Güneş, dünya ve ay

Click here to load reader

  • date post

    15-Feb-2017
  • Category

    Science

  • view

    32
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Güneş, dünya ve ay

GNE, DNYA VE AY

GNE, DNYA VE AY

A- Dnya Gne ve Ay'n Byklkleri

Her gn doudan ykselip batdan alalan Gnein eklinin kreye benzediini rahatlkla syleyebiliriz. Yalnzca baz geceler Ayn kreye benzediini defalarca gzlemlemiizdir. Ay n dnya ve gne arasnda kald zaman sanki gnein nne gemi ve ayn byklktelermi gibi grnmesi olayna gne tutulmas denir. Bu olayda da rahatlkla ayn ve gnein eklinin kreye benzediini rahatlkla gzlemleyebiliriz.

Dnyamza gneten daha yakn olan ay sanki gnele ayn byklkteymi gibi grnr. Aslnda gnein bykln bir basketbol topu kadar varsayarsak Dnyann bykl nohut tanesi Ayn bykl ise toplu ine ba kadar olur. Ay ve Gnein byklklerinin bize ayn gibi gelmesinin sebebi Dnyaya olan uzaklklarndan kaynaklanmaktadr. Cisimler bizden ne kadar uzaksa o kadar kk, yaknlatka da byk grnr. Ay Dnyaya ok yakn Gne Dnyaya ok uzak olduu iin ikisini de ayn byklkte grmemiz mmkn olmaktadr.

Sonu olarak ; Gne, Dnya ve Aydan ok ok byk olup Dnyann s ve k kaynadr. ekli kreye benzer. Dnyadan ok uzakta olduundan Dnyadan bakldnda bykl Ay ile aynym gibi grnr..Dnya, Gneten kk Aydan byktr. ekli kreye benzer. Ay, Dnyaya en yakn gk cismi ve Dnyann uydusudur. Gneten ve Dnyadan kktr. ekli kreye benzer

B- Dnya'nIn KatmanlarIUzaydan bakldnda Dnyann genelinin mavi bir ksmnn kahverengi ve yeil olduu gzlemlenmektedir. Bu renkler aslnda Dnyann katmanlarnn rengidir ve grmediimiz katmanlarda bulunmaktadr. Dnyann katmanlarn en dtan ie doru inceleyecek olursak ;

Hava Kre Bir baka ad Atmosfer olan hava kre, Dnyamzn etrafn saran gaz karmndan olumutur. Canllarn yaayabilmeleri iin gerekli gazlar barndran hava kre ayn zamanda Dnyay Gnein zararl nlarndan koruyarak kalkan grevi grr. Gneten gelen sy tutarak Dnyann uygun scaklkta kalmasn salar. Yamur, rzgar, kar gibi btn meteorolojik olaylar hava krenin yeryzne yakn ksmlarnda gerekleir. Ayrca bu blgede canllar iin nemli olan oksijen bol miktarda bulunur. Hava krede yerden yukarya kldka scaklk ve oksijen azalr. Bu nedenle hava krenin st ksmlarnda yaamak zorlar.

Su Kre Dnya yzeyinin yaklak olarak %71i sularla kapldr. Su kredeki su dngs suyun korunmas iin nemli bir doa olaydr. Gne enerjisinin suyu stmasyla buharlaan su, yamur, kar, dolu gibi yalarla yeniden yeryzne dner. Yeryzne ulaan suyun bir ksm yer alt sularna karrken byk bir ksm yer st su kaynaklarnda birikir. Su kre, yer st ve yer alt sularndan meydana gelir. Okyanus, deniz, gl, akarsu ve buzullar yer st sularn oluturur. Gl ve akarsularn, yamur ve kar sularnn toprak tarafndan emilerek birikmesiyle yer alt sular oluur. Su krede yer alan sularn bazlar, tatl su kaynaklarn bazlar ise tuzlu su kaynaklarn oluturur.

Ta Kre (Yer Kabuu) Gnlk yaantmz srdrdmz, zerinde canllarn yaad Dnyann kat yzeyi, ta kre katmann oluturur. Yer kabuu olarak adlandrlan ta kre Dnyann gzlemlenen katmanndan biridir. Dalar, ovalar, adalar, ktalar, deniz ve okyanus tabanlar Dnyamzn bu katmann oluturur. Yerkabuu, dalarn olduu yerde kaln, okyanus diplerinde ise incedir. Yerkabuu toprak ve eitli kayalardan oluur. Ta kre iine inildike scaklk artar.

Ate Kre (Manto) Dnyamzn gzlemlenemeyen katmanlarndan olan ate kre yer kabuunun hemen altnda bulunur. Bu katman ok scak olup byk oranda erimi demir, magnezyum ve kalsiyum ierir. Bu maddeler magmay oluturur. Srekli hareket hlinde olan magma yer kabuundaki atlaklardan ve krklardan lav pskrterek yeryzne ulaabilir. Bunun bir sonucudur.

C- Ay ve Hareketleri

Bir gezegen etrafnda dolanan gk cismine uydu denir. Ayda Dnya etrafnda dolanan en yakn gk cismidir. Dnyamzdan olduka kk olan Ay, farkl hareket gerekletirmektedir. Bunlar;

1- Ayn kendi ekseni etrafnda dnme hareketi: Ayn kendi ekseni etrafnda dnme sresi ile Dnyann etrafnda dolanma sresi ayn olduundan Ayn hep ayn yzn grrz. Ay, kendi ekseni etrafnda dnme hareketini yaklak 29 gnde tamamlar.2- Ayn Dnya etrafnda dolanma hareketi: Ay kendi ekseni etrafnda dnerken ayn zamanda Dnyann da etrafnda dolanr. Ay, Dnya etrafndaki bir tam dolanmasn yaklak 29 gnde tamamlar.3- Ayn Dnya ile birlikte Gnein etrafnda dolanma hareketi: Bu dolanma hareketi Dnyann dolanmahareketi ile e zamanl olup 365 gn 6 saatte tamamlanr.

Ayn her hareketi de belirli yrngelerde gerekleir. Yrnge, bir gk cisminin hareketi esnasnda izledii yol anlamna gelir. Ay, Gne gibi bir k kayna olmayp Gneten gelen yanstr. Ayn Dnya etrafndaki dolanm srasnda k alan ksm deiir. Bu ise Ayn Dnyadan farkl biimlerde grnmesine neden olur. Ayn grnmndeki bu dzenli deiimlere Ayn evreleri denir.

AYIN EVRELERYeni Ay : Ayn Dnya ve Gne arasna girdii ve Dnyaya bakan yznn k almad evredir. Gne tutulmas haricinde Ayn bu evresi Dnyadan grlemez.lk Drdn : Ayn grnen yznn sa tarafnn aydnland evredir. Yeni ay evresinden bir hafta sonra Ay, yarm daire yani D harfi eklinde grlr.Dolunay : lk drdn evresinden yaklak bir hafta sonra Ayn grnen yznn tamamnn grld evredirSon Drdn : Ayn grnen yznn sol tarafnn aydnland evredir. Bu evrede Ay, ters D harfi gibi grlr. Dolunay evresinden bir hafta sonra gzlemlenir.