Lan eta lan, emakumea · PDF file Bergara aldeko hiztegia lanaren egilea. Idoia Etxeberria...

Click here to load reader

  • date post

    07-Oct-2020
  • Category

    Documents

  • view

    2
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Lan eta lan, emakumea · PDF file Bergara aldeko hiztegia lanaren egilea. Idoia Etxeberria...

  • Lan eta lan, emakumea Bergaran

    Juan Martin Elexpuru Arregi Idoia Etxeberria Elorza

    Azterlan hau Badihardugu euskara elkarteko bi kidek egin dute, Bergarako Udalak eskatuta.

    Juan Martin Elexpuru bergararra da, Uberakoa. Euskal Filologian doktore, idazlea eta besteak beste Bergara aldeko hiztegia lanaren egilea.

    Idoia Etxeberria oñatiarra da, baina ama Bergarakoa du. Kazetaria eta filologoa da, eta azken urteotan genero ikuspegia lantzen jardun du.

    J u

    a n

    M a rt

    in E

    le x

    p u

    ru ,

    Id o

    ia E

    tx e b

    e rr

    ia

    XX. mendearen lehen erdiko bizimodua

    L an

    e ta

    l an

    , em

    ak u m

    ea B

    er ga

    ra n

    J u

    a n

    M a rt

    in E

    le x

    p u

    ru ,

    Id o

    ia E

    tx e b

    e rr

    ia L an

    e ta

    l an

    , em

    ak u m

    ea B

    er ga

    ra n

  • Lan eta lan, emakumea Bergaran

    XX. mendearen lehen erdiko bizimodua

    Juan Martin Elexpuru

    Idoia Etxeberria

  • 2

    Izenburua: Lan eta lan, emakumea Bergaran

    Egiletza: Badihardugu Euskara Elkartea. Juan Martin Elexpuru Arregi, Idoia Etxeberria Elorza.

    Argitaratzailea: Bergarako Udala

    Lehenengo edizioa: Bergara, 2014

    Diseinu grafikoa: Gertu Inprimategia. Oñati

    Inprimaketa: Gertu Inprimategia. Oñati

    I.S.B.N. 978-84-938106-3-4

    Lege Gordailua: SS-338/2014

    cc-by-sa Euskal Herriko Ahotsak proiektuko testigantzak

    cc-by-sa testua: Badihardugu Euskara Elkartea. Juan Martin Elexpuru Arregi, Idoia Etxeberria Elorza.

    © Bergarako Udala

    Azaleko argazkia: Bergarako Udal Artxiboko bilduma (L. M. Lonbide)

  • 3

    ESKERRAK

    Eskerrak eman nahi dizkiegu aldez edo moldez lan hone- tan parte hartu duten guztiei. Bereziki euren bizipenak kon-

    tatu dizkiguten emakumeei. Eta baita ere informazioa eta argazkiak lortzen lagundu digutenei, besteak beste Arantxa

    Aiastui, Patxi Berraondo, Angelita Elorza, Lourdes Elorza, Maddi Garcia, Jone Miren Hernandez, Arantzazu Loidi,

    Arantzazu Oregi, Olatz Pagaldai, Lorentzo Laskurain, Iñaki Mujika eta Aran Unanue.

  • 5

    Hitzaurrea .................................................................................................9 1. Aurkezpena .........................................................................................11

    Lana eta demografia, mende hasieran ..................................................13 Bergara, ehunaren herria .....................................................................14

    2. Nesken ikasketak.................................................................................17 2.1. Ikastetxeak ...................................................................................18

    Ospitaleko Eskola.............................................................................20 Mariaren Lagundia Ikastetxea: Enseñanza........................................21 Frontoiko Eskola ..............................................................................26 Gerra aurreko ikastola......................................................................28 Gerraosteko ikastolaren sorrera........................................................30 Auzoetako eskolak............................................................................31 Baserritarren ikasketak ....................................................................34 Eskolaz kanpoko ikasketak ..............................................................37 “Escuela del Hogar” ..........................................................................39

    2.2. Goi mailako ikasketak...................................................................41 Magisteritza, Erizaintza, Idazkaritza eta Merkataritza .......................42 Unibertsitateko ikasketak.................................................................44

    3. Bergarako emakumeen ogibideak.........................................................51 3.1. Lantegietako langileak...................................................................51

    Bergarako lantegiak, mende hasieran ...............................................51 Emakumea Bergarako lantegietan ....................................................53 Ehungintzako langileen testigantzak.................................................56 Beste lantegi batzuetako beharginak ................................................66 Lantegietako ohiturak eta baldintzak................................................68

    3.2. Jostunak eta bordatzaileak ...........................................................73 Josten ikastea ..................................................................................73 Jostunak..........................................................................................77 Jostunen lan baldintzak ...................................................................81

    3.3. Zerbitzariak...................................................................................87 Baserritarrak neskame .....................................................................87 Aberatsen etxeetan zerbitzari............................................................89 Sukaldariak......................................................................................92 Umezainak eta inudeak ....................................................................93 Hotelak eta apopilo-etxeak................................................................95 Neskameen denbora librea................................................................97 Neskameen lan baldintzak................................................................98

    Aurkibidea

  • 3.4. Emakumea osasungintzan ..........................................................100 Erizainak........................................................................................100 Emaginak.......................................................................................103 Kuranderak eta sasimedikuak ........................................................107 Mojak gaixoak zaintzen...................................................................108

    3.5. Maistrak .....................................................................................110 3.6. Idazkariak, bulegariak eta telefonistak ........................................118

    Idazkariak eta bulegariak ...............................................................119 Telefonistak....................................................................................123 Emakumeak ardura postuetan .......................................................125 Espezializazioa lanean ....................................................................129 Bulegarien lan baldintzak ...............................................................130

    3.7. Merkatariak, tabernariak eta negozio arduradunak .....................130 Merkatariak eta dendariak..............................................................131 Tabernak, jatetxeak eta gozotegiak .................................................136 Ile-apaintzaileak .............................................................................143 Negozioen jabeak ............................................................................145 Emakumezko “merkatariak” 1930eko erroldan ...............................148

    3.8. Baserritarrak ..............................................................................149 Baserriko lanak ..............................................................................150 Baserriko “etxeko lanak”.................................................................152 Kalera saltzera................................................................................154 Baserriko ekonomia........................................................................158 Ezkontzearen garrantzia, baserrian ................................................160 Baserritik kanpo lan egitea .............................................................164 Lana eta festa, baserrian ................................................................167 Emakume baserritarrak 1930eko erroldan......................................168

    3.9. Beste lanbide batzuk...................................................................170 Abarketagileak................................................................................170 Arropa-garbitzaileak, “lixiberak” .....................................................171 Lisatzaileak ....................................................................................172 Koltxonerak....................................................................................172 Trapu-biltzaileak ............................................................................172 Errekadistak...................................................................................173 Arrain-saltzaileak ...........................................................................174

    4. Emakumea, politika eta gerra ............................................................177 4.1. Emakumea politikagintzan..........................................................177

    Emakume Abertzale Batza: Emakumeetakoak ................................178 Beste emakume talde batzuek ........................................................185

    6

    Lan eta lan, emakumea Bergaran

  • 4.2. Gerraren ondorioak emakumeen bizitzan ....................................188 Hildako emakumezkoak..........................