HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN IN DE TWEEDE · PDF file 2018. 1. 11. · dr. l. de...

Click here to load reader

  • date post

    22-Nov-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN IN DE TWEEDE · PDF file 2018. 1. 11. · dr. l. de...

  • H E T K O N I N K R I J K D E R N E D E R L A N D E N

    IN D E T W E E D E W E R E L D O O R L O G

    1 9 3 9 - 1 9 4 5

    D E E L I I b

    eerste helft

  • R I J K S I N S T I T U U T V O O R O O R L O G S D O C U M E N T A T I E

  • D R . L. D E J O N G

    H ET K O N IN K R IJK D ER N E D E R LA N D E N

    IN DE TW EEDE

    W ERELD O O RLO G

    D E E L 1 1 b

    N E D E R LA N D S-IN D IË II

    eerste helft

    L E I D E N / M A R T I N U S N I J H O F F / 1 9 8 5

  • C O P Y R IG H T 1 9 8 5

    R I JK S IN S T IT U U T V O O R O O R L O G S D O C U M E N T A T IE

    A M S T E R D A M

    D R U K : S T A A T S D R U K K E R IJ - ’ S -G R A V E N H A G E

    P R IN T E D IN T H E N E T H E R L A N D S

  • Inhoud

    Eerste helft

    Hoofdstuk i — Hoe Japan de oorlog verloor i Naar het keerpunt 10 Oorzaken van Japans nederlaag • 24 De Geallieerde offensieven 50 De oorlog in het perspectief van Japan 102 Capitulatie 118

    Hoofdstuk 2 — Japan en Azië 14 1 Nederlands-Indië 148 Brits-Indië 155 Birma 161 Thailand 167 Malakka 168 Philippijnen 172 Oceanië 176 Frans-Indo-China 177 Bezet China 179 Terugblik 181

    Hoofdstuk 3 — Bezet Indië, eerste jaar 186 Imamoera’s komst 190 Buitengewesten 203 De Japanse militaire besturen 209 Japanisering 230 Propaganda 239 Imamoera verdwijnt 248

    Hoofdstuk 4 — Soekarno komt naar voren 254 Soekarno in Batavia 268 Soekarno’s eerste resultaten 276

    v

  • I N H O U D

    Hoofdstuk 5 — ‘Nederland’ wordt uitgeschakeld 287 Eerste reacties 289 Het Nederlandse bestuur terzijde geschoven 296 Anti-Nederlandse acties 312 Druk op de Nederlandse samenleving 315 Registratie 329 Razzia’s 333 Stemming 338 Internering 345 Hulpverlening 368 Isolement 385

    Hoofdstuk 6 — Verzet en illegaal werk 407 Java 414 Sumatra 462 Borneo 470 Grote Oost 474 ‘Kenpeitai’ 476 Processen/Gevangenissen 490 Slot 499

    Tweede helft

    Hoofdstuk 7 — Uitgemergeld Indië 509 Borneo en de Grote Oost 522 Sumatra 524

    De romoesja’s 528 Java ’s mislukte oorlogseconomie 538 Verarming en hongersnood op Java 550

    Hoofdstuk 8 — Krijgsgevangenen 575 Japan en zijn krijgsgevangenen 580 De inheemse Knil-militairen 604 Krijgsgevangenenkampen — algemeen 608 Buitengewesten 626

    Java, eerste periode 637 Special Party 665

    VI

  • I N H O U D

    Scheepstransporten 673 Birma-spoorweg 682 Pakanbaroe-spoorweg/Palembang 709 Flores/Molukken 714 Java, tweede periode 735 Japan 742 Slot 749

    Hoofdstuk 9 — Geïnterneerden 753 Buiten Indië 759 Twee fasen 762 Algemene aspecten 769 Isolement 8 11 Enkele bijzonderheden — Buitengewesten 836 Enkele bijzonderheden — Java 842

    Hoofdstuk 10 — Indische Nederlanders onder druk 867 Java - de gelijkschakeling afgewezen 869 Java — worsteling tegen de ondergang 886 Stemming 899

    Hoofdstuk 1 1 — De aanloop tot de Republiek 910 Geen ‘onafhankelijkheid’ 918 ‘Deelneming aan het bestuur’ 927 De teugels aangetrokken 936 Militarisering 952 Koiso’s toezegging 979 Anti-Japanse stemming 995 De nationalistische leiders raken geïsoleerd 999 Onderzoek van de ‘Onafhankelijkheid’ 10 11 Voorbereiding van de ‘Onafhankelijkheid’ 1025 Uitroeping van de Republiek 1032 Slot 1046

    VII

  • Bijlage i - Datumlijst maart 1942—augustus 194$ 1058

    Bijlage 2 — Afkortingen van de namen van organisaties en instellingen 1064

    Lijst van illustraties 1066

    Lijst van kaarten 1070

    Lijst van afkortingen, gebruikt in de voetnoten 1071

    Register 1074

    I N H O U D

    VIII

  • ISBN 9 O 6 8 9 O O 374

  • H O O F D S T U K I

    Hoe Japan de oorlog verloor

    Toen Japan op 8 december 1941 de slagschepen van de Amerikaanse Pacific-vloot in Pearl Harbor uitschakelde en ter verovering van de Britse basis Singapore een troepenmacht ontscheepte in het zuiden van Thailand en het noorden van Brits-Malakka, was het niet zijn bedoeling om de twee grote mogendheden waaraan het de oorlog verklaarde: de Verenig­ de Staten en Groot-Brittannië, volledig te verslaan. De Japanse leiders die het besluit hadden genomen om aan de Tweede W ereldoorlog te gaan deelnemen, beseften dat zij daar de krachten niet voor hadden. Hun was het er om te doen, het gehele gebied van wat in Japan ‘de Zuidelijke Oceaan’, de Nanjo, heette, in te voegen in het Japanse keizerrijk opdat het een groot deel zou leveren van de grondstoffen, in de eerste plaats aardolie uit Nederlands-Indië, welke de ‘Groot-Oost-Aziatische W el- vaartssfeer’ tot een gebied zouden maken dat in zijn eigen economische behoeften zou kunnen voorzien. Japan was dus uit op een compromis­ vrede; had het de Verenigde Staten en Groot-Brittannië er eenmaal toe gebracht zich bij zijn veroveringen neer te leggen, dan zou, zo werd vertrouwd, ook de mogelijkheid geschapen zijn, het Chinees-Nationa- listisch bewind van generaal Tsjiang Kai-sjek uit te schakelen.

    Niet dat die compromisvrede met de Verenigde Staten en Groot- Brittannië als permanent gedacht werd! In de laatste maanden van '40 en in '41 waren door de research-afdeling van het Japanse departement van oorlog, in samenwerking met de hoofdkwartieren van leger en vloot en met het departement van overzeese gebiedsdelen, nog veel ambitieuzer plannen opgesteld waarin er van was uitgegaan dat Japan, nadat het van de oorlog in Europa had geprofiteerd door niet alleen de Nanjo maar ook de Britse Dominions Australië en Nieuw-Zeeland in de wacht te slepen, omstreeks 1960 een beslissende oorlog met de Verenigde Staten zou aangaan die het tot de sterkste mogendheid moest maken in het gehele gebied van de Pacific. Dat voorts, zodra mogelijk, de macht van de Sowjet-U nie in Oost-Azië moest worden gebroken, was een doelstelling die de Japanse heersers al van de Russische Revolutie (1917) a f in het oog hadden gehouden.

    Zo was dus de greep naar de Nanjo gezien als onderdeel van de aan

    1

  • H O E J A P A N D E O O R L O G V E R L O O R

    het eind van de negentiende eeuw begonnen machtsuitbreiding van het Japanse keizerrijk welke Japan uiteindelijk tot de sterkste mogendheid op aarde moest maken, sterker ook dan bondgenoot Duitsland, welks overwinningen in Europa in '40 en '41 door Japans heersers gadegeslagen waren met een mengsel van bewondering, jaloezie en bezorgdheid.

    Dit eerste hoofdstuk van deel 1 1 b beoogt een beknopt beeld te geven van het algemeen verloop van de Tweede W ereldoorlog voorzover deze tegen Japan is gevoerd. O ok in de delen van ons werk waarin wij bezet Nederland en de activiteiten van de Nederlandse regering in ballingschap beschreven, hebben wij steeds aandacht besteed aan het algemene oor- logsverloop en dan niet zozeer aan de veldslagen en overige gevechten maar vooral aan de strategie van de oorlogvoerende partijen en aan de factoren waardoor deze werd bepaald. Zo ook nu. Het gaat ons er om, de lezer een duidelijk beeld te geven van de brede ontwikkelingen die er toe hebben geleid dat Japan ruim drie jaar nadat het een reeks van op het oog schitterende overwinningen had geboekt, volledig verslagen was en zich moest overgeven.

    De relatie tussen dat algemene beeld en datgene wat wij in dit en het volgende deel meer in bijzonderheden zullen weergeven, is evident: het brede verloop van de oorlog vormt de achtergrond zowel van het Japanse beleid en van het daaruit voortvloeiende gebeuren in Nederlands-Indië (de inhoud van deel I ib) als van de bemoeienissen met dat gebeuren van de kant van de Nederlandse en Nederlands-Indische autoriteiten in Australië, op Ceylon, in de Verenigde Staten, in Engeland en tenslotte ook in bevrijd Nederland (de inhoud van deel 11c). Wij gaan bij dat alles niet veel verder dan Japans capitulatie, 15 augustus 1945, en de uitroeping van de Republiek Indonesië, twee dagen later. Aan de op die uitroeping volgende politieke en militaire worsteling tussen Nederland en de Re­ publiek, die er toe heeft geleid dat Nederland op 27 december 1949 de soevereiniteit over de Indische archipel, Nieuw-Guinea uitgezonderd, overgedragen heeft aan Indonesië, zullen wij aandacht besteden in deel 12 van ons werk, Epiloog.

    Terug naar 1941.

    2

  • J A P A N S O O R L O G S P L A N

    Het oorlogsplan voor de Nanjo hield in dat Japan zich, na de onverhoedse uitschakeling van de Amerikaanse Pacijic-vloot, in een reeks zorgvuldig op elkaar afgestemde gecombineerde operaties meester zou maken (zie kaart I op de pag.’s 4—5) van het Britse Hongkong, van de Amerikaanse bases Wake en Goeam, van de Philippijnen die nog onder Amerikaans oppergezag stonden, van de Britse Gilbert-eilanden, van de Australische Bismarck-archipel, van Nederlands-Indië, van Brits-Borneo, het schier­ eiland Malakka en Singapore, van de Andamanen en de Nicobaren in de G o lf van Bengalen en tenslotte van Brits-Birma dat veroverd moest worden van Thailand uit — Thailand dat formeel onafhankelijk zou blijven, zou daartoe een Japanse troepenmacht moeten toelaten.

    Dit ambitieuze, hoogst gecompliceerde veroveringsprogram was goeddeels verwezenlijkt op de dag, 8 maart 1942, waarop in Kalidjati op Java de algemene capitulatie van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger, het Knil, tot stand kwam. Afgezien van het verzet, hier en daar, van kleine guerrilla-eenheden, moest Japan toen binnen het te veroveren gebied nog slechts de weerstand breken van de Amerikaanse en Philip- pijnse troepen di