmtr.
Ölçeklerin faktör yaplarnn Türk kültüründe kefedilmesine yönelik olarak açmlayc
faktör analizi (AFA) uygulanmtr. Ölçeklerin ayrm geçerlii için dikkati düzenleyebilme
ile ilikileri incelenmitir. Ölçeklerden elde edilen ölçümlerin güvenirlii için Cronbach alfa
iç tutarlk katsaylar ve Spearman-Brown iki yar test korelasyonlar hesaplanmtr. Ölçek
maddelerinin madde-toplam korelasyonlarna ilikin deerler de yorumlarda göz önünde
bulundurulmutur. Örencilerin zihin gezinmesi durumlar ile motivasyon, dikkati
düzenleyebilme, ders performans ve ders baars deikenleri arasndaki ilikilerin
belirlenmesi amacyla Pearson momentler çarpm korelasyon katsays kullanlmtr.
Bununla birlikte baml deikenlerin ilgili bamsz deikenler tarafndan yordanma
düzeylerinin belirlenmesi amacyla da basit ve çoklu dorusal regresyon analizleri tercih
edilmitir. Örencilerin zihin gezinmesi, istemli ve istemsiz zihin gezinmesi alglarnn
cinsiyet deikenine göre farkllnda ilikisiz örneklemler için t-testi kullanlmtr.
Örencilerin snf düzeyi ve günlük ortalama internet kullanm süresi deikenleri için ise
tek yönlü varyans analizi (ANOVA) tercih edilmi ve gruplar aras karlatrmalarda
varyanslarn homojen olup olmamasna göre Tukey ya da Dunnett’s C testi uygulanmtr.
Aratrmann bulgular Türkçeye uyarlamas yaplan ZGÖ, ZGÖ ve ZZGÖ’nün orijinal
formlarndaki tek boyutlu faktör desenlerinin korunduunu ve sözkonusu ölçeklerin lise
örencilerinde geçerli ve güvenilir ekilde kullanlabileceini göstermitir. Düünce
sondalaryla yaplan ölçümlerde zihnin istemsiz gezinmesinin her iki derste de istemli zihin
gezinmesine göre istatistiksel olarak anlaml düzeyde daha yüksek oranda rapor edildii
sonucuna varlmtr. Aratrmada zihin gezinmesinin TDE ve matematik derslerindeki ders
performansn anlaml düzeyde ve negatif olarak yordad bulunmutur. Bu sonuç zihin
gezinmesinin artmasna bal olarak örencilerin TDE ve matematik ders performanslarnn
dütüünü göstermektedir. Aratrmann sonuçlar genel olarak ders motivasyonu daha
yüksek olan örencilerin snfta daha az zihin gezinmesi yaadklarn göstermitir.
Aratrmada düünce sondalaryla ölçülen zihin gezinmesinin TDE ve matematik
derslerinde ders baarsn anlaml düzeyde ve negatif olarak yordad sonucuna
ulalmtr. Örencilerin zihin gezinmeleri arttkça derslerdeki baarlar da dümektedir.
Kz örencilerin erkeklere göre daha fazla istemsiz zihin gezinmesi yaadklar buna karlk
erkek örencilerin kzlara oranla daha fazla istemli zihin gezinmesi yaadklar sonucuna
varlmtr. Aratrmada ayrca örencilerin günlük internet kullanm süreleri arttkça zihin
gezinmesi alglarnn da artt sonucuna ulalmtr. Türkiye’de göreli olarak yeni bir konu
olan zihin gezinmesinin nedenleri ve sonuçlaryla birlikte daha derinlemesine anlalmasn
salayacak deneysel ya da karma modelde çalmalarn yaplmas önerilmektedir. Zihin
gezinmesi srasnda örenme için gereken dikkat kaynaklarnn kullanld göz önünde
bulundurulduunda, okullarda görevli rehber öretmenler/psikolojik danmanlarca snf
içinde bu yönde gelitirilecek örenci ve öretmen ekseninde bir farkndaln eitim
süreçlerinin kalitesini artrmada olumlu yönde katkda bulunaca düünülebilir.
Anahtar Kelimeler : Zihin gezinmesi, akademik performans, motivasyon, lise örencisi
Sayfa Adedi : xvii + 164
viii
MOTIVATION AND ACADEMIC PERFORMANCE OF HIGH
SCHOOL STUDENTS
(Ph.D Thesis)
Sevgi Sezgin
GAZ UNIVERSITY
September 2020
ABSTRACT
Mind wandering is defined as the fact that attention cannot continue to focus on the current
task and that it spreads broadly and spontaneously among other internal issues. Negative
effects of mind wandering have been observed in key performance areas such as reading
comprehension, sustained attention, test of working memory and intelligence as well as
several studies on how it affects learning in educational environments are carried out.
Although this issue has a growing interest in the foreign literature, it is relatively new in
Turkey. So, this study aims to contribute to filling the theoretical gap in mind wandering and
to the understanding of this phenomenon. The purpose of the present study was to examine
high school students’ mind wandering experiences in a holistic approach at the both state
and trait levels. In the research, the relationships among students’ mind wandering and test
performance, course success, motivation and ability of attention regulation were analyzed.
In the first stage of the research, three different scales used in mind wandering measurement
were adapted into Turkish culture. For that reason, data was collected from a total of 254
students attending in the 9th and 10th grades of two Anatolian high schools enrolling
students without an examination in Ankara. As the second stage of the research for the
classroom application process, the experiences of students on the state level of intentional
and unintentional mind wandering types were analyzed by using probe caught method in the
courses of Turkish literature and mathematics. For this purpose, a total of 134 students were
participated from the 10th grade attending an Anatolian high school enrolling students
without an examination in Ankara. In the third stage of the study, the relationships between
students’ mind wandering and some demographic variables were examined in a large sample
of participants with the scales adapted. In this stage of the research, the sampling was
ix
consisted of 1017 randomly selected students from the 9th, 10th, 11th, and 12th grades in
nine Anatolian high schools. Confirmatory factor analysis (CFA) was applied to verify the
factor designs of the scales as Mind Wandering Questionnaire (MWQ), Mind Wandering-
Deliberate (MW-D) and Mind Wandering-Spontaneous (MW-S) adapted to Turkish, and the
paths, standardized coefficients and goodness of fit indices were interpreted. Exploratory
factor analysis (EFA) was also applied to discover the factor structures of the scales in
Turkish culture. For the divergent validity of the scales, the relationships between attention
regulation and the these scales were examined. Cronbach’s alpha internal consistency
coefficients and Spearman-Brown split-half test correlations were calculated for the
reliability of the measurements obtained from the scales. The values regarding the corrected
item-total correlations of the scales were also taken into consideration. Pearson product-
moment correlation coefficients were used in order to determine the relationships between
student mind wandering and the variables of motivation, attention regulation, test
performance and course success. In addition, simple and multiple linear regression analyzes
were preferred to determine the predictors of dependent variables. The independent sample
t-tests were used in comparing the mind wandering levels by gender variable. One-way
analysis of variance (ANOVA) was preferred for the differences in the mind wandering
levels of students by the variables of grade and daily average internet usage time. Tukey or
Dunnett's C were applied in the comparisons between groups according to the tests of
variance homogeneous. Results showed that one-dimensional factor designs as in the
original forms of MWQ, MW-D and MW-S adapted to Turkish are confirmed and that these
scales can be used as reliable and valid instruments in measuring high school students’ mind
wandering. In the measurements of thought probes, it was concluded that unintentional mind
wandering was reported at a statistically significant higher proportion in both lessons than
intentional mind wandering. Results also revealed that mind wandering of students
significantly and negatively predicted their course test performances in both Turkish
literature and mathematics. This result shows that the students’ course performances are
more likely to decrease with the increase in mind wandering. Moreover, results of the study
showed that students with higher level of motivation generally experience less mind
wandering in the lessons. It was also concluded that mind wandering measured with thought
probes significantly and negatively predicted student success in both courses. In other words,
as students’ mind wandering increased, their success in lessons decreased. Results
demonstrated that girls experienced more unintentional mind wandering than boys, whereas
boys experienced more intentional mind wandering than girls. The research also showed that
students were more likely to have mind wandering perceptions with the increasing times of
their daily internet usage. It is recommended that further studies with experimental or mixed
models should be carried out for a deeper understanding of the causes and consequences of
mind wandering as a relatively new issue in Turkey. Considering that the necessary sources
of attention for learning are used during mind wandering, it can be thought that student and
teacher awareness of this phenomenon developed by the counselor teachers/psychological
counselors in the schools will positively contribute to increasing the quality of educational
processes.
Key Words : Mind wandering, academic performance, motivation, high school student
Page Number : xvii + 164
x
ÇNDEKLER
ETK LKELERE UYGUNLUK BEYANI ........................................................... ii
JÜR ONAY SAYFASI ................................................................................................ iii
BÖLÜM I ........................................................................................................................... 1
Dikkat Süreçleri ..................................................................................................... 20
Zihin Gezinmesi Kuramlar .................................................................................. 30
Zihin Gezinmesinin Olas Yararlar ..................................................................... 38
Psikolojide Temel Yaklamlar Açsndan Zihin Gezinmesi .............................. 41
Eitim Ortamlarnda Zihin Gezinmesi ................................................................ 44
Zihin Gezinmesi ve Motivasyon ............................................................................ 50
Zihin Gezinmesi ve Gelien Teknoloji .................................................................. 53
Zihin Gezinmesi ve Demografik Deikenler ...................................................... 55
Zihin Gezinmesinin Ölçülmesi .............................................................................. 58
Zihin Gezinmesinin Deneyim Örnekleme ile Ölçülmesi ......................... 60
Zihin Gezinmesinin Anketlerle Ölçülmesi ............................................... 63
BÖLÜM III ..................................................................................................................... 67
Snf çi Uygulama ve Saha Çalmasnda Ortak Kullanlan Araçlar... 73
Verilerin Toplanmas ............................................................................................. 74
Snf çi Uygulama Verilerinin Toplanmas ............................................. 75
Saha Çalmas Verilerinin Toplanmas ................................................... 78
Verilerin Analizi ..................................................................................................... 78
BÖLÜM IV ...................................................................................................................... 81
Ölçeklerin DFA Bulgular ......................................................................... 81
xii
Snf çi Uygulamaya likin Bulgular .................................................................. 89
Örencilerin Görevde Zihin Durumu ile stemli ve stemsiz Zihin
Gezinmesi Oranlar .................................................................................... 90
Karlatrlmas ......................................................................................... 93
Motivasyon ve Dikkati Düzenleyebilme ile likisi .................................. 94
Durum ve Özellik Düzeyinde Zihin Gezinmesinin likilendirilmesi .... 96
Ders Performans ve Baarsnn Yordaycs Olarak Zihin Gezinmesi 97
Saha Çalmasna likin Bulgular ..................................................................... 102
Zihin Gezinmesi, TDE Baars ve Matematik Baarsna likin
Betimsel Veriler ........................................................................................ 102
Zihin Gezinmesinin Snf Deikenine Göre Karlatrlmas ............ 105
Zihin Gezinmesinin Günlük nternet Kullanm Süresine Göre
Karlatrlmas ....................................................................................... 107
Arasndaki likiler .................................................................................. 110
Gezinmesi .................................................................................................. 111
Tartma ................................................................................................................ 113
Ölçeklerin Ayrm Geçerlii, Güvenirlik ve Madde Analizine likin
Bulgularn Tartlmas ............................................................................ 115
Tartlmas ............................................................................................... 116
Tartlmas ............................................................................................... 117
Tartlmas ............................................................................................... 118
Durum ve Özellik Düzeyinde Zihin Gezinmesi Ölçümüne likin
Bulgularn Tartlmas ............................................................................ 122
Tartlmas ............................................................................................... 125
Zihin Gezinmesi, Ya ve Snf Düzeyine likin Bulgularn Tartlmas
.................................................................................................................... 127
Tartlmas ............................................................................................... 128
Bulgularn Tartlmas ............................................................................ 129
EK 3. Ölçek Uyarlama ve Kullanm zinleri ..................................................... 154
EK 4. Katlmclar çin Bilgilendirilmi Gönüllü Olur Formu ........................ 157
EK 5. Ders Sonu Deerlendirme Formu ............................................................ 158
EK 6. Uyaran Sonras Raporlama Formu ......................................................... 159
EK 7. Aratrmada Kullanlan Ölçekler ............................................................ 160
xiv
Tablo 3. Ölçeklerin Ayrm Geçerlii ve Güvenirlik Sonuçlar .......................................... 87
Tablo 4. Ölçeklerin Madde Analizi Sonuçlar ..................................................................... 88
Tablo 5. Görevde, stemli ve stemsiz Zihin Gezinmesi Oranlarna likin Betimsel Veriler
.............................................................................................................................................. 90
Tablo 6. TDE ve Matematik Derslerinde Zihnin stemli ve stemsiz Gezinmesi Oranlarnn
Karlatrlmasna likin t-Testi Sonuçlar ........................................................................ 92
Tablo 7. stemli, stemsiz ve Toplam Zihin Gezinmesi Oranlarnn TDE ve Matematik
Derslerinde Karlatrlmasna likin t-Testi Sonuçlar ................................................... 93
Tablo 8. Aratrmann Snf çi Uygulama Aamasndaki Deikenler Aras Korelasyonlar
.............................................................................................................................................. 94
Tablo 9. Zihin Gezinmesinin Durum ve Özellik Düzeyinde Ölçümleri Aras Korelasyonlar
.............................................................................................................................................. 96
Tablo 10. Ders Performansnn stemli ve stemsiz Zihin Gezinmesi Tarafndan
Yordanmasna likin Regresyon Analizi Sonuçlar ............................................................ 98
Tablo 11. Ders Baarsnn stemli ve stemsiz Zihin Gezinmesi Tarafndan Yordanmasna
likin Regresyon Analizi Sonuçlar ..................................................................................... 99
Tablo 12. Ders Performansnn Zihin Gezinmesi Tarafndan Yordanmasna likin
Regresyon Analizi Sonuçlar .............................................................................................. 100
Analizi Sonuçlar ................................................................................................................ 101
Tablo 14. ZGÖ, ZGÖ ve ZZGÖ Ölçekleri ile TDE ve Matematik Ders Baarsna likin
Betimsel Veriler ................................................................................................................. 103
Tablo 15. Genel, stemli ve stemsiz Zihin Gezinmesinin Cinsiyete Göre t-Testi Sonuçlar
............................................................................................................................................ 104
xv
Tablo 16. Genel, stemli ve stemsiz Zihin Gezinmesi Düzeylerinin Snfa Göre ANOVA
Sonuçlar ............................................................................................................................ 105
Tablo 17. Genel, stemli ve stemsiz Zihin Gezinmesinin Snf Deikenine Göre Betimsel
Verileri ve Levene Testi Sonuçlar ..................................................................................... 106
Tablo 18. Genel, stemli ve stemsiz Zihin Gezinmesi Düzeylerinin Günlük nternet
Kullanm Süresine Göre ANOVA Sonuçlar ...................................................................... 107
Tablo 19. Genel, stemli ve stemsiz Zihin Gezinmesinin Günlük nternet Kullanm
Süresine Göre Betimsel Verileri ve Levene Testi Sonuçlar .............................................. 108
Tablo 20. Örencilerin Genel, stemli ve stemsiz Zihin Gezinmesi Düzeyleri ile TDE
Baars, Matematik Baars ve Ya Deikenleri Arasndaki likiler ............................ 110
Tablo 21. TDE ve Matematik Baarsnn Genel, stemli ve stemsiz Zihin Gezinmesi
Tarafndan Yordanmasna likin Regresyon Analizi Sonuçlar ....................................... 111
xvi
ekil 2. Bilisel odaklanma ve kendinden üretilen düünceler arasndaki ilikiyi açklayan
ematik gösterim .................................................................................................................. 23
ekil 3. Baarl bir örenme süreciyle ilikili olan dikkatin birleme süreci ile zihin
gezinmesine ilikin ayrma durumu arasndaki karlatrmaya yönelik ematik gösterim
.............................................................................................................................................. 45
ekil 5. ZGÖ’nün DFA sonuçlarna ilikin yol emas ........................................................ 82
ekil 6. ZGÖ’nün DFA sonuçlarna ilikin yol emas.......................................................83
ekil 7. ZZGÖ’nün DFA sonuçlarna ilikin yol emas .................................................... 85
ZGÖ Zihin Gezinmesi Ölçei
MWQ Mind Wandering Questionnaire
1
GR
Dalp giden bir dikkati istemli bir ekilde tekrar tekrar geri getirme kabiliyeti muhakeme, karakter ve
iradenin özünde yatan eydir. Bu kabiliyete sahip olmayan kii kendine hâkim deildir. Bu kabiliyeti gelitiren
eitim ise eitimlerin en mükemmelidir.
William James
Problem Durumu
Dikkatin d kaynaklar arasnda nasl deitii konusunda uzun bir aratrma gelenei
bulunmakla birlikte zihinde gerçekleenlerle ilikisiz dsal olaylar, içsel düünce ve
duygular arasnda neler olduunu ya da zihnin nasl deitiini anlamaya yönelik
çalmalarn göreli olarak daha yeni olduu ve son yllarda giderek artt görülmektedir
(Smallwood & Schooler, 2015). Dikkat bazen yaplan ie güçlü bir ekilde odaklanrken
bazen de düünceler bilinçli bir amaç olmakszn görev dna kayabilir. nsan doasnn bu
özgün özelliinin sonuçlar oldukça önemlidir. Dikkat görev d bir deikene ya da uyarana
yöneldiinde yaplan ite hata ve sapmalara daha fazla rastlanabilir (Kam vd., 2011).
Dikkati odaklama ve sürdürme yetenei ilevsel bir dikkat sisteminin temel bir göstergesidir.
Bu dikkat sistemi sradan ya da çok önemli görevleri yerine getirmede rol oynar. Yaanan
dikkat sorunlar, dardan gelen bozucu bir uyaran nedeniyle dikkatin geçici olarak
yürütmekte olduu görevden ayrlmasna ya da içsel düünceler yoluyla amaçlanan eylemi
gerçekletirmede baarszla neden olur. Bu hatalarn baz faydalar olsa da (örnein, bir
tehdit uyaranna hemen dikkati yöneltme, görevle ilikisiz bir problemi çözme) çounlukla
bu dikkat sorunlar sistemin istenmeyen bir ekilde bozulmas olarak görülmektedir. Sonuç
olarak günlük yaamdaki dikkat sorunlar, otomobil ya da elektrikli bir alet kullanrken ciddi
kazalara neden olabildii gibi önemli ölçüde dikkat ve odaklanma gerektiren eitim alannda
da birtakm zorluklar beraberinde getirir (Unsworth, McMillan, Brewer, & Spillers, 2012).
2
durumlar yaanr. Bu anlar, dikkatin algsal bilgiden ayrlmas ve içsel düüncelere
balanmas olarak düünülür (Smallwood & Schooler, 2006). Düüncelerin mevcut görev
üzerinde odaklanmay sürdüremedii ve dier içsel konular arasnda geni ölçüde ve spontan
olarak dald bu durum zihin gezinmesi (mind wandering) olarak tanmlanr (American
Psychological Association [APA], 2015, s. 655). Baka bir anlatmla zihin gezinmesi,
bilisel süreçlerde yönetici kontrolün birincil görevden ayrlarak kiinin içsel hedeflerine
doru kaymasdr (Smallwood & Schooler, 2006). Zihin gezinmesi genellikle kendiliinden,
istemsizce ortaya çkan görev-ilgisiz düünceler olarak kavramsallatrlr (McVay & Kane,
2010; Singer, 1975; Wammes, Seli, Cheyne, Boucher, & Smilek, 2016) ve bu olgu birey
mevcut göreve odaklanmak için en üst düzeyde çaba gösterse ya da elinden geleni yapsa bile
ortaya çkabilen bir durum olarak görülür (Wammes, Seli vd., 2016).
Zihin gezinmesinin olumsuz etkileri öncelikli olarak okuduunu anlama, sürdürülen dikkat,
iler bellek ve zeka testleri gibi temel performans alanlarnda gözlemlenmitir (Mooneyham
& Schooler, 2013). Bu kapsamda yürütücü fonksiyonlar ile zihin gezinmesi arasndaki
ilikiler; iler bellek kapasitesi, dikkat görevleri (Kane vd., 2007; Kane vd., 2017; McCabe,
Roediger III, McDaniel, Balota, & Hambrick, 2010; McVay, Kane, & Kwapil, 2009;
Robison & Unsworth, 2018), otobiyografik planlama (Baird, Smallwood, & Schooler,
2011), yaratc problem çözme (Baird vd., 2012), ketleme ve kurulumu deitirme (Keulers
& Jonkman, 2019) gibi pek çok balamda ve çeitli deikenlerle birlikte performans
çktlar açsndan incelenmitir.
sklkla incelenmi olsa da (Forster & Lavie, 2009; Kane vd., 2007; Marcusson-Clavertz &
Kjell, 2019; Robison & Unsworth, 2018; Terhune, Croucher, Marcusson-Clavertz, &
Macdonald, 2017; Seli, Carriere, Levene, & Smilek, 2013; Seli, Risko, & Smilek, 2016a;
Shrimpton, McGann, & Riby, 2017) zihin gezinmesi günlük yaamda yaygn olarak
görülebilen (Killingsworth & Gilbert, 2010) bir olgudur. Bu nedenle zihin gezinmesi
aratrmalar insanlarn günlük aktiviteleri srasnda çeitli deikenlerle ilikileri incelenen
bir konu olarak literatürdeki yerini geniletmektedir. Dolaysyla bu olgunun günlük
yaamda bireylerin doal ortamnda aratrlmas sonuçlarn genellenebilirlii açsndan da
önemlidir. Bu nedenle zihin gezinmesi olgusunun, çeitli dijital cihazlarn ve uygulamalarn
yardmyla uzaktan, bireylerin günlük yaamlarnn doal rutininde nasl gerçekletii ve
3
çeitli balamlarla ilikilerinin incelendii çalmalar da bulunmaktadr (Kane vd., 2007;
Kane vd., 2017; Killingsworth & Gilbert, 2010; McVay vd., 2009). Günlük yaamda yaygn
görülen bir olgu olarak zihin gezinmesinin mutsuz bir ruh hali (Smallwood & O'Connor,
2011), daha fazla stres ve daha düük benlik saygs (Mrazek, Phillips, Franklin, Broadway,
& Schooler, 2013) ve performanstaki düülerle (Forster & Lavie, 2009; Seli, Cheyne, Xu,
Purdon, & Smilek, 2015; Smallwood & Schooler, 2015) ilikili olduunu gösteren baz
çalmalar da bulunmaktadr.
Uzun ve birbiriyle rekabet eden taleplerin ve zihinsel olarak zorlayc görevlerin olduu…