Leiderschap in turbulente tijden

download Leiderschap in turbulente tijden

of 34

  • date post

    23-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    213
  • download

    1

Embed Size (px)

description

Leiders voelen een spagaat tussen wat de externe ontwikkelingen (‘buiten’) van hen vergen en wat de organisatie (‘binnen’) aan leiderschap van hen vraagt. Dit is één van de conclusies uit het Twynstra Gudde-onderzoek ‘Leiderschap NU – een onderzoek naar de koppeling tussen de leiderschapsopgave en de ontwikkelingen in en om een organisatie. Onderzoek is gedaan onder veertig leiders in vier sectoren: zorg, overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.

Transcript of Leiderschap in turbulente tijden

  • Leiderschap in turbulente tijden

    Walter Ligthart / partner Twynstra Gudde

    Roline Roos / adviseur Twynstra Gudde

    Bianca Buts / adviseur Adviestalent

  • 2 |

    InhoudWoord vooraf

    Managementsamenvatting

    Inleiding

    Uitwerking per sector

    Zorg

    Actuele ontwikkelingen

    Gevolgen voor de organisatie

    Leiderschapsopgaven

    Persoonlijk ontwikkelvlak

    Reflectie

    Overheid

    Actuele ontwikkelingen

    Gevolgen voor de organisatie

    Leiderschapsopgaven

    Persoonlijk ontwikkelvlak

    Reflectie

    Bedrijfsleven

    Actuele ontwikkelingen

    Gevolgen voor de organisatie

    Leiderschapsopgaven

    Persoonlijk ontwikkelvlak

    Reflectie

    Maatschappelijke organisaties

    Actuele ontwikkelingen

    Gevolgen voor de organisatie

    Leiderschapsopgaven

    Persoonlijk ontwikkelvlak

    Reflectie

    Bijlagen

    Bijlage I: Onderzoeksopzet

    Bijlage II: Leiderschapsdimensies > vier kerngebieden

    Bijlage III: Interviewlijst

  • | 3

    Organisaties en hun leiders zien zich in deze turbulente tijden van economische crisis en bezuinigingen voor grote

    opgaven en uitdagingen geplaatst. Bovendien hebben ze allen het idee dat er een belangrijke maatschappelijke

    omslag voor de deur staat. Hoe kunnen organisaties zich in deze context verder ontwikkelen en in welke richting?

    Wat werkt er (nog) wel, en wat niet (meer)? En welke barrires moeten genomen worden om te komen tot nieuwe

    oplossingen?

    Onder deze omstandigheden ligt voor leiders van organisaties de lat hoog. Zij moeten actie ondernemen om de

    barrires onderweg te overkomen. Soms door snel en besluitvaardig stappen te zetten, soms juist door reflectief te

    zijn en verbinding te zoeken met de onderstroom.

    Twynstra Gudde heeft onder leiders het onderzoek Leiderschap in turbulente tijden gedaan met als focus de veran-

    deringen in hun omgeving en de verbinding met wat er zich binnen de eigen organisatie afspeelt. Gekeken is naar

    het effect van de externe ontwikkelingen voor de organisatie en haar leiderschap.

    Het diepgaande gesprek is gevoerd met veertig leiders uit vier sectoren: gezondheidzorg, bedrijfsleven, overheid en

    maatschappelijke organisaties. Veertig leiders, divers in leeftijd, achtergrond en geslacht. Leiders van organisaties

    die in omvang variren van 50 tot 20.000 medewerkers. Een heterogeen gezelschap van leidinggevenden die zich

    allemaal moeten verstaan met de veranderingen in de wereld en in het bijzonder in hun omgeving.

    Centraal in het onderzoek Leiderschap in turbulente tijden stonden steeds vier vragen:

    1. Wat zijn de ontwikkelingen die de leider in de context van de organisatie signaleert?

    2. Wat betekenen deze externe ontwikkelingen voor de organisatieopgave?

    3. Wat betekenen de organisatieopgaven voor de leider / het leiderschap?

    4. Wat betekent het voor de leider op persoonlijk (ontwikkel)vlak?

    Wij spreken hier onze dank uit jegens degenen die ons geholpen hebben met het uitvoeren van het onderzoek

    Leiderschap in turbulente tijden. Met Twynstra Gudde als opdrachtgever is het onderzoek uitgevoerd door Walter

    Ligthart (partner), Roline Roos (adviseur) en Gijs-Jan Lagerweij (stagiair). Zij hebben daarbij hulp gehad van een

    aantal collegas: Arnold Roos, Jeroen den Uyl, Joost van Dolderen, Marc van Leeuwen, Bianca Buts en Linda Ebbers.

    Woord vooraf

  • 4 |

    Managementsamenvatting

  • | 5

    Onderzoek Twynstra Gudde toont leiderschap in spagaat

    Nieuw type leider zoekt naar de juiste balans en het meer verbinden van medewerkers

    Snelle veranderingen in de externe omgeving van organisaties maken de transitie naar een nieuw type leiderschap

    urgent. Leiders zelf worstelen ook met de inkleuring van dit plaatje van een nieuw soort leiderschap. Zij voelen zich

    in een spagaat gezet omdat langetermijnopgaven vanuit de externe omgeving om nder leiderschap vragen dan

    turbulente kortetermijnvragen uit de eigen organisatie. Dat blijkt uit het onderzoek Leiderschap in turbulente tijden

    van Twynstra Gudde.

    Leiders beseffen als geen ander dat het voor de organisatie

    op de lange termijn beter is om te investeren in verbin-

    ding, in ontwikkeling van personeel en servant leader-

    ship. Tegelijk voelen ze de druk van de kortetermijn-

    focus, die een andere aanpak vergt, met bezuinigingen,

    afslanking en efficiencywinst als trefwoorden. Dat is de

    spagaat waarin de leiders zich gezet voelen, zowel bij

    zorginstellingen, overheid, bedrijfsleven als bij maat-

    schappelijke organisaties.

    Balans tussen binnen en buitenDe opgave van de leider is een meer flexibele en verbin-

    dende vorm van leiderschap te creren, die beter bestand

    is tegen de continue veranderingen van buitenaf. De grote

    uitdaging daarbij voor leiders is om koersvast op dit doel

    af te stevenen, en tegelijkertijd voor medewerkers veilig-

    heid te bieden om met de onzekere situatie om te kunnen

    gaan, ook wel het creren van containment genoemd.

    De leiders uit de verschillende sectoren omschrijven dit

    dilemma als het zoeken naar een werkbare positie op het

    spectrum tussen enerzijds het in control zijn en druk

    uitoefenen op de organisatie om beweging te creren, en

    anderzijds het meer loslaten en de organisatie zelf haar

    weg laten zoeken binnen met elkaar overeengekomen

    kaders.

    ZoektochtenDit dilemma brengt een aantal zoektochten met zich

    mee. De leiders willen wel loslaten, maar voelen zich

    tevens zeer verantwoordelijk en lijken zich daarmee de

    zoveelste aap op hun schouders te halen. Zij praten over

    vertrouwen geven en willen daarbij ook nog een vangnet

    spannen voor als het onverhoopt mis gaat.

    Een andere zoektocht van de leider is die van het vinden

    van de juiste balans. Het juiste evenwicht dient gevonden

    te worden tussen een meer zakelijke benadering, waarin

    sturing en regelmogelijkheden belangrijke instrumenten

    zijn, en een zachtere, mensgerichte benadering, waarin

    openheid van de leider en eigen verantwoordelijkheid

    en vrijheid van de medewerkers centraal staan. Uit het

    onderzoek blijkt dat de uitersten elkaar niet uitsluiten

    maar elkaar juist nodig hebben. Het vinden en bewaken

    van de juiste balans vormt de basis van het nieuwe

    verbindende leiderschap.

    Bronnen van inspiratieDe meeste leiders halen veel voldoening uit wat ze doen.

    Wel zouden ze meer aandacht willen geven aan wat hen

    echt drijft en/of bezielt. De zoektocht naar zingeving

    en bronnen van inspiratie wordt soms gedecideerd, maar

    vaak ook aarzelend ondernomen. Leiders beschouwen

    dat aspect dan veelal nog als iets van buiten hun professi-

    onele leven, in plaats van het als integraal onderdeel van

    het leider zijn te accepteren.

  • 6 |

    Inleiding

  • | 7

    Grote uitdagingen, nieuwe kansen We leven in ongewone tijden dat is het diepe besef

    bij alle genterviewden. De vraagstukken waarvoor zij

    hun organisaties gesteld zien, kunnen veelal niet meer

    worden opgelost door meer van hetzelfde of door terug

    te vallen op de aloude receptuur. Nieuwe oplossingen

    zijn gewenst of vereist.

    De grote uitdagingen zijn: een verminderde inzet van

    financile middelen, het omgaan met de naween van

    de economische crisis en de bezuinigingen. Daarnaast

    is sprake van een steeds groter wordende verantwoor-

    dingsdruk richting samenleving. Risicos en onzeker-

    heden worden nauwelijks meer geaccepteerd; niet door

    de burger en niet door de overheid. Genstitutionaliseerd

    wantrouwen lijkt de norm te worden, waar organisaties

    zich dus naar moeten schikken. Dat maakt het lastig

    om te werken aan systeemvernieuwingen. Organisaties

    leven in een glazen huis.

    Bovendien internationaliseert de wereld, er is sprake

    van globalisering en van een mondiale economie. Wil je

    als bedrijf of organisatie echt meedoen, dan moet je ook

    buiten de landsgrenzen voet aan de grond krijgen. Maat-

    schappelijk en/of duurzaam ondernemen wordt een voor-

    waarde. Consumenten eisen transparantie over herkomst

    en fabricage van het product.

    Zorg op tweesprongDe zorg staat op een tweesprong. Er is sprake van een

    almaar groeiende zorgvraag en tegelijkertijd bestaat de

    voortdurende dreiging van de onbetaalbaarheid daarvan.

    Steeds meer efficiencymaatregelen worden afgekondigd

    en ook (technologische) vernieuwingen zijn blijvend

    nodig. Dit in samenhang met het gegeven dat binnen

    de zorg een almaar groeiend tekort aan professionals en

    specialisten ontstaat. Samenwerking, taakverdeling en

    concentratie worden in deze sector steeds belangrijker.

    Leren omgaan met veranderingen is een belangrijk thema

    en het overbruggen van schijnbare tegenstellingen ook,

    zoals het laten afvloeien van medewerkers in het besef

    dat we over een aantal jaren te kampen hebben met een

    tekort aan talentvol personeel.

    Veel leiders lijken te worstelen met het stellen van

    grenzen aan de groei, met vragen als: Hoeveel meer zorg-

    vraag kunnen en willen we honoreren? Waar liggen de

    grenzen van ons aanbod? Hoelang moeten we patinten

    afhankelijk maken van zorg? Wanneer spreken we de

    burgers aan op hun eigen verantwoordelijkheid?

    Zorg

    Bedrijfsleven

    Overheid

    Maatschappelijke organisaties

    Groeiende zorgvraag Aankomend