Jacques Derrida Fark

download Jacques Derrida Fark

of 28

  • date post

    05-Nov-2015
  • Category

    Documents

  • view

    56
  • download

    6

Embed Size (px)

description

Jacques Derrida'nın fark (la différance) adlı yazısının türkçe çevirisi

Transcript of Jacques Derrida Fark

GR

https://postmeme.wordpress.com/tag/differance/Frk (la diffrance)

Jacques Derrida

eviri

Mustafa Durak

Frk (*)

Jacques Derrida

eviri: Mustafa Durak

Demek, tek bir harften sz edeceim.

Alfabeye, ve bu konuda izlenen tasarmlarn ouna inanlrsa ilk harften.

Yani a (1) harfinden, diffrence {fark} szcnn yazlnda, orda burda, ikamesi gerekli grnebilen u ilk harften sz edeceim; ve yaz iinde bir yazla ilgili ayni zamanda yaz zerine bir yaz dersinin iinde bu, yle bir yaz ki onun farkl gzergahlar, bir tr byk bir yazm yanlyla, bir yaz dzenleyen dorusu budura; yaz ve uygunluktaki ierii dzenleyen yasaya uymayyla iyice belirlenmi kimi noktalardan tmyle gemi bulunmaktadr. Bu yazma uymay, her zaman silinebilecek {grmezden gelinebilecek}tir ya da kendi olgusuna, kendi dorusuna indirgenebilecektir ve her defasnda zmlenip yine ayni eye geri dnlen durumlara gre ciddi, salksz, aslnda en byk tertemizlik varsaymnda {iinizde hibir ktlk, eletiri olmadan bakarsanz}, elenceli bulunabilecektir. Bir kuraln bu ekilde inenmesi sessizce geitirilmeye alldnda da, bundan umulan, bu sese yansmayan basit dei{tir}im, dilsiz ironiyle karlanm olacaktr. Hep sanki arada fark yokmu gibi yaplabilecektir. mladaki bu sessiz kusuru, imdiden sylemeliyim ki bugnk konumam dorulamaya yetmeyecek, mazur gstermeye de, sadece konuyla ilgili belli bir israr vurgulayacak.

Buna karlk, en azndan st kapal olarak, yaynlamay gze alabildiim u ya da bu metne gnderme yapyorsam, balanmalym. lke olarak ve sonuta yerindelikle ilgili temel nedenlerden dolay olanaksz olsa da, yeni yazmnda kullanabildiim ya da daha ok bende esinledii farkl ynleri demet halinde toplamay, bir lde, aka denemeye alacam ama o, geici olarak frk szc ya da kavram diye adlandrdm ve greceimiz gibi, harfi harfine bir szck ve de bir kavram olmayan bir eydir. Burada iki nedenden demet szcn nemsiyorum: bir yandan, u sz konusu olmayacak: tarih iindeki durumunu vermek, aamalarn metin metin, balam balam, her defasnda bu yazmsal deiiklii hangi ekonominin {gereksinimin} esinlediini gstererek anlatmak, bunu da yapabilirdim, bunun yerine bu ekonominin genel sistemi anlatlacak. Dier yandan demet szc, nerilen toplamann bir karmakarklk yapsna, bir dokuma yapsna, farkl iplerin ve farkl anlam ya da g- hatlarnn, bakalaryla balanmak iin hazr olacak biimde yeniden balamay salayacak bir kavak yapsna sahip olduunu iaret etmeye ok daha uygun grnmektedir.

ncelikle unu hatrlataym: sadece okuru ya da dilbilgiciyi artmak iin yaplmam olan bu ll, yazmsal mdahale, yaz zerine bir sorunun yazl davasnda dikkate alnmtr. Bu yzden gerekte unu syleyeceim: bu yazmsal fark {Franszcas iin} (e yerine a), seslilerle ilgili iki yazm arasnda iaret edilen bu fark salt yazmsaldr. Yazlr ya da okunur ama iitilmez. Bu fark iitemeyiz, idrak dzenimizi de nerede atn greceiz. Dilsiz bir iaretle, sessiz bir antla, hatta basmda byk olarak ya da byk harfle yazldnda sadece harfin biimini deil, Hegelin, Ansiklopedide, gsterge bedeninin Msr piramidiyle karlatrld u metni de dnerek, bir piramitle demeliyim, nerir kendini. Farkn as demek ki iitilmiyor {Derrida burada diffrence/diffrance ayrmndan sz ediyor ve sanki diffrencen kendinden baka ikin bir as varm gibi sunuyor}. Sessiz, gizli ve ll kalyor tpk bir mezar gibi: oikesis. Bylece nceleyerek u yeri, ailenin byk evini, lm ekonomisinin farkta retildii kendinin mezarn iaret edelim. Bu ta, soy ailenin lmn iaret etmekten uzak deil, yeter ki yknn zm yaplabilsin (2).

Hatta nlatlamayan bir mezar. Gerekten ondan bahsettiim srada, Fransz felsefe topluluuna ynelik konumamla, annda szmle, size hangi farktan sz ettiimi anlatamam. Bu yazmsal farktan, sadece, bir yaz stne ve her defasnda farka ya da frka gnderme yaptm aklamak kouluyla, fazlasyla sapan bir konumayla sz edebilirim. Bu, bugn ileri kolaylatrmayacak ve eer en azndan anlamak istiyorsak sizi ve beni ok zorlayacak. Her durumda, fark ya da frk amalayarak vereceim szl aklamalar, evresi belirlenemez biimde yazl bir metne, konumam izleyerek, nmde bulunan metne, okuyacam metne ve ellerinizi ve gzlerinizi kendisine ynlendirmem gereken metne gnderecektir. Burada yazl bir metnin iinden gemekten, burada ortaya kan kural ihlaline kendimizi uydurmaktan vazgeemeyiz ve benim iin nemli olan nce budur.

Kukusuz /e/ ve /a/ arasndaki yazm farknn bu piramitsi sessizlii, sadece fonetik yaz sistemi iinde ve bir dil iinde ya da ondan ayrlamayan tm kltre olduu gibi, sesel yazya da tarihsel olarak bal bir dilbilgisi iinde ileyebilir. Ama unu syleyeceim: bu yalnzca fonetik denilen bir yaz iinde ileyen bu sessizlik- bile, byk bir nyargnn aksine, fonetik yaz olmadn ok uygun biimde iaret eder ya da hatrlatr. Salt ve kesinlikli olarak fonetik yaz yoktur. Fonetik denilen yaz, ilke ve hak olarak ve sadece grgl ya da teknik bir yetersizlikle deil, bizzat kendisinde fonetik olmayan (noktalama, boluk vb) gstergeleri benimseyerek ileyebilir. Bunlar yap ve gereklilik erevesinde ele alnnca abuk fark edilir ve gsterge kavramna dayanamaz. Dorusu, Saussuren her gstergenin olanakllk ve ileme koulu olduunu hatrlatmaktan baka bir ey yapmad fark oyunu, bu oyunun kendisi sessizdir. ki sesbirim arasndaki fark iitilmez, sadece bunlarn olduklar gibi olmalarn ve ilemelerini salar. itilmez olan; mevcut iki ses birimini, kendilerini sunduklar biimiyle iitilmeye aar. Eer salt fonetik yaz yoksa, salt fonetik phon {ses} yok demektir. Ses birimlerini ykselten ve onlar iit{il}meye veren fark, szcn her anlamyla, kendi iinde iitilmez kalr.

Ayni nedenlerle yazmsal farkn, bizzat kendini geceye gmd, hissedilir bir terimin tamln asla oluturmadn, bunun yerine grnmez bir ilikiyi, iki gsteri arasnda ak olmayan bir ilikinin niteliini ekitirdii sylenecektir. Kukusuz. Ama bu adan e{a} ve a{} arasndaki {f( )rk} diffr( )nceta iaretlenmi ayrm, baktan ve iitiden gizlenir, bu belki de, kendisinin, artk hissedilirlie ait olmayan bir dzene gnderilmesi gerektiini iyi bir ekilde telkin eder. Ama anlalrla, theoereinin ya da idrakin(3) nesnelliine rastgele kabul edilmemi bir ideallie de deil; burada hissedilir ile anlalr arasnda, felsefenin kurucu kartlna direnen bir dzene gnderilmesi gerekir. Bu kartla direnen dzen. Direnir zira o, bu kartl tar, ve o; iki fark arasndaki ya da iki harf arasndaki bir frk; ne sese ne de yrrlkteki anlamyla yazya ait olmayan, ve bizi burada bir saattir bir arada toplayan tuhaf mekan olarak, sz ve yaz arasnda, bizi birbirimize birletiren, bazen bizi iki olduklar yanlsamasna inandran sakin itenliin de tesinde bulunan frk hareketinin iinde duyurur kendini.

Frkn sndan bahsetmek iin nasl davranmalym? u belli, o kendini sunamayacak. Belirli bir anda mevcut, ak olabilen, kendini gsterebilen ve kendini, kendi hakikati -bir varln hakikati ya da varln bulunuu- iinde bir varlk olarak, bir olan varlk olarak kendini sunabilen ey dnda hibir ey asla kendini sunamaz. Oysa frk, mevcut-olan varln sunumunu olanakl klan ey -dir ise (-dirin stn iziyorum), frk kendini asla olduu gibi sunmaz. Kendini asla mevcuda vermez {varla dnmez}. Kimseye vermez. Kendini saknarak ve sunmayarak o belirli bir noktada ve dzenli biimde hakikatin dzenini aar, yine de kylar belirlenebilir bir delik iine (rnein bir organ budama {kastrasyon}(4) topolojisi iine) ya da bilme olmayann gizli bilgisi iine, bir ey olarak, gizemli bir olan olarak kendini gizlemeden. Her sergilenite yitme olarak yitmeye sergilenecektir. O grnme yani yitme tehlikesini gze alacaktr.

Sk sk bavurmak zorunda kalacam sapmalar, dnemler, szdizim; bazen yanlacak kadar, olumsuz dinbilgisinin {teolojinin}, sapmalarna, dnemlerine, sz dizimine benzeyecektir. Ne olursa olsun, frkn deildir olduu, var olmad, bir var-olan ({yunanca} on) olmadna nceden iaret etme gerei duymutuk, ve unu da iaret etme noktasna gelmi olacaz: o, her deil olan eydir, yani her eydir; ve sonu olarak frkn ne varl ne de tz vardr. Hibir olan ulamndan kmaz, ister mevcut olsun, ister na-mevcut. Bununla birlikte, bylece frk ile ilgili iaret edilen ey teolojik deildir, hatta olumsuz teolojinin en olumsuz dzeniyle ilgili deildir, bilindii gibi olumsuz teoloji; varln, yani bulunuun ve tzn sonlu ulamlarnn tesinden bir st tzsellii her zaman aa karmaya alr ve varln yklemi eer Tanrda {Tanr kavramnda} reddedilmise, bunun, ona {Tanrya} bir stn, tasarlanamaz, anlatlamaz varlk kipi tanmak iin olduunu her zaman hatrlatmaya acele eder. Burada byle bir hareket yok ve bu giderek dorulanacak. Frk, sadece her ontolojik ya da teolojik onto-teolojik- yeniden kullanma indirgenemez deildir, ayni zamanda o bizzat mekann onto-teolojiye felsefeye- aarak, kendi sistemini ve kendi tarihini retir, bu felsefeyi anlar, bu felsefeye kaydolur ve bu felsefeyi dnsz olarak aar.

Ayni nedenle, demeti ya da frkn yazmn izmeye nereden balayacam bilemeyeceim. Zira burada aka gzden geirilmesi gereken, hakkn, bir mutlak k noktasnn, ilkesel bir sorumluluun bir balangcnn istenmesi konusudur. Yaz{} sorunsal arkh(5)nin deerini sorun etmeyle alr. Burada nereceim ey sadece nedenler dizisinin konumayla ilgili izgiselliine gre yer deitiren ve bir ilkeden, postlalardan, aksiyomlardan ya da tanmlardan balayarak ileyen felsefi bir sylem olarak gelimeyecek. Oysa frk, mevcudun mevcutluunu ya da varln da sorun ediyorsa, frkn iziindeki {yolundaki} her ey stratejik ve servenlidir. Stratejiktir nk yaz alannn dndan akn ve mevcut hibir hakikat, alann btnn teolojik olarak ynetemez. Servenlidir nk, bu strateji, son hedeften, bir telostan ya da bir egemenlik, bir egemen olma ve hareketin ya da alann son bir yeniden kullanm temasndan balayarak taktii ynlendiren strateji anlamnda basit bir strateji deildir. Sonunda amall olmayan strateji, eer grglln deeri, tm anlamn bizzat felsefi sorumlulua zt oluundan almyorsa buna kr taktik, grgl gezinti denebilir. Eer frkn izleminde belirli bir gezinti {kayma} varsa, bu kayma, felsefi ve manta dayal ko