KR°Z SONRASI KœRESEL KAP°TAL°ZM°N GELECE‍°

download KR°Z SONRASI KœRESEL KAP°TAL°ZM°N GELECE‍°

of 27

  • date post

    30-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    221
  • download

    8

Embed Size (px)

Transcript of KR°Z SONRASI KœRESEL KAP°TAL°ZM°N GELECE‍°

  • Alternatif Politika, Cilt. 1, Say. 3, 363-389, Aralk 2009 363

    KRZ SONRASI KRESEL KAPTALZMN GELECE

    Serap DURUSOY*

    ZET

    ABD konut piyasas merkezli global finansal krizin oluumu ve geliimi ok tartma

    konusu oldu. ABD ekonomisi 2008 ylnda krize girdiinde balangta krizin finansal

    piyasalar ile snrl kalaca sanlyordu. Ancak kriz hzla reel sektr iine ald ve dnya

    ekonomisinde yln son eyreinde byme orannda keskin dler meydana geldi. Sermaye

    hareketlerinin serbestlii finans piyasalarndaki trev aralarn says ve hacminde nemli

    arta yol amas krizin derinlemesinde nemli bir faktr olarak ortaya kmtr. Bu

    almada krizlerin dnya kapitalist ekonomik sisteminin bir zellii olduu zerinde

    durularak kresel kapitalizm sreci ele alnacaktr. Ayrca bu krizin IMFnin Dnya ekonomi

    ynetimindeki yetisini nasl etkiledii de irdelenecektir.

    Anahtar kelimeler: Global Resesyon, 2008 Finansal Krizi, IMFnin Yeni Rol, G-20.

    THE FUTURE OF GLOBAL CAPITALISM AFTER THE CRISIS

    ABSTRACT

    The global financial crisis emerged from the subprime mortgage market in the USA

    has been discussed on and on since its beginning. When the ABD economy fell into recession

    in 2008 it was assumed that effect of crisis would be limited with financial markets. However

    it would not be case. Crisis affected real economy rapidly. In the last quarter of the 2009, the

    growth rate of world economy decreased severely. Free movement of capital caused an

    increase on the number and the volume of the hedges in financial markets and this turned in to

    an important element which made the crisis more devastating. This study argues that crisis is

    an intrinsic characteristic of world capitalist economic system and the process of the

    globalization of capitalism. The study also discusses the fact that global crisis has been

    affecting the ability of the IMF in conducting the world economy.

    Key words: Global Resession, Financial Crisis of 2008, New Role of IMF,G-20.

  • 364 Serap Durusoy

    Giri

    20. yzyln ekonomik toplumsal ve kltrel olarak biimlenmesinde nemli bir rol

    oynayan kreselleme uluslararas sistemi aklamakta kullanlan parametrelerin neredeyse

    tamamen ortadan kalkt bir dnm ifade etmekte kullanlmaktadr. erii ve kapsamna

    ilikin tam bir uzlama salanmamakla birlikte kresellemeye, yaanmakta olan srecin

    tanmlanmasnda hem deneysel hem de normatif gerekliin tanmlayc zellii olarak grev

    yklenmitir. Kresellemenin dnsel, sosyal ve kltrel alanda birok etkinin yan yana yer

    ald sreci ifade ettii ynndeki vurgularla birlikte iddialarn temel gnderim noktas

    iktisadi dzleme ve gnmzde yaanan ekonomik olgunun kavramlamasna

    odaklanmaktadr. Bunun da nedeni kapitalizmin kendi mantnda yer almaktadr.

    Kresellemeyi kapitalizmin dngsel doasnn bir gerei olarak kapitalizmin

    gelimesindeki bir aama, dinamik bir boyut ve yaylma eilimi olarak gren bak as

    kresellemeyi, kkleri kapitalizmin sistem mantnda bulunan bir deiim sreci eklinde

    tanmlamaktadr. Post modern savlar rtmeye ilikin bu bak as kresellemenin ne

    olduu tartmalarna ilave olarak etki ve tepkilerine ilikin kutuplamay da beraberinde

    getirmektedir.

    zellikle kapitalist ilikilerin dnya leinde belirleyici bir aamas olan kresel

    kapitalizm ierisinde ki iliki a ve bu iliki iindeki kurumlar tartmalarda baat rol

    oynamaktadr. II. Dnya Savann srd 1944 ylnda, John Maynard Keynes ve Harry

    Dexter White bakanlndaki Anglo-Sakson delegasyonlar tarafndan Bretton Woods

    sisteminin finansal merkezi olarak tasarlanan Uluslararas Para Fonu (IMF), o gnden beri

    kresel kapitalist sistemin kurumsal bir yap ta olarak evrilmeye devam ediyor. te yandan

    IMF, kinci Dnya Sava sonras bamszlklarn kazanan lkeler iin de Dnya Bankas ile

    birlikte temel kalknma finansman kaynaklarndan birini oluturmaktadr. Ancak 80li

    yllarda uygulanan stand-by anlamalar ve yapsal uyum programlar Fonun neo-emperyal

    imajn pekitirerek onu kreselleme kartlar ve nc Dnya liderlerinin balca hedefi

    haline getirmitir. 1990larn sonundaki Asya Krizi ise bu sreci daha da perinlemitir.

    Ardndan yakn zamanda ABDde ortaya kp btn dnyay etkisi altna alan mortgage krizi

    ile birlikte kresel kapitalizme ilikin bu balamdaki eletirilerin iddeti farkl bir boyuta

    brnmtr. Yani kresel sistemin ekonomik yansmalarnn kresel dzeyde meydana

    getirdii nemli sonular kapitalist anlaya ilikin olarak da nemli deiimler yaratmaktadr

    (Hardt ve Negri, 2003:204).

  • Alternatif Politika, Cilt. 1, Say. 3, 363-389, Aralk 2009 365

    Dnya ekonomisinde son aylarda meydana gelen deiimlerin bundan sonraki srece

    muhtemel etkileri tm lkeleri yakndan ilgilendirmektedir. Gerek kresel dzlemde, gerekse

    Amerikan ekonomisinde oluan eilimlerin tespiti nem tamaktadr. Sz konusu eilimlerin

    kimilerinin, daha nceki dnemlerde hi grlmemi gelimeler olduu iddia edilemez.

    Ancak tm bu gelimelerin tesadfi olmayacak ekilde bir arada tezahr etmesinin ne gibi

    sonular dourabilecei zerinde durmak yararldr. te bu almada kresel kriz sonras

    kapitalizmin gelecei irdelenmeye allmtr. ncelikle kresellemenin ne olduu

    kapitalimiz ve kreselleme arasndaki dngsel iliki boyutu ile ele alnmtr. Bunu takip

    eden blmde, 2007 ylnda ortaya kp dalga dalga yaylan krizin nedenleri ve nasl

    yayld irdelenmitir. Son blmde ise IMFnin kriz ynetimi imajnn sarslmas ile birlikte

    kriz sonras srete kapitalist dnya ekonomisinin nasl ynetilecei irdelenmitir.

    Kapitalizm ve Kreselleme Dngs

    erii ve kapsamna ilikin tam bir uzlama salanmamakla birlikte kreselleme,

    yaanmakta olan srecin tanmlanmasnda hem deneysel hem de normatif gerekliin

    tanmlayc zellii olarak grev yapmaktadr. Kreselleme zerine yaplan almalar daha

    ok dnya koullarndaki deiimin temellerini salt nesnel ekonomik gstergelerde arayan

    yada uluslararas rgtleri, finansal sistemin karlarna uygun bir ideoloji olarak

    deerlendiren ve monolojik varlklar eklinde tanmlayan bir bak as sergilemektedir.

    Kreselleme, dnsel sosyal ve kltrel alanda bir ok etkinin yan yana yer ald ve

    i ie getii sreci ifade ettii ynndeki vurgularla birlikte(Appadurai,1990:s.295)

    iddialarn temel gnderim noktas iktisadi dzleme ve gnmzde yaanan ekonomik olgunun

    kavramsallatrlmasna odaklanmaktadr. Bunun da nedeni kapitalizmin kendi mantnda yer

    almaktadr. Nitekim kresellemeyi dnya kapitalist ekonomisi, ulus devlet sistemi,ve uluslar

    aras askeri i blm balamnda tartan Giddens en nemli rol kresel olarak kendini

    etkin klan kapitalist ekonomiye vermitir (Giddens,1991). Kreselleme ve kapitalizm

    arasndaki dngsel iliki sre ideoloji- strateji ve teknoloji balamnda ele alnabilir (Petras

    ve Veltmeyer, 2006:11-12, Ercan, 2006:66-67). Bu dng ayn zamanda kresellemenin ne

    olduunun anlalmas asndan da nem tamaktadr.

    Kreselleme Kapitalizmin Tarihsel Olarak inden Getii Srecin Aamasdr.

    Kreselleme hi kuku yok ki ekonomik deerlere dier btn deerlerin yannda

    ncelik tanyan ancak tarihsel srete kendini aa karan sosyal kltrel ekonomik

  • 366 Serap Durusoy

    deerlerden bamsz olarak dnlemeyecek bir olgudur. Bu bak asna bal olarak

    kreselleme ekonomik olarak rekabeti, siyasi olarak ise evrensel emperyalizmi temsil

    etmektedir. Ancak ekonomik kreselleme srecine yn veren dinamikler, kapitalizmin

    yksek birikim temposunun yaratt kriz, uluslararas kapitalizmin younlamas, finansal

    sistemin serbestlemesi ve bu serbestlemeye bal olarak finansal sermaye ve speklatif

    birikim tercihlerinin nne gemesi olarak gsterilebilir ( Yeldan,2002:21).

    Kresellemenin dnsel, sosyal ve kltrel alanda birok etkinin yan yana yer ald

    sreci ifade ettii ynndeki vurgularla birlikte (Appadurai,1990:295) iddialarn temel

    gnderim noktas iktisadi dzleme ve gnmzde yaanan ekonomik olgunun

    kavramsallatrlmasna odaklanmaktadr. Nitekim kresellemeyi dnya kapitalist ekonomisi

    ulus devlet sistemi ve uluslararas askeri i blm balamnda tartan Giddens en nemli

    rol kresel olarak kendini etkin klan kapitalist ekonomiye vermitir ( Giddens,1991). Bu

    bak as ile ele alndnda kreselleme kapitalizmin sahip olduu doma ve gelime

    yasalarna son derece uygun, tm dnyay denetimi altna alan bir sre ve tarihsel bir aama

    olarak yaanmaktadr.Yani kreselleme kapitalizmin gelimesindeki bir aama ve yaylma

    eilimi olarak ifade edilmektedir. Aslnda kapitalizm dnya tarih sahnesine kt andan

    itibaren uluslararas bir btn olarak ilemi ve bunu srdrerek gnmzde kresel

    btnleme dzeyine ulam bir sistemdir (Hrst ve Thomson,1998:8). Byle bir tespiti

    kapitalizmin kendi mantnda da bulmak olasdr. Daha fazla kar edebilmek ii ksa srede

    daha az girdi ile daha fazla rn ya da hizmet retmek sermaye birikim srecinin temel

    belirleyicileridir. Bu balamda kapitalizmi tanmlayan bu kriterler balangtan beri

    kapitalizmin mekansal anlamda dnya leinde ileyen bir sistem olmasna yol amtr

    (Ercan, 2000 ). Bu nedenle kresellemenin geliime ilikin tartmalar kapitalizmin geirmi

    olduu evrelerden ulam olduu ada evre aamas erevesinde deerlendirilmesi

    gerekmektedir. Kresellemenin tarihsel bir sre olarak grlmesi onun gizemli bir kavram

    olmaktan kmas ve uluslararas arenadaki belirleyici rolnn anlalmas asndan da nem

    tamaktadr.

    Merkantilist Aama (1500-1800): Feodalizmden olgunlam kapitalizme gei

    dnemidir. lkel sermaye birikiminin gerekletii merkantilist aama kapitalizmin dou ve

    ocukluk aamas olarak da ifade edilmektedir. Dnemde kapitalizmin kutuplamasn

    yaratan politikalarn uygulanmaya konulmu, Amerika k