KANUNI I BEND£â€¹S, PJES£â€¹ E...

download KANUNI I BEND£â€¹S, PJES£â€¹ E S£â€¹ DREJT£â€¹S ZAKONORE Abstrakt E drejta zakonore e popullit shqiptar n£«

of 152

  • date post

    29-Dec-2019
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of KANUNI I BEND£â€¹S, PJES£â€¹ E...

  • KANUNI I BENDËS, PJESË E SË DREJTËS ZAKONORE

    SHQIPTARE

    Rexhina Merlika

    Dorëzuar

    Universitetit Europian të Tiranës

    Shkollës Doktorale

    Në përmbushje të detyrimeve të programit të doktoratës në

    shkencat juridike, me profil “E drejta publike”, për marrjen e gradës shkencore “Doktor”

    Udhëheqës shkencor

    Prof. Dr. Irakli Koçollari

    Numri i fjalëve: 58.608

    Tiranë, Shkurt 2018

  • DEKLARATA E AUTORËSISË

    © Të gjitha të drejtat e botimit i takojnë autores

    Deklaroj nën përgjegjësinë time se ky punim nuk është prezantuar apo botuar më parë, por është

    shkruar prej meje sipas kërkesave të Shkollës Doktorale të Universitetit Europian të Tiranës.

  • Abstrakt

    E drejta zakonore e popullit shqiptar në tërësi dhe “Kanuni i Bendës” në veçanti janë një dëshmi

    e gjallë historike dhe juridike e ndërgjegjes kombëtare, tregues se në kushtet e mungesës së

    autoritetit shtetëror janë krijuar dhe zbatuar normat e së drejtës zakonore për rregullimin e

    marrëdhënieve shoqërore mes njerëzve në fusha të ndryshme të jetës, ekonomisë, moralit,

    religjionit, raporteve sociale, atyre politike, penale, etj.

    Origjina e së drejtës zakonore është shumë e lashtë, si institucion në shoqërinë e bashkësisë

    primitive, ka vepruar fuqiplotë deri në krijimin e instituteve juridike shtetërore. Ekzistenca e

    Kanuneve ishte shprehje e autonomisë lokale apo e një varësie pothuaj formale të krahinave dhe

    zonave të thella gjeografike ku autoriteti qëndror perandorak e kish të vështirë të zbatonte të

    drejtën e tij pozitive. Sigurisht, elementë të veçantë të kësaj trashëgimie të trashëguar apo krijuar

    në rrethana të caktuara historike dhe kushte specifike gjeografike, ku kjo e drejtë veproi, ndikoi

    edhe në ruajtjen e disa tipareve dhe elementëve të natyrës nacionale, përballë rrezikut të

    asimilimit të huaj.

    Një vëmendje e veçantë në këtë studim i kushtohet “Kanunit të Bendës”, si pjesë me vlerë e së

    drejtës zakonore shqiptare. Nga studimi i këtij “Kanuni” vihet re se ai ka një shtrirje të gjerë të

    fushave të së drejtës dhe të instituteve të tjera, që paraqesin vlera etikomorale e juridike të zonës.

    Analiza e instituteve të së drejtës bëhet në një këndvështrim të gjerë, duke e parë atë të lidhur

    ngushtë me parimet e së drejtës në tërësi, të Kanuneve të tjerë që vepronin bri tij, në po këto

    territore apo në territoret arbërore fqinjë, sikundër Statutet ligjorë të disa qyteteve shqiptarë në

    mesjetë, (Statuti i Shkodrës, i Durrësit, i Drishtit), të së drejtës romake, të Perandorisë Bizantine

    (“Ligjji Agrar i Bizantit”), të së Drejtës Osmane (Kanunnametë dhe Shehriati), të cilat ushtruan

    veprimtarinë e për pasojë ndikimin e tyre në këto treva (të Bendës).

    Si rregullator i marrëdhënieve shoqërore, ka bërë të mundur që në kontekstin juridik me

    dispozitat e tij të rregullojë disa fusha të së drejtës familjare, e shprehur kjo në institute si: lindja,

    fejesa, martesa, të drejtat dhe detyrimet brenda familjes. Po kështu trajtimi i instituteve të së

    drejtës civile: prona, trashëgimia, detyrimet, tregtia, shitblerja, tramta, qiradhënia, huaja,

    dorëzania, pengu, kapucari, fajdeja dhe dëmet.

  • Një rëndësi të veçantë marrin normat juridike në fushën penale: fajet kundër pronës, vjedhja,

    grabitja, krimet kundër personit, ku hyjnë vrasja, vrasja pa dashje, vrasja në dorëzani, si dhe

    ndëshkimet dhe llojet e tyre, si: gjoba, leçia, zjarri, rrnimi e dispozita të karakterit kushtetues, si:

    qeverimi, pleqtë e fisit, kuvendi e vegjëlia.

  • Abstract

    The customary law of the Albanian people in general and the Canon of Benda in particular, are a

    living testimony of the historical and legal national conscience, which show that in the absence

    of state authority, are stored and implemented the norms of customary law, to regulate the social

    relations between people in different fields of life, at the time of the birth of private property and

    class distinctions.

    The origins of the common law are very ancient. In the true sense of the word, was born with

    private property as a class institution in the society of primitive community, he acted

    plenipotentiary until the creation of legal state institutions, during the medieval period within the

    community district which were not subjected to state feudal administration. Its existence was an

    expression of local autonomy for the province, where it was implemented and in this context it

    played a positive role in preserving the national identity, against the danger of assimilation.

    Special attention in this study will be devoted to Canon of Benda as an important part of the

    Albanian customary law. By the study of this canon it can be seen that it has a spreaded

    extention of the different areas of law and also of other institutions that represent the ethical-

    moral and judicial norms of the area. The analysis of law institutes is done in a broad

    perspective, considering it closely related to the principles of the entire right, of the other canons

    operating in his or her own territory, in these territories or neighboring territories, as well as

    statutory statutes (the Statute of Shkodra, Durrës, Drishti), the Roman law, the Byzantine Empire

    ("The Agrarian Law of Byzantium"), the Ottoman Law (Kanunnamete and Shehriati), which

    exercised the activity and consequently their influence on these areas (of Benda).

    Even this canon as a regulator of the social relatioships has made possible that in the judicial

    context within its provisions to fix different law areas just like the familial one that is expressed

    by the institutions like the: the birth, the engagement, the marriage, the right and freedoms within

    the family. In the same way is done the treatement of the civil laë institutions: the property, the

    heritage, the obligation, the trading, the renting, the debt, the warranter, the damages.

    A great importance was given to the judicial norms in the penal area, the trespasses against the

    property, the robbery, different crimes against the individuals just like the murder, the

  • accidentally killing but also the punishments and its different types just like the penalty by the

    fines, the are also many other provisions of the constitutional caracter just like the government

    control, or the the elders of the tribe, the assembly and also the toddlers.

  • DEDIKIMI

    Dedikuar familjes...!

  • FALËNDERIME

    Falenderoj profesorin tim udhëheqës, Prof. Dr. Irakli Koçollarin, për punën dhe

    përkushtimin e treguar në çdo rast dhe për mbështetjen që më ka dhënë për realizimin e këtij

    punimi.

    Dëshiroj të falënderoj gjithashtu Shkollën Doktorale të Universitetit Europian të Tiranës,

    stafi profesional i së cilës më ka dhënë një ndihmesë të jashtëzakonshme gjatë studimeve

    doktorale.

    Një falënderim i veçantë shkon për familjen time, pa mbështetjen e së cilës kjo

    ndërmarrje e rëndësishme dhe përfundimi i këtij disertacioni do të kishte qenë i pamundur.

    Përkushtimi, mbështetja dhe dashuria e familjes sime më ka dhënë forcë, ambicie dhe vullnet që

    unë të realizoj me sukses studimet doktorale.

    Gjithashtu falënderoj ata që më mundësuan gjetjen e materialeve të nevojshme për

    hartimin e disertacionit.

    Së fundi një falënderim i veçantë shkon për të gjithë ata që do t’i kushtojnë kohën e tyre

    leximit të këtij disertacioni.

  • PËRMBAJTJA E LËNDËS

    Parathënie..........................................................................................................................................i

    Hipoteza e punimit...........................................................................................................................ii

    Pyetjet kërkimore të punimit..........................................................................................................iii

    Metodat dhe metodologjia e kërkimit.............................................................................................iv

    Kapitulli I: HYRJE DHE BAZIM TEORIK

    1. Hyrje............................................................................................................................................4

    2. Kufizimet e studimit....................................................................................................................7

    KAPITULLI II: E DREJTA ZAKONORE SHQIPTARE SI DËSHMI E GJALLË

    HISTORIKE DHE JURIDIKE E NDËRGJEGJES KOMBËTARE

    1. Kuptimi dhe rëndësia e së drejtës zakonore shqiptare…..........................................................10

    2. Ç'janë ligjet e pashkruara dhe pse lindën ato?.............................................