Laboratuvar Test Rehberi - .Laboratuvardan verilen plastik gaita kab±na bir miktar gaita...

download Laboratuvar Test Rehberi - .Laboratuvardan verilen plastik gaita kab±na bir miktar gaita yap±l±r

of 125

  • date post

    03-Dec-2018
  • Category

    Documents

  • view

    213
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Laboratuvar Test Rehberi - .Laboratuvardan verilen plastik gaita kab±na bir miktar gaita...

  • 2014

    Hacettepe niversitesi Merkez Laboratuvar Test Rehberi

  • 2

    Hacettepe niversitesi Merkez Laboratuvarlar Test Rehberi |

    LABORATUVAR TETKKLER NCESNDE DKKAT EDLMES GEREKEN KURALLAR: Laboratuvar sonularn etkileyen en nemli faktrler tetkik isteminin doru yaplmas, uygun koullarda rnek toplanmas ve tanmasdr. Laboratuvar test sonularnn gvenilirliini belirleyen en nemli evre rnein alnmas ve tanmas ile ilgilidir. Laboratuar testlerinin allmas srecinde oluabilen tm hatalarn % 70i bu evreye aittir. Laboratuvardan alnan hizmetin verimlilii ve kalitesi gstereceiniz ibirlii ile doru orantldr.

    I. TETKK STEMLER:

    Tetkik istemleri elektronik olarak yaplmaktadr.

    Elektronik istemlerde hasta ad, soyad, dosya numaras, doktor bilgisi, geldii blm, bilgilerinin doruluu kontrol edilmelidir. Hastaya ait n tan ve klinik bilginin yazlmas testlerin doru deerlendirilmesinde gereklidir.

    Gnderilen her rnek iin farkl rnek numaras retilmelidir. nk, her rnek ayr ayr deerlendirilmektedir (rnein bir hastadan biyokimya ve 24 saatlik idrar, gaitada gizli kan tetkikleri ayn anda istendiinde farkl rnekler olmas nedeniyle farkl rnek numaralar gerekmektedir).

    II. RNEK ALINMASI LE LGL GENEL BLGLER

    A. Kan rnekleri

    a. Genel olarak tm testler iin 10-12 saatlik alk sonras sabah kan verilmesi nerilmektedir. zellikle kanda glukoz, kan lipid paneli, elektrolitler (sodyum, potasyum, klor gibi), magnezyum, demir, ferritin, ALP, folat, vitamin B12, 25-OH vitamin D, osteokalsin, GH ve PTH testleri iin 12 saatlik alk gerekmektedir. Alk sresinin 16 saati gememesi gerekir. Alk dneminde sadece ihtiya duyulursa su iilebilir. Gnlk biyolojik ritim, egzersiz, alk, diyet, ila alnmas, alkol veya sigara kullanlmas birok laboratuvar tetkikini etkilemektedir.

    b. Tetkikden nceki 24 saat sresince ar ve zorlayc egzersizden kanlmas ve kan

    vermeden nce yarm saat kadar dinlenmi olmas nerilmektedir. Sigara kullananlarda karboksi hemoglobin, plazma katekolaminleri ve serum kortizol ykselmektedir. Bu hormonlardaki deiiklikler ntrofil, monosit gibi beyaz kan hcrelerinin saysn arttrrken, eozinofil hcre saysn dmektedirler. Kronik sigara kullanm sonucunda, hemoglobin konsantrasyonu, eritrosit (krmz kan hcresi), lkosit (beyaz kan hcreler) saylar, CEA (Karsinoembriyojenik Antijen) dzeyleri art gstermektedir.

    c. Dzenli kullanlan ilalar var ise, doktor alnmamasn sylemedii srece kesinlikle gnlk dzeni bozulmakszn ilalara devam edilmesi gerekmektedir.

  • 3

    Hacettepe niversitesi Merkez Laboratuvarlar Test Rehberi |

    d. LABORATUVAR TESTLERN ETKLEYEN FAKTRLER

    Ya Yenidoan dnemi kendi referans aralklarna sahiptir. ocukluk dneminde plazma proteinleri, Kas ve kemikle ilgili enzim dzeyleri artar. Ergenlik dneminde hormonal dzeyler deiir. Erikinlerde serum re, rik asit, trigliserit ve kolesterol ykselir, enzim dzeyleri adolesan dnemden daha dktr. Yallarda kreatinin klirensi azalr, idrar proteini artar. 50 ya zerinde erkeklerde serum testosteron azalr, kadinlarda FSH, LH artar, strojen azalr. Cinsiyet Ergenlik ncesi iki cins arasnda pek fark yoktur. Ergenlik sonras erkeklerde serum ALP, ALT, AST, CK gibi enzimler yksektir. Serum albumin, kalsiyum, magnezyum ve kolesterol erkeklerde daha yksektir. Kadnlarda hemoglobin ve demir daha dktr. Menapoz sonras kadnlarda ALP yksek bulunur. Gebelik Ortalama kan hacmindeki arta bal olarak test sonular deiebilir. Mevsimsel deiiklikler Laboratuvar test sonularnn bazlar yaz ve k mevsimleri arasnda deiiklikler gsterebilir. rnein, yazn D vitamini (1,25 dihidroksi kolekalsiferol) sentezi artar. Beslenme Baz gdalar kan ve idrarda test sonularn etkilemektedir Yksek proteinli diyet sonras re, amonyak ve rik asit dzeyleri ykselir. Yal diyet sonras serum lipid profili deiiklik gsterir. Yemeklerden sonra kanda artan ilomikronlar serum veya plazmada bulanklk yaparak lm metodlarnn yanl sonular vermesine neden olabilmektedir. Kafein ieren iecekler katekolamin, glukoz, kortizol, ya asitleri ve trigliserit dzeylerini ykseltir. Sigara Plazma ve idrar katekolaminleri artar. Kan glukozu, laktat, CEA, kolesterol, karboksihemoglobin ykselir. Alkol Trigliserid, glukoz, laktat ve kortizol artar. Kronik alkol almnda GGT, AST ve ALT dzeyleri ykselir. Diurnal ritim Diurnal (gnlk) ritimler biyokimyasal parametreleri etkilemektedir. Serum kortizol, renin, sabah saatlerinde pik dzeylere ular, leden sonra dktr. Postr Hastadan mmknse her zaman ayn pozisyonda (ideal olarak oturur ve dik durumda) kan alnmaldr. Uzun sreli yatak istirahatinin test sonular zerine olan etkileri gz nnde bulundurulmaldr. lk birka gn hematokrit artar. Uzun sreli yatak istirahatinde sv retansiyonuna bal albumin ve protein dzeyi azalr, kemik kalsiyum mobilizasyonu sonucu kan ve idrar kalsiyum dzeyi artar.

  • 4

    Hacettepe niversitesi Merkez Laboratuvarlar Test Rehberi |

    Egzersiz Tetkikten bir gn nce sportif aktivite yaplmamaldr. Laktat, CK, AST, LDH ve baz hormonlar (T4, testosteron, androstendion, luteinizan hormon vb) egzersiz sonras ykselebilmektedir. lalar Birok ila laboratuvar test sonularn etkileyebilmektedir. Kullanlan ilalarn testler zerindeki etkisi laboratuvar uzman veya doktordan renilebilir. Srekli kullanlan ilalar hakknda laboratuvar bilgilendirilmelidir. Ate Baz hormon dzeyleri, glukoz, lipidler, akut faz reaktanlar, rik asit gibi birok parametre etkilenir. Transfzyon Tam kan veya plazma verilmesi ile plazma protein konsantrasyonu artar.

    a. Kan rnekleri

    .Aadaki ekilde belirtildii gibi yeterli miktarda rnek uygun tpe alnmaldr.

    o Analizler iin venz, arteriyel, kapiller kan kullanlabilir. o Biyokimyasal testler iin venz kan tercih edilir. o rnek alndktan sonra, rnek kab zerine hastaya ait eksiksiz ve doru bilgileri ieren barkodun

    yaptrlmas, kan alma saati ile barkod baslma saatinin uyumlu olmas gerekmektedir o V infzyon yaplan bir hastada bu ilemin yapld damardan kan alnmamaldr. Bu, hem dilsyona,

    hem de rnein infze edilen sv ieriinden etkilenmesine neden olur. o Turnike uygulamas 1 dky gememelidir. Damara girdikten sonra turnikenin gevetilerek kann

    serbeste vakumlu tp iine akmas salanmaldr. o Kan alm srasnda enjektr kullanlyor ise hemolizin nlenmesi iin uygun apta ine kullanlmal,

    piston yava ekilmeli ve ine ucunun karlarak kann tpe yavaa boaltlmas gereklidir.

    o

  • 5

    Hacettepe niversitesi Merkez Laboratuvarlar Test Rehberi |

  • 6

    Hacettepe niversitesi Merkez Laboratuvarlar Test Rehberi |

  • 7

    Hacettepe niversitesi Merkez Laboratuvarlar Test Rehberi |

    b. drar rnekleri

    i. Tam idrar Tetkiki - Spot idrar riner blge temizlendikten sonra bir miktar idrar tuvalete yaplr, orta idrar laboratuvar tarafndan verilen idrar kabna alnarak kapa kapatlr, idrarn son ksm tuvalete yaplr. rnek en ge 30 dk iinde laboratuvara teslim edilmelidir. Sabahki ilk idrar mikroskobi ve idrar protein elektroforezi iin tercih edilmektedir. drar toplama torbas ile ocuklardan alnan idrar rnei laboratuvara teslim edilmeden nce kapakl idrar kabna boaltlmaldr.

    ii. 24 saatlik idrar

    Laboratuvar tarafndan verilen idrar toplama kaplar kullanlmaldr. Yirmidrt saatlik idrar toplamaya baland gn ilk idrar tuvalete yaplr, saat not edilir

    (rnein sabah saat 08:00). Bu andan itibaren tm idrar gndz ve gece boyunca, dikkatlice toplama kabnda biriktirilir. Ertesi sabahki ilk idrar da (rnein ertesi sabah saat 08:00'deki idrar) toplama kabna eklenerek, idrar toplama ilemi tamamlanr. Her idrar ilavesinde kartrlmaldr. Bekletmeden laboratuvara getirilir.

    Cuma ve Cumartesi gnleri 24 saatlik idrar toplanmaz. Biriktirme sresince idrar evin serin bir yerinde ve karanlk bir ortamda tutulur. drar toplama kab siyah, k geirmeyen bir poet iinde hastaneye getirilir. nerilen diyet varsa dikkatle uygulanr. Laboratuvar tarafndan verilen idrar toplam kab asit ieriyorsa temas halinde

    derhal bol su ile ykanmaldr. ocuklardan uzak tutulmaldr.

    o 0-3 ya ocuklar retra etraf nden arkaya doru temizlenir. drar toplama torbalarndan (az yapkan kat ile kapal, tek kullanmlk, steril plastik torbalar) birinin yapkan band alarak retra etrafna dzgnce yaptrlr. Torba yerinden oynatlmadan ocuk bezi balanp, giysileri giydirilip ocuun kendini rahat hissetmesi temin edilir. Sk sk kontrol edilerek, her seferinde dolu torbadaki idrar yukarda bahsedilen kurallar iinde temin edilen saklama kabna eklenerek yeni bir torba taklr. o drarda katekolamin analizi ncesi uyulmas gereken kurallar: drar toplanmadan nce ve idrar toplanrken diyet yaplmaldr. Test istemi ncesinde akut stres ve ar egzersizden (koma vs.) kanlmaldr. 3 gn ncesinden itibaren u gdalarn alnmamas nerilir: muz, kolal iecekler, kahve, ay, ikolata, vanilya, domates, portakal, ananas, alkoll iecekler, erik, kuruyemi, hazr orbalar, dondurma, dondurma klah, pasta, biskvi, salep gibi. rnek toplamaya balamadan 3 gn nce u ilalar kesilmelidir: asetaminofen, aspirin, MAO inhibitrleri, metildopa, levodopa, fenotiyazinler, klorpromazin vb. Srekli kullandnz ilalarnz var ise ilalarnz kesmeden nce doktorunuz dannz ve laboratuvara bilgi veriniz. Diyet program 3 gn uygulandktan sonra, 4. gn sabah ilk idrar darya atldktan sonra laboratuvardan alnan asitli idrar kabna yukarda tarif edildii ekilde 24 saatlik idrar toplanr. Beinci gn sabah ilk idrar eklenerek ayn gn iinde laboratuvara teslim edilmelidir.

  • 8

    Hacettepe niversitesi Merkez Laboratuvarlar Test Rehberi |

    iii. Gaitada Gizli Kan Laboratuvardan verilen plastik gaita kabna bir miktar gaita yaplr. Gizli kan incelemesi iin laboratuvardan verilen tpn iindeki ubuk ile gaitann farkl yerinden rnek alnarak tpe konulur. Bekletilmeden tp laboratuvara ulatrlr. Bu ilemin tercihen gn tekrar edilmesi nerilir.

    B. Mikrobiyoloji Testleri i