KEDİ, KÖPEK VE YABANİ HAYVAN ANESTEZİSİ.docx

download KEDİ, KÖPEK VE YABANİ HAYVAN ANESTEZİSİ.docx

of 27

  • date post

    07-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    125
  • download

    11

Embed Size (px)

Transcript of KEDİ, KÖPEK VE YABANİ HAYVAN ANESTEZİSİ.docx

KED, KPEK VE YABAN HAYVAN ANESTEZS1.GR VE AMA Anestezi, veteriner sahada ki nemi ve yaplmas byk gereklilik arz eden bir tbbi uygulamadr. Anestezinin yaplmasnn en bataki amac yaplan btn mdahale ve operasyonlarda hayvandaki ary ortadan kaldrlmas, kas gevemesi ve hayvan iin yaplan ilemde doru mdahale ve operasyonu asl amacn oluturmaktadr. Bugn cerrahi mdahalelerden elde edilen baar oran, byk lde yeterli ve gvenli anestezi yaplmasna baldr. Bunun dndaki anestezi uygulamalarn ise; evcil, vahi ya da egzotik hayvanlarn sakinletirilmesi ve gvenli bir ekilde transportunun ve ip uygulamasnn salanmas; deiik tan ve tedavi ilemlerinin gerekletirilmesi; tenazi ve kasaplk hayvanlarn kesime hazrlanmas; evcil hayvanlarda tra uygulamalar vs. eklinde sayabiliriz.

2.KED VE KPEKLERN ANESTEZSAnestezi amac ile farkl zelliklere sahip ilalar kullanlmaktadr. Bu ilalar deiik derecelerde analjezi, immobilizasyon ve kas gevemesi olutururlar. Hastann tr, ya ve hastalk durumuna gre anestezik maddeler tek ya da kombinasyon halinde, bir ya da daha fazla anestezi yntemi uygulanarak tatbik edilirler. Anestezi uygulamalarnn isimlendirilmesi, ilaca, metoda veya ilacn verili ekline gre deimektedir.Kedi ve kpeklerde anestezi yaygn olarak u ekillerde uygulanr:a. nhalasyon anestezisi; anestezik gazlar ya da volatil likid anestezik maddeler oksijen ile birlikte uygulanr.b. Enjektable anestezi; anestezik solsyonlar intravenz, intramuskuler yada subkutan olarak enjekte edilir. Anestezik maddelerin dier enjeksiyon ekillerine ise intratorakal ve intraperitoneal rnek olarak verilebilir. Ancak bu son iki yntem nadir olarak uygulanr.c. Lokal anestezi; anestezik maddeler topikal olarak ya da cerrahi mdahalenin yaplaca sahann evresine (saha blokaj ) uygulanr. Ya da blgeyi innerve eden sinirlere yakn olarak (paravertebral anestezi, epidural anestezi ) tatbik edilir.Kedi ve kpeklerde bu yntemlerden ilk ikisi daha yaygn klinik sahada kullanlmaktadr.

2.1.GENEL ANESTEZNN NEMFarmakoloji Anestezi geri dnm olan bir uygulamadr. Anesteziyi oluturan faktrlerin bilinmesi ve bu faktrlerin modifiye edilmesi, baarl bir anestezi oluturulmasnda nemlidir. Anesteziklerin uygulama dozu ve anestezik maddelerin uygulama yolu ortalama hayvan gz nnde bulundurularak verilmelidir.Anestezik maddelerin standart dozuna kar oluan cevaptaki deiimleri bir ok faktr etkiler. Bunlar hayvann metabolik aktivitesi ile ilgili farkllklar, hayvanda var olan patoloji ya da hastalk durumu ve anestezik maddenin alnmas ve dalm eklinde sralanabilir.Biyolojik farkllk Anestezik maddenin eliminasyonu hayvann zellikle metabolik aktivitesine baldr. Metabolizmay etkileyen durumlar, anestezik etkinin deiimine neden olurlar.Kk hayvanlar, byk hayvanlara gre yzey alanna oranla daha fazla metabolik aktiviteye sahip olduklarndan, kk hayvanlarn canl arla gre anestezik doz ihtiyac,byk hayvanlara gre daha fazladr.Yeni doanlarda bazal metabolizma olduka yavatr. Kpeklerde barbitratlara kar gelien cevap yaa gre deiir. ok gen ve yal hayvanlar barbitratlara kar hassastr, ancak 3-12 aylk dnemde barbitratlar daha rahatlk ile uygulanabilir. Erkeklerde bazal metabolizma, diilere gre yaklak % 7 daha fazladr. Diilerde gebelik dneminde ftustan dolay metabolizmada art meydana gelir.FarmakokinetikGenel anestezik maddeler etkilerini beyin ve spinal kordu etkileyerek olutururlar. Bu nedenle genel anestezik etki olumas iin, anestezik maddelerin sentral sinir sistemine ulamalar gereklidir.Anestezik maddeler ve beraberinde ilave olarak kullanlan ilalar genellikle intravenz yolla ve daha az olarak intramuskuler, intratorasik, intraperitoneal, subkutan, ok nadiren de oral ve rektal yolla uygulanr. ntravenz enjeksiyonda dokudan emilim faz olumadan, ilacn vaskler sistem iinde dalm sz konusudur. lacn zaman iinde plazmadan azalmas ile toksisite riski de gittike azalr.Vcut dokular kanla beslenme oranna gre farkl kategorilere ayrlr. la intravenz uygulandktan ksa sre sonra, kana kararak ve dile olarak, balang kan plazma konsantrasyonu oluur.lacn kandan temizlenme hz, hedef dokulara dalm ve arzu edilen etkiyi oluturabilmesi, ilacn konsantrasyonuna, plazma pHsna ve proteinlerine, vcudun hidrasyon durumuna ve dier ilalarn varlna gre deiim gsterir.1Genel anestezik maddelerin beyinde etki oluturmalar, onlarn kan-beyin bariyerini geme kabiliyetlerine baldr. Kan-beyin bariyeri, plasenta gibi hcresel membranlarn permeabilite zelliine sahiptir. Bu nedenle bariyer, lipofilik zellikte olmayan, iyonize halde, proteinlere balanm ilalarn penetrasyonunda kstlama meydana getirir. Lipid znrl yksek olan thiopental gibi ilalar, kan-beyin bariyerini abuk geerler, etkisi ksa srede grlr ve yine anesteziden uyanma ksa srede gerekleir.2lalarn biyotransformasyona uradklar balca yer karacierdir. lalarn vcuttan atlmasnda en nemli grevi stlenen organlar ise bbreklerdir. Morphinenin vcuttan atlmas ise gastro-intestinal sistem tarafndan yaplmaktadr.Biyotransformasyon, ilacn etkili olduu hedef dokuda etkisinin azalmasna neden olur. Biyotransformasyon ile lipofilik yapdaki anestezik ilalar, hidrofilik yapya dntrlrler ve bylece bbreklerden atlabilir hale getirilirler.2

2.2.PREANESTEZK DNEMBu dnemde yaplan ve yaplmas gereken uygulamalardan ksaca bahsedelim.Hastann DeerlendirilmesiHastann preanestezik dnemde deerlendirilmesi ile mevcut fizyolojik durumunun tespit edilmesi salanr.Genellikle fiziki durumunun incelenmesi ile hayvann herhangi bir hastalnn var olup olmad, anestezi ve cerrahi uygulama srasnda strese neden olabilecek mevcut deiikliklerin tespiti yaplm olur.ncelikli sinir sistemi, kardiopulmoner sistem, bbrek ve karacierin muayeneleri yaplr.Bu dnemde minimum hasta bilgileri gereklidir, bunlar:1. Hastann anamnezi2. Tam bir fiziki muayene 3. Anestezi altnda iken hastaya uygulanacak operasyonun tr,4. Gerek duyulduunu uygulanacak diyagnostik testler (EKG, radyografi, kan tahlili, idrar tahlili, vb. )32.3.ANESTEZK MADDENN SEMdeal bir anestezik madde, 1. lacn etkisinin sona ermesi ve eliminasyon sresi, ilacn metaboliza olma sresine bal olmamaldr,2. Anestezinin indksiyonu ksa srede olumal, anestezi derinlii deitirilebilme ve uyanma hzl olmaldr.3. Kardiopulmoner fonksiyonlar deprese etmemelidir.4. Herhangi bir doku iin irritan olmamaldr.5. Ucuz ve gvenli olmal, yanc ve patlayc zellikte olmamaldr,Uygulanmas iin spesifik ekipmanlara ihtiya gstermemelidir.Gnmzde bu zelliklerin hepsine sahip bir anestezik madde mevcut deildir.Bu nedenle anestezik madde seiminde u aadaki hususlar gznnde bulundurulmaldr.I. Hastann tr, rk ve ya,II. Hastann fiziki durumu,III. Cerrahi ilem iin gerekli sre, IV. Uygulanacak olan anestezik maddeyi bilmek ve onu daha nce kullanm olmak,V. Mevcut ekipman ve personel 3

2.4. PREANESTEZK LALARGenel anestezi ncesi hayvana kullanlan ilalar, preanestezik ilalar hayvan indksiyona ve anesteziye hazrlar, ayn zamanda anesteziden sakin bir ekilde uyanmay temin ederler.Preanestezik ilalarn rutin olarak kullanlmasndan ziyade, hastann durumuna gre tercih yaplmas nemlidir. rnein trankilizan trevi ilalarn hipovolemik ve hipotansif hastalarda kullanlmas sakncaldr. nk bu ilalar, periferik vazodilatasyon zelliine sahip olduklar iin hipotansiyona neden olurlar.Preanestezik ilalarn seiminde hayvann ya, fiziki durumu, tr, yaplacak operasyonun tr ve sresi, operasyonun normal srete ya da acilen yaplmas gereklilii gz nnde bulundurulmaldr.4Preanestezik ilalar tek bana ya da ya da birka ila kombine halinde kullanlr.Preanestezik ilalarn kullanlmasndaki amalar1. Hayvanda sedasyonu salamak 2. Preanestezik ilalar anesteziye girii kolaylatrr.3. Genel anesteziye bal meydana gelebilecek etkileri azaltmak ya da elimine etmek.4. Anestezi oluturmak iin gerekli olan genel anestezik madde miktarn azaltmak.4

2.4.1.ATROPNEAtropin,Atrop(Gzel portil Otu)adl bitkiden elde edilen biralkaloiddir. Atropin veteriner hekimliinde en yaygn kullanlan antikolinerjik ilatr. Atropin subkutan, intramuskuler veya intravenz yolla uygulanabilir. Subkutan yolla uygulandktan yaklak 20 dakika sonra etkili olur. Bu nedenle, indksiyondan 20-30 dakika nce uygulanmaldr.Atropinin etkileri1. Atropin, n.vagusun uyarlmasn bloke eder. Bir ok anestezik ilemler ve ilalar n.vagusu stimule eder. Atropin n.vagusun uyarmn ortadan kaldrarak bradikardiyi ve kardiyak output ta azalmay nler.2. Atropin salivasyonu azaltr. Ketaminle birlikte kullanm faydal olur.3. Atropin, gastrointestinal aktiviteyi azaltr.4. Atropin pupillar dilatasyon oluturur. Kpeklerde atropin preanestezik olarak kullanldnda bu etkisi grlmez. 5. Atropin, gzya salgsn azaltr. Atropin gzya salgsn nemli derecede azaltt iin atropin uygulanan hayvanlarn korneas korunmaldr.6. Atropin akcier bronlarnda dilatasyon oluturur. Bu etki baz hastalarda yararl olabilir. Ancak kedilerde mukoz sekresyonu younlatrd iin kullanm srasnda dikkatli olunmaldr.7. Teraptik dozlarda atropin, arteriyel kan basncn minimal dzeyde deitirir.2

Klinik Kullanm Gemi yllardaki uygulamalarn tersine, bugn artk atropin anesteziye alnacak her hayvanda, rutin olarak uygulanmamaktadr. ounlukla kalp frekansn azaltacak ya da salivasyon art meydana getirecek anestezik maddelerle birlikte kullanlr. Atropin in etki sresi 60-90 dakika arasnda deiir. Atropin intravenz yolla uygulandnda, balangta sentral ve periferik olarak vagal tonusta art meydana getirir. Klasik parasempatolitik etkisi sekonder olarak geliir.Atropin kpeklerde 0.04 mg/kg, kedilerde 0.1 mg/kg (maximum doz 0.3 mg ) dozunda uygulanr.5 Atropin in metabolize olmas ve atlmas kedide byk miktar atropinaz enzimi tarafndan ykma uratlr. Kpeklerde ise atropin ksa srede kandan temizlenerek, byk blm deiime uramadan idrarla atlr. Atropin toksisitesi Kpeklerde atropin in rutin dozunun intravenz uygulanmasndan sonra, balangta bradikardi oluturabilir. Kardiyak aritmi, sins taikardi, zellikle birinci ve ikinci derecede atrioventrikler blk grlebilir. Atropin e bal aritmilerin ounluu anestezinin indksiyonunda ve idame dneminin balangcnda tespit ed