KONSENSUALNA (KONSOCIJALNA) DEMOKRATIJA .Milutinovi‡ M.: KONSENSUALNA DEMOKRATIJA U...

download KONSENSUALNA (KONSOCIJALNA) DEMOKRATIJA .Milutinovi‡ M.: KONSENSUALNA DEMOKRATIJA U SLO½.DR½AVAMA

If you can't read please download the document

  • date post

    25-Aug-2018
  • Category

    Documents

  • view

    226
  • download

    1

Embed Size (px)

Transcript of KONSENSUALNA (KONSOCIJALNA) DEMOKRATIJA .Milutinovi‡ M.: KONSENSUALNA DEMOKRATIJA U...

  • Nauno-struni asopis SVAROG br. 8. 2014. (40-57) Svarog 4/2012

    40

    Originalni nauni rad

    UDK 321.7

    DOI br. 10.7251/SVR1408040M

    COBISS.SI-ID 4262680

    KONSENSUALNA (KONSOCIJALNA)

    DEMOKRATIJA U SLOENIM DRAVAMA

    Doc. dr sci Milovan Milutinovi1

    Nezavisni univerzitet Banja Luka

    Apstrakt: Demokratija podrazumijeva vladavinu sa saglasnou biraa nad

    kojima se vlada odnosno vladavinu veine koja potuje prava manjine. Ona je u osnovi

    participacija i konkurencija razliitih subjekata pri izboru politikih predstavnika za

    obavljanje javnih funkcija ali i njihova odgovornost onima koji su ih izabrali.

    Podjela vlasti kod veinskog modela demokratije koncentrisana je u rukama

    parlamentarne veine a kod konsensualnog modela postoji dijeljenje vlasti. Proizlazi da

    je razlika u tome to se u konsensualnoj demokratiji vlast rasuta izmeu politikih

    aktera koji djeluju zajedno u okviru istih politikih institucija.

    Konsensualna demokratija je dopuna pluralistikog modela karakteristinog

    za sloena drutva prema nacionalnom, regionalnom, religioznom i svakom drugom

    obiljeju gdje postoji potreba za predstavljanjem razliitih interesa. Bosna i Herce-

    govina je kao sloena dravna zajednica prikladna za razvijanje konsensualnog modela

    demokratije jer prua zatitu manjina, nacionalnih i drugih interesa i obezbjeuje

    ravnomjernu podjelu vlasti na sve subjekte drutva.

    Kljune rijei: demokratija, modeli demokratije, politiki sistem, veinski

    model demokratije, konsensualna demokratija

    UVOD

    Danas su dominantna dva modela demokratije i to: direktna

    (neposredna) i reprezentativna (ili posredna - predstavnika) demokratija2.

    U direktnoj demokratiji svi graani, bez posrednika uestvuju u donoenju

    politikih odluka to se ostvaruje u malim drutvenim zajednicama gdje se

    graani mogu neposredno okupljati radi postizanja zajednikih dogovora i

    donoenja politikih odluka. Za demokratsku teoriju i praksu vaan je

    princip graanstva, jer se demokratija esto suoava sa problemima isklju-

    ivanja i ukljuivanja ljudi u donoenju politikih odluka. Polovinom

    dvadesetog vijeka birako pravo postaje univerzalno i obuhvata pitanja

    1 Doktor politikih nauka, e-mail: milovan.milutinovic@nubl.org 2 Vojislav Stanovi (2003). Vlast i sloboda, Udruenje za politike nauke i igoja

    tampa, Beograd, s. 89.

    http://www.rs.cobiss.net/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=COBIB&RID=4262680

  • Milutinovi M.: KONSENSUALNA DEMOKRATIJA U SLO. DRAVAMA

    41

    graanskih i politikih prava ak i apatrida (ljudi bez dravljanstva), emi-

    granati, izbjeglice i raseljena lica.

    Potovanje pravila i vladavina prava od strane svih subjekata dru-tva osnova je demokratije. Veinski model demokratije, prema nekim autorima, karakterie: da je izvrna vlast koncentrisana u jednopartijskom kabinetu, uglavnom dvopartizam, dominacija izvrne vlasti nad zakono-davnom, veinski i diproporcionalni izborni sistem, pluralizam i kompe-titivnost interesnih grupa, federalno-unitarna dimenzija, unitarna i centra-lizovana vlast, koncentracija zakonodavne vlasti u jednodomnom zako-nodavnom tijelu, fleksibilni ustav koji se mijenja prostom veinom gdje posljednju rije o ustavnosti zakona ima zakonodavno tijelo koje ga i donosi i centralna banka drave zavisi od izvrne vlasti.

    Sa druge strane konsensualni model demokratije karakterie inje-nica da je izvrna vlast koaliciona vlada, a postoji viepartijski sistem pa je time evidentna ravnotea izmeu izvrne i zakonodavne vlasti. Izborni sistem je proporcionalnog predstavljanja i korporativizam interesnih grupa. Pored toga, karakterie ga federalna i decentralizovana vlast, jak dvodomni sistem, rigidni ustav koji se mijenja kvalifikovanom veinom, te doneseni zakoni podlijeu sudskoj reviziji ustavnosti koju naelno vre ustavni sudovi i centralna banka koja je nezavisna od izvrne vlasti.

    Pojava razliitih interesa, grupa i pristupa za rjeavanje drutvenih

    pitanja vodi razliitim putevima u iznalaenju prihvatljivih rjeenja ili ak

    sukobljavanjima i konflikatima. U odnosu na prethodni period, konflikt i

    kompeticije postali su uestaliji. Razliite grupe zaokupljene interesima i

    uvjerenjima uglavnom su organizovane u okviru politikih partija radi

    dobijanja povjerenja biraa na izborima. Uspostava principa politike

    reprezentacije, vezana je za parlament i izbor narodnih predstavnika, zbog

    ega se politike partije pripremaju za uee na izborima.

    Demokratija je sistem vladavine u drutvu koja podrazumijeva

    vostvo a ono je u naelu izabrana manjina od strane veine graana na

    izborima. Vladavina izabranih od strane veine mjeri se sa druge strane njenim odnosom prema manjini i zatiti njihovim prava. Manjina i veina u

    demokratiji imaju promjenljiv odnos koji zavisi od mnogo faktora3.

    Politiki sistemi, nalaze se u irokom rasponu izmeu autoritarnih i liberalno-demokratskih zbog ega su na sceni razliiti pojmovi: reimi u procesu demokratizacije, pseudodemo-kratija, kvazidemokratija, polude-mokratija (semidemocracy), neslobodne (Illiberal) demokratije, diktatura sa demokratskom odorom ili oblandom (dictablanda). Radi o svojevrsnom deficitu demokratije, odnosno demokratiji slabog intenziteta gdje se koriste pojmovi kao to su demokratski despotizam ili autoritarna demokratija. Hantington upozorava na opasnost da: politike voe mogu biti izabrane demokratskim sredstvima a da ne poseduju stvarnu vlast. Ukoliko najmo-

    3 Sartori ovani (2001). Demokratija ta je to?, CID, Podgorica: U

    demokratskom sistemu izborne vladavine ba veinsko pravilo proizvodi manjinu ili

    manjine koje njom vladaju, s. 146.

  • Nauno-struni asopis SVAROG br. 8. 2014. (40-57) Svarog 4/2012

    42

    niji kolektivni donosioci odluka nisu izabrani na izborima, politiki sistem nije demokratski4.

    Mnogi autori smatraju da demokratiju mora odlikovati stalno ue-e najirih slojeva stanovnitva u donoenju politikih odluka. Arent Lajpahrt izdvaja dva modela demokratije koji omoguuju veinsku i konsenzualnu demokratiju koju karakterie angaovanost, pregovaranje i kompromis. U veinskom sistemu partijske platforme ne mogu da repreze-ntuju sve politike interese u odreenoj zajednici. Pluralistika drutva su izdjeljena po etnikim, kulturnim, jezikim, ideolokim i religijskim osno-vama pa je nuno politike platforme partija prilagoditi konkretnoj sredini radi zadovoljavanja interesa svih manjina.

    U radu e se predstaviti razliita tumaenja osobenosti demokra-tije, razliiti modeli demokratije i njihovim specifinostima u drutvenim zajednicama. Teite e biti usmjereno na konsensualnu demokratiju koja u znaajnoj mjeri zadovoljava razliite interese brojnih politikih i drutve-nih subjekata i kao politika praksa moe biti prihvatljiv model demo-kratije u Bosni i Hercegovini kao sloenoj drutvenoj zajednici.

    RAZLIITA TUMAENJA PROCESA DEMOKRATIZACIJE

    Demokratija je u osnovi vladavina naroda i predstavlja prevod antikog pojma demos narod i kratein vladati. Od kada postoji ljudsko drutvo, evidentno je traganjem razliitih snaga za najoptimalnijim i najboljim rjeenjima organizovanja ivota u politikoj zajednici. Iako pojam demokratija potie od antike Grke, mudri ljudi su mnogo ranije tragali za pravilima prihvatljivim za ivot drutvene zajednice. Ona u naelu odreenje kako se bira, organizuje i vri vlast i kako se takva vlast kontrolie i smjenjuje od graana. To je u forma vladavine u kojoj vladaju izabrani predstavnici na izborima. Evodentno je da to nije vladavina svih i po elji svih, ve najee vladavina manjine izabrane od veine da vlada u interesu svih graana zajednice. U osnovi za demokratsku vladavinu vana je vladavina prava i konstitucionalizam.

    Da bi se razumjela demokratija potrebno je pratiti uticaj socijalno-kulturne i institucionalne dimenzije na politike partije i demokratiju uopte. Podaci pokazuju da demokratija pored ostalog zavisi od strukture politikih institucija, politike kulture, socijalnih struktura i socio-ekonomskog konteksta njenog ispoljavanja u drutvu. U takvim uslovima politika, a time i demokratijama neprekidno traga za ravnoteom razliitih potreba i subjekata u drutvu. Upravo to govori da konsensualna demo-kratija tei poeljnom odnosu izmeu konflikta i konsenzusa pojedinaca i grupa u nekom drutvu.

    Liberalna demokratija ini oblik politikog sistema oblikovan

    pojmom liberalizma tj. vrijednou slobode. Konsensualna demokratija je

    model multikulturalnog graanstva, diskurzivna demokratija pretpostavlja

    4 Huntigton Samuel P., (2004), Trei talas, demokratizacija na izmaku dvadesetog

    vijeka, Politika kultura - Zagreb i CID Podgorica, s. 16.

  • Milutinovi M.: KONSENSUALNA DEMOKRATIJA U SLO. DRAVAMA

    43

    komunikativnu racionalnost preferencije i stavovi koji nisu nepromje-

    nljivi, ve se individualne potrebe i javni interesi otkrivaju kroz raspravu,

    te participativna demokratija i kosmopolitska demokratija.

    Uspjeh demokratije moe se mjeriti stepenom uea javnosti,

    potovanjem graanskih prava i reakcijom sistema na zahtjeve irokih

    slojeva graana. Moderna demokratija ini osnovu demokratije nacionalne

    drave. Kada narod u jednoj sloenoj zajednici ne moe sam da vlada,

    onda niko ne moe vladati bez pristanka onih nad kojima se vlada. Razvoj

    demokratije doprinosi utvrivanju odgovorne i ograniene predstavnike

    vlade, vladavina prava, kontrole dravnih finansija, podjele vlasti, sudske

    kontrole uprave i nezavisnog sudstva, a u sloe