KœRESEL MAL° KR°Z VE TœRK°YE’YE ETK°LER° sunumu

download KœRESEL MAL° KR°Z VE TœRK°YE’YE ETK°LER° sunumu

of 109

  • date post

    27-Jun-2015
  • Category

    Documents

  • view

    334
  • download

    5

Embed Size (px)

description

KÜRESEL MALİ KRİZ VE TÜRKİYE’YE ETKİLERİ

Transcript of KœRESEL MAL° KR°Z VE TœRK°YE’YE ETK°LER° sunumu

KRESEL MAL KR Z VE TRK YEYE ETK LER

Emin Emrah DANI Dokuz Eyll niversitesi Sosyal Bilimler Enstits ktisat Anabilim Dal

13.05.20101

KRESEL MAL KR Z VE TRK YEYE ETK LER

2

SUNU PLANI1. Blm: Kresel Mali Kriz 1.1 Literatr 1.2 Krizin ortaya k ve di er sektrlere yay lmas 1.3 Krizin Trkiye ve di er lkelere yay lmas 1.4 Krizle mcadele de al nan nlemler 2. Blm: Krizin Trkiye ekonomisine etkileri 2.1.1 Byme 2.1.2 Enflasyon 2.1.3 sizlik3

2.2.1 D Ticaret 2.2.2 demeler Bilanosu geli meleri 2.2.3 D ve Borlar 2.2.4 Bankac l k ve Finans kesimi geli meleri 2.3.1 Para Politikas 2.3.2 Kamu Maliyesi 3. Blm: Trkiyenin krizden etkilenme kanallar 4. Blm: Gelece e li kin beklentiler4

G RKreselle me sreci ba lamadan nce Kapitalist sistem iindeki lkelerde meydana gelen krizler krizin kt ve lkenin ekonomisinin sahip oldu u byklk ve etki alan na gre kom u lkelerle s n rl kal rd . Kreselle me ile birlikte kapitalizmin krizleri lkeler aras ekonomik ili ki ve ba ml l klar n artmas ile kresel bir krizlere dn m tr. 2008 y l nda Amerika Birle ik Devletlerinde Subprime Mortgage piyasas nda ba layan ve dnyan n bugne kadar grd en byk kriz olan Kresel Mali kriz, tm lkeleri oldu u gibi Trkiyeyi de derinden etkilemi tir.5

al mada Finansal krizlerle ilgili literatre k saca gz att ktan sonra, krizin ortaya k , di er lkelere ve Trkiyeyi hangi kanallar ile etkiledi ine de inildikten sonra Krizin Trk ekonomisine etkileri makro ekonomik ve finansal gstergeler de meydana gelen de i meler arac l yla incelenecektir.

6

1. Blm: Kresel Mali Kriz

7

KR Z NED R?Kriz, hem gnlk konu ma dilinde hem de e itli bilim dallar nda yayg n olarak kullan lan kavramlardan birisidir. inde bulunulan durumun, kar la lan olaylar n ise ne derece kriz oldu u ise ki iden ki iye de i mektedir. Kriz kelimesi, nceden bilinmeyen ve ngrlemeyen ortamda kan yani ani ve beklenmedik durumda meydana gelen, ki iler ve firmalar iin tehdit unsuru olu turan, bunu yaparken f rsat imknlar da sunabilen, k sa veya uzun sreli, hastal a benzer ekilde yay lma etkisi gsteren durumlar anlat r. Teorik olarak yakla p krizi tan mlarsak, beklenmeyen ve nceden sezilmeyen, h zl bir ekilde cevap verilmesi ve ynetilmesi gereken, irketin nleme ve uyum mekanizmalar n yetersiz hale getirerek, mevcut de erlerini, ama ve varsay mlar n tehdit eden gerilim durumu olarak ifade edilebilir.8

Ekonomik krizler nemlidir. nk ekonominin temel ta lar nda byk de i imlere neden olabilir. rne in; tketicilerin talebini, firmalar n ise yat r mlar n azalt r. Ayr ca yksek oranl i sizlik, ya am standartlar nda d , be eri sermayede geri dn m olmaks z n kay plar grlmesi gibi olumsuz etkileri de grlmektedir. Kriz dneminde gze arpan en belirgin zellik belirsizlik ortam d r. Belirsizlik ierisinde kriz e itli a amalardan geer. Kriz ilk a amada ncl sinyallerini gsterir, di er a amada firmalar n dikkati ekilir, belirsizli in hakim oldu u dnem geldi inde ise insanlar n dzeni bozulmaya ba lar. Ve son a ama da kriz ynetiminin olaya mdahale etmesi ve zm yntemlerinin sunulmas grlr.9

Krizleri reel ve finansal krizler olarak iki k s mda inceleyebiliriz. Reel Krizler Finansal Krizler

10

Finansal KrizlerFinansal krizleri a klamaya ynelik pek ok teorik model ve al ma bulunmaktad r. Uygulamada finansal krizler daha ok bankac l k ve para krizi dedi imiz ayr ma tabi tutulmu ancak; finansal krizlerin s n fland r lmas na ynelik farkl kriz s n fland rmalar n ortaya koyan al malar da yap lm t r. Para krizleri de kendi ierisinde birinci, ikinci ve nc nesil kriz modelleri eklinde bir ayr ma tabi tutulmaktad r. Bu modellerin ortak noktalar bulunmakla birlikte her bir modelin btn krizleri a klayabilecek nitelikte olmad grlmektedir. 1970lerde ve 1980lerin ba nda Latin Amerika lkelerinde ortaya kan krizleri a klamak iin Birinci nesil kriz modelleri ortaya at lm t r. Fakat 1992 Avrupa Para krizini a klamada bu model yeterli gelmemi , kinci nesil para krizleri teorisi literatre girmi tir. 1997 Asya krizinin etkilerinin di er krizlerden daha iddetli olmas ve yay lma etkisi nedenleri ile di er kriz modellerinden farkl l klar iermesi nc nesil kriz modellerini iktisat literatrne sokmu tur.11

Finansal krizler iin e itli tan mlamalar bulunmaktad r. Bunlardan Mishkin (1996) gre, Finansal kriz, verimli yat r m olanaklar na sahip finansal piyasalar n ahlaki tehlike ve ters seim problemlerinin gittike ktle mesi nedenleriyle, fonlar etkili biimde kanalize edememesi sonucu ortaya kan do rusal olmayan bozulmad r. Bir ba ka tan mlamaya gre sz konusu kavram, genel olarak herhangi bir mal, hizmet, retim faktr veya finans piyasas ndaki fiyat ve/veya miktarlarda kabul edilebilir bir de i me s n r n n tesinde gerekle en iddetli dalgalanmalar ifade etmektedir. te yandan, Paul Krugman krizin belirli bir tan m n n bulunmad n ne srerken, Edward ve Santanella ise krizleri paran n de erindeki belirgin bir d e ba lam t r. Bunlar n d nda kalanlar ise krizleri paran n de erindeki d e ve uluslararas rezervlerin ciddi biimde tkenmesine ba lam lard r (Edwards, 2001).12

Gney Amerika, Gney Asya ve Rusya krizlerine kadar ekonomi literatrnde e itli kriz tan mlamalar ve teorileri mevcut iken, krizlerle birlikte de bu blgeler iktisat lar ve politika belirleyiciler iin deneysel bir laboratuar olmu , bunlardan nemli dersler kar lm t r (Erel, 2000). Finansal krizlerin etkilerinin derin olmas ve lkelerin siyasi, ekonomik, sosyal unsurlar n kkl bir biimde etkilemesi krizlerin a klanmas n ve krizlere neden olan unsurlar n ortaya kar lmas n zorunlu hale getirmi tir.

13

F NANSAL KR Z TEOR LERYeni Keynesci Okul Ve Finansal Krizler Post Keynesyenci Okul Ve Finansal Krizler Monetarizm Ve Finansal Krizler

14

YEN KEYNESC OKULF NANSAL KR ZLER N NEDENLER Bankac l k sistemi Asimetrik enformasyon Ters seim Ahlaki tehlike

15

POST KEYNESYENC OKULAsimetrik enformasyon yakla m , finansal k r lganl k teorisi, paran n iselli i yakla mlar ile finansal krizleri a klamaya al m lard r Speklatif ortamda paran n dolan m h z ve fiyatlar artar. Art k bir yerden sonra borcun art h z byme h z ndan fazlad r.bu a amada tam istihdama gelinir bu ekonomi iin tam istikrarl bir tam istihdam olmaz. Bu da finansal k r lganl artt r r.16

MONETAR ZM VE F NANSAL KR ZLERPara arz d sald r. Nominal gelirde para arz etkile imli oldu u iin krizleri de d salla t rm olurlar. Kriz nlemleri iinde para otoritelerinden yard m almaktad rlar. Ekonomik krizlerin nedeni olarak para arz ndaki azalmalar gsterilebilir.

17

Finansal krizlere Neden Olan FaktrlerA r Borlanma Geli mekte olan lkelerde uygulanan kamu harcamalar na dayal geni letici maliye politikalar finansal krizin en nemli nedenlerinden birisidir. Kamu kesimi borlanma gere inde ortaya kan a r l k lkelerde yat r m yapan ki i ve kurumlar iin gelece e ynelik belirsizlik riskini art rmaktad r (Ar can, 2002). A r borlanma ile lkeler borlar n deyebilmek iin yeniden borlanmak zorunda kalmakta ve bir bor k s r dngs srecine girmektedirler. Bu sre sonunda faiz yknn a r derecede o almas nedeniyle bte giderleri kar lanamayacak boyutlara ula maktad r. Srekli olarak artan kamu harcamalar n n finansman iin al nan borlar ve bu borlanma ile sa lanan fonlar n verimli yat r mlarda de il de gnbirlik d ncelerle kullan lmas lkeleri bor k s r dngsne sokarak, borcun her devredi inde faizlerin bir k sm n n bor stokuna eklenmesi sonucunu ortaya karmaktad r.18

Uluslararas Sermaye Hareketleri Finansal kreselle menin h zlanmas ve zellikle 1990l y llardan sonra uluslararas sermayenin dnya le inde serbeste dola ma imkan n bulmas nedeniyle, dnyada ekonomik krizlerin artt gzlenmektedir. Dolay s yla, uluslararas sermaye hareketlerinin artmas yla ekonomik krizler aras nda ok yak n bir koreleasyon bulunmaktad r ( im ek, 2004). Sermaye hareketleri do rudan yat r m ve portfy yat r m olmak zere iki ana blmde incelenmektedir. Do rudan yabanc yat r m, sabit sermaye yat r m ad alt nda, sermayenin kaynak lkeden yat r ma ev sahipli i yapacak lkedeki irket hisselerinin uluslararas yat r mc lar taraf ndan en az % 10unun al nmas eklinde kendini gsterir. Sabit sermaye yat r mlar na ek olarak do rudan yat r m n lkelere giri i; irket birle mesi ya da devri, zelle tirme uygulamalar , ortak giri im, stratejik ortakl k ya da devam eden faaliyetlerin geni letilmesi ile de mmkndr. Do rudan yabanc yat r mlar n d nda ortaya kan ve tahvil ya da hisse senedine do rudan yat r m eklinde gerekle meyen, mobilitesi olduka yksek olan yat r mlar ise portfy yat r m iine girer ve uluslar aras hukuk ve ilgili lke hukuku erevesinde rgtlenmi piyasalarda i lem grrler. Bununla birlikte, IMF, opsiyonlar gibi trev rnleri dolayl yat r mlar grubuna dahil etmektedir ( eri ve Akta , 2005).19

Finansal krizlere neden olan, sermaye hareketlerinin ikinci grubunda yer al portfy yat r mlar d r. S cak para olarak da adland r lan bu sermaye hareketleri girmi oldu u lkenin refah n ba lang ta art rmaktad r. Ne var ki; daha sonra lke ekonomisinin k r lganl na paralel olarak ani k lar yaparak, lkenin ok daha kt bir duruma srklenmesine neden olmaktad r. Finansal krizle kar kar ya kalan lkelere bak ld nda kriz ncesi dnemde bu lkelerde ithalat patlamas ya and ve d a klar n byd grlmektedir. K sa vadeli sermaye hareketlerine ihtiya duyan bu tr lkelerde, Cari i lemler a n n milli gelir iindeki pay n n % 4' a mas risk olarak ifade edilmektedir. Meksika, Asya ve Trkiye krizlerinde de bu oran % 4'n zerine kt grlm tr. Buna paralel olarak, k sa vadeli bor stokunun resmi dviz rezervlerine oran n n % 1'den fazla oldu u durumlarda da kriz olas l ykselmektedir.20

Enflasyon Fiyat istikrar n sa lanmas ekonomik istikrar n sa lanmas iin de hayati nem ta maktad r. nk bir ekonomide sa l kl bir para politikas n n uygulanabilmesinin ba l ca ko ulu paran n asli fonksiyonlar n rahatl kla yerine getirebilmesine ba l d r. Bu durum para biriminin de erini zaman ieri