Ekonomija Sve

of 141 /141
UVOD U EKONOMIJU Doc. dr Vinko Nikić Fakultet za Mediteranske poslovne studije - Tivat

Embed Size (px)

description

Ekonomija Sve

Transcript of Ekonomija Sve

  • UVOD U EKONOMIJU

    Doc. dr Vinko NikiFakultet za Mediteranske poslovne studije -

    Tivat

  • DEFINICIJA EKONOMIJE I PREDMET PROUAVANJA

    Ekonomija je nauka o zakonima koji vladaju u proizvodnji i raspodjeli materijalnih sredstava za zadovoljenje ljudskih potreba

    Ekonomija prouava proces stvaranja i raspodjele drutvenog bogatstva

    Ekonomija kao nauka prouava ljudske aktivnosti u privrednom ivotu i nastoji da otkrije pravila i zakone koji vladaju ovim oblikom ljudske djelatnosti

    Ekonomija je nauka koja prouava ljudsko ponaanje za koje je karakteristian odnos izmedju ciljeva i oskudnih sredstava koja imaju alternativne upotrebe

  • USLOVI ZA ODREIVANJE EKONOMSKE AKTIVNOSTI

    Mora da postoji vie ciljeva Potrebno je da postoji mogunost njihovog rangiranja po

    znaaju i hitnosti Neophodno je ograniavanje sredstava za ostvarivanje istih Da sredstva imaju vie alternativnih upotreba

    Sutina ekonomskog problema je u tome da ljudi vre izbor

  • EKONOMIJA KAO DRUTVENA NAUKA

    Istrauje ekonomske odnose izmeu ljudi koji nastaju u okviru ekonomske aktivnosti i prouava zavisnost tih odnosa od uzajamnog ovjeka i prirode unutar drutvenog procesa rada

    Ima zadatak da otkrije objektivne ekonomske zakone koji vladaju drutvenim odnosima na odreenom stepenu razvoja proizvodnih snaga

  • LJUDSKE POTREBE I NJIHOVO ZADOVOLJAVANJE

    Cilj privredne aktivnosti je zadovoljavanje ljudskih potreba

    Ljudske potrebe se zadovoljavaju na bazi prioriteta po hitnosti i vanosti

    Prioritet je zadovoljenje osnovnih biolokih potreba Luksuzne potrebe potrebe izvedenog karaktera ije

    zadovoljenje nije nuno Potrebe su periodinog karaktera, stalno se

    obnavljaju

  • MATERIJALNA DOBRA I NJIHOV KARAKTER PROIZVODNJE

    Materijalna dobra dijelimo:

    Materijalna dobra Prvog reda ili potrona dobra

    za zadovoljavanje ljudskih potreba

    Dobra Vieg reda proizvodna dobra (bez kojih se ne mogu stvarati dobra prvog reda) sredstva za proizvodnju

    Tehnoloki karakter (troenje sredstava za proizvodnju i ljudskog rada proizvodnja materijalnih dobara)

    Drutveni karakter (ne postoji izolovana proizvodnja jedni od drugih)

    Razmjena dobara poseban mehanizam raspodjela materijalnih dobara

  • RASPODJELA DOHOTKA kao predmet prouavanja ekonomije

    Raspodjela daje odgovor koliko e svaki pojedinac ili drutvene grupe da uestvuju u prisvajanju proizvedenih dobara

    Raspodjela prua odgovor na pitanje za koga se proizvodi

    Primjer raspodjele u svijetu u 1992. godini.

    Neraz. Sr.raz. Visoko Raz. Cijeli svij.

    % Svj. Stanov. 59 26 15 100Doh. Po gl.stan.$ 390 2490 22.160 4280Sv.dohod. % 5 15 80 100God.ivota 62 68 77 66

    En.u kg. Nafte po st. 338 1812 5101 1447

  • EKONOMIJA ROBINZONA KRUSOA

    Vanost pravilnog izbora oskudnih resursaPrimjer proizvodne mogunosti

    RIBA VOERad kg Rad kg

    2 25 0 01 15 1 200 0 2 30

    Oportunitetni troak proizvodnje - predstavlja gubitak koliine druge robe koji se mora rtvovati radi proizvodnje prve robe.

    Trite preko mehanizma cijena pokazuje: ta se proizvodi, kako se proizvodi, i za koga se proizvodi.

    Ekonomija nauka o optimalnom izboru u situaciji oskudnih resursa s jedne strane i brojnih ciljeva s druge strane

  • EKONOMSKI SISTEM I NJEGOVI OPTI ELEMENTI

    RESURSI su raspoloivi materijalni i nematerijalni izvori stvaranja materijalnog bogastva i dijele se na:

    Prirodni izvori Sredstva za proizvodnju Stanovnitvo humani kapital Preduzetnitvo

    Pomenuti resursi nazivaju se faktorima proizvodnje, subjektivnim i materijalnim iniocima proizvodnje.

    Osnovna obiljeja resursa su: Oskudnost i produktivnost Obnovljivljivost i neobnovljivost

  • EKONOMSKI SISTEM I NJEGOVI OPTI ELEMENTI

    PRIVREDNI SUBJEKTI - predstavljaju pojedince ili organizovane grupe pojedinaca koje samostalno donose privredne odluke, uivaju koristi od njih i snose rizik kao moguu posljedicu istih.

    Privredne subjekte dijelimo na: Preduzea (Cilj i preferencija, hijerarhija) Domainstva (Cilj i preferencija) Drava (Cilj i preferencija) Svojinski odnosi imaju dominantan uticaj na ciljeve ponaanja

    privrednih subjekata Preferencije potroaa su razliite i njima se ostavlja mogunost

    biranja konkretnih dobara za podmirivanje svojih potreba

  • EKONOMSKI SISTEM I NJEGOVI OPTI ELEMENTI

    AKTIVNOSTI po Marksovom uvjerenju u privrednom ivotu svakog drutva se mogu podijeliti na etiri osnovne i to:

    Proizvodnja Potronja Raspodjela Razmjena

    Proirene aktivnosti su: Finansijska aktivnost koja se odnosi na monetarnu privredu Investiciona aktivnost proces raspodjele i razmjene u

    sadanjosti radi poveanja proizvodnje u budunosti Unutranja i spoljno trgovinska razmjena roba i usluga

  • EKONOMSKI SISTEM I NJEGOVI OPTI ELEMENTI

    INSTITUCIJE - Predstavljaju trajan oblik veza izmedju privrednih subjekata unutar kojih se na ustaljen nain odvijaju ekonomske aktivnosti

    Trite kao klasian primjer ekonomske institucije

    Planiranje ustaljeni nain alokacije privrednih resursa

    Svojina definie nain korienja, upotrebe i raspolaganja

    stvari i sem vlasnika, iskljuuje sva druga lica iz

    posjedovanja predmeta svojine

  • ZAKLJUNA RAZMATRANJA

    Ekonomija je nauka o zakonima koji vladaju u proizvodnji i Ekonomija je nauka o zakonima koji vladaju u proizvodnji i raspodjeli materijalnih dobara neophodnih za zadovoljenje raspodjeli materijalnih dobara neophodnih za zadovoljenje ljudskih potrebaljudskih potreba

    Ekonomija je nauka koja prouEkonomija je nauka koja prouava ljudsko ponaava ljudsko ponaanje vezano za anje vezano za odnos izmeu ciljeva i oskudnih sredstava koja imaju odnos izmeu ciljeva i oskudnih sredstava koja imaju alternativne upotrrebealternativne upotrrebe

    Uredjen skup ekonomskih odnosa predstavlja ekonomski Uredjen skup ekonomskih odnosa predstavlja ekonomski sistemsistem

    Privredni subjekti su pojedinci ili organizovane grupe Privredni subjekti su pojedinci ili organizovane grupe pojedinaca koje samostalno donose privredne odlukepojedinaca koje samostalno donose privredne odluke

    Proizvodnja, raspodjela, razmjena i potroProizvodnja, raspodjela, razmjena i potronja osnovne su nja osnovne su privredne aktivnostiprivredne aktivnosti

    TrTriite i svojina su najznate i svojina su najznaajnije institucije privrednog sistema ajnije institucije privrednog sistema kao trajan oblik veza izmeu privrednih subjekatakao trajan oblik veza izmeu privrednih subjekata

  • PREDUZEE Pravni oblik profitne organizacije

    U trinoj privredi svakom toku proizvedenih roba i usluga odgovara odredjeni tok vrijednosti.

    Preduzeca proizvode robe i usluge radi prodaje na trzistu. Prihod -Prodata kolicina robe pomnoena sa trinim cijenama Ukupan prihod mora da se uporedi sa ukupnim troskovima da

    bi se vidjelo da li je preduzee u posmatranom obraunskom periodu ostvarilo dobit ili gubitke. Dobit je pozitivna razlika izmeu ukupnih prihoda i ukupnih trokova dok su gubici njihova negativna razlika.

    Finansiski izvestaj koji utvrdjuje dobit ili gubitke naziva se bilans uspjeha

    Preduzee mora imati imovinu kojom odgovara za preuzete obaveze po osnovu raznih ugovora.

    Finansijski izvjetaj koji utvrdjuje stanje imovine i obaveza naziva se bilans stanja preduzeca

  • BILANS STANJA PREDUZEA

    AKTIVA PASIVAOSNOVNA SREDSTVA NETO IMOVINAZemlja i zgrade 230 Kumulativne Pov. Akcije 100 Maina i oprema 800 Obine akcije 600Ulaganje u pov.Preduzea 110 Rezerve 440Nematerijalna ulaganja 40 POZAJMLJENI KAPITAL OBRTNA SREDSTVA Zajmovi od 1-5 g. 70 Ukupne zalihe 310 Zajmovi preko 5g. 370Potraiv. prema kupcima 350 TEKUE OBAVEZE Tekue investicije 10 Dugovanja prodavcima 210Kratkoroni depoziti 90 Krediti do 1 g. 30 Gotov novac 20 Ostala dugovanja 140UKUPNA IMOVINA 1.960 OBAVEZE I NETO IMOVINA 1.960

  • BILANS USPJEHA PREDUZEA

    PRIHODI RASHODI

    Prihodi od prodaje u zemlji 700 Trokovi materijal 870 Prihodi od prodaje u svijetu 770 Plate i nadnice 320Prihodi od ind. Svojine 15 Dop. Pen.i soc. Fon. 30 Priodi od fin. Investicija 20 Amortizacija 115

    Plaene kamate 35DOBIT

    Uee zap. u pod. D. 10 Porez na dobit 35Dividende po P.A. 10Dividende po O.A. 60Odobreno rezervama 20

    UKUPNI PRIHODI 1.505 UKUPNI RASHODI 1.505

  • OBLICI PREDUZEA

    Sa pravne take gledita postoje dva osnovna oblika preduzea drutva lica i drutva kapitala.

    DRUTVA LICA: Sopstvena preduzea gdje su funkcije upravljanja i prisvajanja

    koncentrisane u jednom istom licu. Krajnji vlasnik preduzea je ujedno i neposredni vlasnik stvari sa kojima preduzee obavlja svoju privrednu delatnost.

    Ortakluk kao oblik preduzea koji omoguava formiranje vee mase kapitala. U svijetu se obino ortakluci obrazuju kod profesionalnih djelatnosti kod kojih su line sposobnosti ikvalifikacije ortaka vanije od koliine kapitala kojom raspolau- ljekari, pravnici, konsultanti

  • OBLICI PREDUZEA

    DRUTVA KAPITALA

    Drustva sa ogranienom odgovornosu DOO, svako od ulagaa uestvuje sa odreenim ulogom, ulozi ne moraju biti jednaki i mogu se sastojati iz novca, stvari i materijalnih prava. Drutvo za svoje obaveze odgovara cjelokupnom uloenom imovinom ali lanovi drutva ne odgovaraju svojom imovinom za obaveze drustva

    Organi drutva su: Direktor Upravni odbor Nadzorni odbor

    Skuptina

  • OBLICI PREDUZEA

    DRUTVA KAPITALA Akcionarsko drutvo - svoj poetni kapital formira na osnovu

    prodaje akcija buduim akcionarima, odnosno vlasnicima preduzea. Kasnije se kapital drutva uveava ili kroz izdavanje novih akciija ili putem zadravanja profita i njihovog reinvestiranja.

    Prednosti akcionarskog drustva - lako prikupljanje novog kapitala, ograniena imovinska odgovornost vlasnika, disperzija rizika, trajnost...

    Nedostaci akcionarskog drustva - jedan isti dohadak se oporezuje tri puta (porez na dobit, porez na dividende, porez naukupan prihod), porez na kapitalnu dobit uslijed poveanja cijena akcija, odnos principala i agenata(vlasnika i direktora)

  • UPOREDNE KARAKTERISTIKE

    AKCIONARSKO DRUTVO

    DRUTVO MOGU OSNOVATI JEDAN ILI VIE OSNIVAA

    DRUTVO IMA SVOJSTVO PRAVNOG LICA

    DRUTVO IMA IMOVINU KOJOM ODGOVARA ZA OBAVEZE KOJE PREUZIMA U PRAVNOM PROMETU

    IMOVINA DRUTVA JE ODVOJENA OD IMOVINE AKCIONARA

    MINIMALNI NOVANI KAPITAL IZNOSI 25000,00 EURA I MORA BITI UPLAEN U CJELINI

    OSNOVNI KAPITAL DRUTVA PODIJELJEN JE NA AKCIJE ODREDJENE NOMINALNE VRIJEDNOSTI

    ZAKLJUENJEM UGOVORA O OSNIVANJU OSNIVAI POSTAJU AKCIONARI

    NAKON ZAKLJUENJA UGOVORA O OSNIVANJU UPUUJE SE JAVNI POZIV- PROSPEKT ZA UPIS I UPLATU AKCIJA.

    STATUT JE OSNOVNI AKT DRUTVA

  • UPOREDNE KARAKTERISTIKE

    DRUTVO SA OGRANIENOM ODGOVORNOU

    DRUTVO OSNIVAJU FIZIKA I PRAVNA LICA RADI STICANJA DOBITI DRUTVO NE MOE IMATI VIE OD 30 LANOVA KAPITAL DRUTVA PODIJELJEN JE NA UDJELE ULOZI MOGU BITI NOVANI I NENOVANI A NE MOGU BITI U RADU I PRUANJU

    USLUGA DRUTVO IMA STATUT, TO JE USLOV ZA PUNOVANO OSNIVANJE DRUTVA SKUPTINA , ODBOR DIREKTORA I SEKRETAR NIJESU OBAVEZNI ORGANI

    DRUTVA IZVRNI DIREKTOR JE JEDINI OBAVEZNI ORGAN DRUTVA DJELOKRUG RADA DIREKTORA ODREDJUJE SE STATUTOM STATUT ODREDJUJE PRAVILA PRENOSA UDJELA IZMEDJU LANOVA U POGLEDU

    REDOSLJEDA PRVENSTVA, OUVANJE POSTOJEE SRAZMJERE I SLINO. STATUTOM SE MOE ODREDITI PRAVO PREE KUPOVINE UDJELA U SLUAJU DA

    DRUTVO DONESE ODLUKU O POVEANJU OSNOVNOG KAPITALA. A.D I D.O.O. SU DRUTVA KAPITALA, ORTAKO I KOMANDITNO DRUTVO SU

    DRUTVA LICA

  • OBLICI PREDUZEA

    JAVNO PREDUZEE

    Proizvodi javna dobra i prua javne usluge (zadatak proizvodnje javnih dobara je da ponudi onu njihovu koliinu koja e zadovoljiti svu tranju pri datim prodajnim cijenama)

    To su sva preduzea, bez obzira na oblik svojine , koja obavljaju svoju djelatnost u oblasti javnog interesa

    Drava po pravilu kontrolie politiku cijena javnih preduzea i postavlja ogranienja u pogledu izbora uprave preduzea

    Jedna treina lanova uprave mora biti birana iz redova zaposljenih u javnim preduzeima

    Javni interes se obino vezuje za delatnosti u oblasti infrastrukture -saobraaj, zeljeznice, energetiku, telekomunikacije i sl.

    Drava ima obavezu da vodi rauna o stabilnosti cjelokupnog trita, to je njena briga za infrastrukturne djelatnosti od javnog interesa

  • NEPROFITNE ORGANIZACIJE

    NEPROFITNE ORGANIZACIJE

    Viestruka javnost. Neprofitne organizacije u procesu poslovanja odravaju neposredne veze sa najmanje dvije velike grupe u njihovoj javnosti sa klijentima i osnivaima. Prvi uvijek postavljaju pitanje alokacije sredstava , dok su drugi prinueni da ih pribavljaju.

    Viestruki ciljevi. Neprofitne organizacije su sklone da postavljaju vie od jednog cilja . Neprofitna organizacija mora da vodi rauna o zadovoljenju potreba svojih klijenata, ali i o drutvenim interesima.

    Preimustvo usluga, a ne dobara. Veina neprofitnih organizacija bavi se uslunim djelatnostima, a ne proizvodnjom ili pribavljanjem dobara.

    Javna kontrola i uticaj netrinih faktora. Neprofitne organizacije podvrgnute su snanoj javnoj i drutvenoj kontroli , u cilju provjere zakonitog koritenja sredstava iz subvencioniranih izvora i onih stvorenih poreskim olakicama

  • TRITE: VEZA IZMEU POTROAA I PREDUZEA

    Trite predstavlja skup ugovora izmedju kupaca i prodavaca radi razmjene roba i usluga

    Svojina i trite su dvije osnovne insitucije ekonomskog sistema

    Svojina odredjuje ko e biti uesnik na tritu i kako e se ponaati u trinoj razmjeni, dok trite predstavlja uredjeni i ustaljeni postupak odvijanja razmjenskih odnosa

    Uredjenost trita znai da postoje vrsto definisana pravila ponaanja kojih se dre svi uesnici razmjene

    Povezivanje kupaca i prodavaca povezuje se proizvodnja sa potronjom i time se omoguava nesmetano odvijanje drutvene reprodukcije

  • KARAKTERISTIKE TRITA I NJEGOVA PODJELA

    SVA TRITA DIJELIMO NA:

    Trita roba i usluga Trita faktora proizvodnje Trite novca Fokus panje na odnos razmjene na tritu roba i usluga Trampa kao oblik razmjene na tritu Tipian oblik razmjene predstavlja robno novani promet novac

    sredstvo razmjene roba i usluga Decentralizovano odluivanje karakteristian sistem odluivanja na

    tritu uopte Svi kupci i prodavci pojedinano predstavljaju nezavisne centre

    odluivanja Donoenje odluka na bazi raspoloivih informacija, neizvjesnost i rizik

    zbog nedostatka istih

  • TRINA FUNKCIJA I NJENA PODJELA

    Osnovna trina funkcija povezivanje proizvodnje i potronje u privrednom sistemu u kome vladajui odnosi svojine dovode do pojave decentralizovanog odluivanja.

    Osnovna trina funkcija se raslanjuje na etiri konkretne trine funkcije:

    Informativna funkcija pruanje opte informacije o stanju ponude i tranje za odredjenom robom ili uslugom trina cijena

    Selektivna funkcija selekcija privrednih subjekata - nagrada i motivacija efikasnijim i produktivnijim, kanjavanje neefikasnih i nedovoljno produktivnih

    Alokativna funkcija -Djelatnosti u kojima raste cijena proizvoda javlja se mogunost zarade ekstra dobiti, dok u drugim djelatnostima gdje opadaju cijene mogunost zarade se suava uz pojavu formiranja gubitaka.

    Distributivna funkcija - Primarna raspodjela drutvenog proizvoda predstavlja postupak odredjivanja cijena faktora proizvodnje na osnovu kojih njihovi vlasnici stiu dohotke i uestvuju u raspodjeli

  • CIJENE I NJIHOVA ULOGA NA TRITU

    Cijene izraavaju odnos razmjene roba izraene u novcu Cijene kao rezultat ponude i tranje na tritu Cijene se izraunavaju u koliini novca po jedinici proizvoda

    koja mora biti plaena da bi se pribavila roba Sa stanovita prodavca, to je koliina novca po jedinici

    proizvoda koju on dobije za prodatu robu Trite cijena kao agregator svih pojedinanih odluka, koji

    odreuje ta, koliko i za koga da se proizvodi Mjeovita privreda je ona gdje i trite i dravna kontrola

    medjusobno odredjuju ta e se, koliko i za koga proizvoditi Privreda bive Jugoslavije klasian primjer mjeovite privrede

    vie okrenute ka strani drave, manje ka strani potpunog slobodnoig trita

  • PONUDA ROBA NA TRITU

    Ponuda predstavlja onu koliinu roba koju su proizvodjai spremni da prodaju po odgovarajuim cijenama

    Uloga prodavca kao nosioca ponude na tritu. Trgovina kao djelatnost koja se bavi prodajom roba i kao posrednik

    izmedju proizvodjaa roba i njihovih kupaca. Ponuda roba odredjuje se prema onoj koliini proizvoda koja

    garantuje ostvarivanje najvee dobiti Kada uprava preduzea donosi odluku o obimu proizvodnje i o

    veliini ponude roba ona uvijek vodi rauna o prihodima i trokovima

    Ponuda roba je uvijek vezana za odgovarajui prostor: lokalno, regionalno, nacionalno i svjetsko trite

    Ponuda roba je vezana i za odgovarajue vrijeme: na kratak i dugi rok

    Kratkorona ponuda kada na ponudu utiu samo promjene cijena, a svi ostali faktori ostaju nepromijenjeni

  • FAKTORI PONUDEKAO REGULATORI KOLIINE ROBE KOJA E SE PRODATI NA TRITU

    Cijena same robe koja se prodaje Tekuih cijena faktora proizvodnje koji su neophodni radi

    proizvodnje robe Raspoloive tehnologije kojom se stvaraju proizvodi Cijene ostalih roba koje bi prodavac mogao proizvesti na

    osnovu faktora proizvodnje kojima raspolae Oekivanja u pogledu buduih kretanja cijena Broja prodavaca, odnosno veliine grane u kojoj se nalaze

    proizvodjai Porast cijena kao stimulator vee proizvodnje i ponude na

    tritu

  • HIPOTETIKI PLAN PONUDE I TRANJE

    Cijena u Kolicina spremna za prodaju Kolicina spremna za kupovinu

    1 2 12 2 4 9 3 6 65 8 47 9 39 10 2

    Kada graficki postavimo odnos izmeu cijena i kolicine robe koja se nudi dobijamo krivu ponude

    Kriva ponude nekog preduzeca predstavlja odnos trzisnih cijena i troskova proizvodnje preduzeca i uvjek tezi odredjivanju ponude da se u datim okolnostima ostvari najveca dobit.

  • PROMJENA FAKTORA PONUDE

    Tehnoloki progres kao sluaj gdje imamo primjer smanjenja trokova po jedinici proizvoda, tj. poveanje proizvodnje za iste trokove, uslijed tehnikih inovacija, efikasnije organizacije proizvodnje, usvajanja bolje tehnologije itd.

    Promjena cijene faktora proizvodnje gdje se promjenom cijene rada, ili cijene kapitala mijenjaju trokovi proizvodnje. Pad faktorskih cijena smanjuje trokove proizvodnje i izaziva iste efekte kao i tehnoloki progres. Meutim, porast faktorskih cijena ima obrnut efekat gdje se ista koliina proizvoda stvara uz vee trokove

    Promjena veliina grane Svi proizvoai koji proizvode istu vrstu robe prodajui je na tritu obrazuju granu proizvodnje i konkuriu jedni drugima.

    Ukupna proizvodnja date grane predstavlja ukupnu ponudu na trzistu koja zajedno sa ukupnom traznjom obrazuje trzisne cijene.

    Ponuda date grane vezana je za poveanje ili smanjenje broja preduzea

  • POTRANJA ROBA NA TRITU

    Osnovno polazite Zakon potranje: Sniavanje cijena poveava spremnost potroaa za kupovinom vee koliine roba.

    Kriva pojedinane tranje - ponaanje pri promjeni cijena

  • FAKTORI POTRANJE

    Faktori koji utiu na koliinu robe koju elimo kupiti su sljedei

    Dohodak potroaa koji eli kupiti robu Imovina kojom raspolae kupac to podrazumijeva svu

    pokretnu i nepokretnu imovinu(vrijednost nekretnina koju posjeduje kupac, uteena gotovina, hartije od vrijednosti, dragocjenosti i sl.)

    Oekivanja u pogledanju kretanja buduih cijena roba ili budueg dohotka, odnosno promjene vrijednosti imovine,

    Cijene drugih roba koje konkuriu u potronji ili je njihova potronja povezana sa upotrebom date robe

    Ukus i preferencija potroaa ukljuujui savremene trendove Broj stanovnika ije potrebe zadovoljava posmatrano trite.

  • PROMJENA FAKTORA POTRANJE

    Krivu pojedinane potranje nekog potroaa odredjujemo na osnovu niza podataka o cijenama i koliinama koje pokazuju njegovu razliitu spremnost za kupovinom roba, pod pretpostavkom da se ostale okolnosti nijesu izmijenile.

    Meutim,ostale okolnosti su sklone promjenama i najznaajniji oblici su:

    Promjena dohotka potroaa kao esta pojava - rast ili pad.Ako dohodak raste, potroai raspolau veom kupovnom moi i u normalnim okolnostima tee da poveaju svoju potronju.Pri istim cijenama raste potranja.

    Promjena ukusa potroaa. Brza i esta promjena ukusa kao rezultat marketinga i modnih trendova koji su vrlo izraeni

    Promjena cijena povezanih roba. Supstituti su one robe koje mogu na slian nain da zadovolje istu potrebu. Ako kupimo jednu robu nemamo potrebu da kupimo njen supstitut.Primjer supstituta su puter i margarin. Komplementarne robe nisu konkurentske robe kao to je sluaj sa supstitutima. Potronja jedne robe ne moe da se odvija bez potronje komplementarne robe (npr. auto i benzin)

  • FORMIRANJE RAVNOTENIH CIJENA

    Postoje razliita trita roba potpuno konkurentska ili monopolisana.

    Potpuno konkurentsko trite definie se na osnovu sljedeih karakteristika:

    Brojni uesnici gdje postoji veliki broj nezavisnih kupaca i prodavaca. Svako od njih je male privredne snage tako da svojimodlukama o kupovini ili prodaji ne moe bitnije da mijenja ukupnu trinu tranju ili ukupnu trinu ponudu roba

    Homogene robe koje se meu sobom bitno ne razlikuju po svojim svojstvima i kvalitetu tako da je kupcima svejedno iji e proizvod da kupe

    Slobodan ulazak i izlazak iz grane gdje Nova preduzea slobodno ulaze na trite.

    Potpuna obavjetenost - gdje su svako preduzee i svaki potroaobavjeteni o cijenama proizvoda i o njegovim raspoloivim koliinama.

  • DRAVA ULOGA POLITIKE U EKONOMIJI- sutina dravne intervencije-

    Drava nije samo privredni subjekt, nego je i politika organizacija drutva

    Promjene u oblasti politike i promjene vezane za mjesto i ulogu drave u politickoj organizaciji drutva, odraavaju se i na ekonomske funkcije drave.

    Drava kao monopol sile na odredjenoj teritoriji na kojojstanovnitvo ivi i obavlja privrednu djelatnost.

    Politicko sredstvo za ostvarivanje cilja je formiranje Socijalisticke drave i nacijonalizacija privatne imovine

    Socijalistika drava dobija sljedece funkcije: Privrednog subjekta preko dravnih preduzea Alokatora oskudnih resursa putem direktnog odreivanja

    prioritetnih ciljeva i direktnom distribucijom investicija Zatitnika socijalno ugroenih slojeva drutva punom

    zaposljenou, besplatnim kolovanjem, PIO, zdravstvo, itd.

  • NEGATIVNE POSLJEDICE DRAVNE POLITIKE U EKONOMIJI

    Poslije kratkog perioda ubrzanog razvoja nastupa stagnacija i rasipanje privrednih resursa

    Drava ubrzo nije vie mogla garantovati punu zaposljenost i socijalnu sigurnost

    Drava je iskljucila trite Drava je uguila privrednu inicijativu i motivaciju za

    povecanje produktivnosti rada Pojavljuje se potreba ulaska u procres tranzicije socijalistike

    privrede putem privatizacije dravnih preduzea i sutinskih promjena ekonomskih funkcija drave

  • POJAVA TRITA BEZ DRAVNE INTERVENCIJE

    Uvjerenje Adama Smita da pojedinci najbolje rade ako rade u svom linom interesu bez dravnih intervencija, iskljuuje povjerenje u ekonomske funkcije drave

    Slobodna trina konkurencija najbolji stimulator ostvarivanja vlastitih interesa i u isto vrijeme interesa cijelog drutva

    Pojedinci su, prema tome, iskljuivi privredni subjekti, a trite je mehanizam preko koga se vri efikasna alokacija resursa

    Velika ekonomska kriza 1929 godine, ipak najbolji pokazatelj da potpuno slobodno trite bez dravne intervencije nije sposobno da obezbijedi punu zaposljenost i stabilan privredni razvoj

    Nakon krize nestaje osporavanje ekonomske uloge drave kao stabilizatora, ali ostaje shvatanje da ipak intervencija drave udaljava trite od stanja efikasne alokacije resursa

  • DRAVA BLAGOSTANJA

    Potreba drave da nakon Velike ekonomske krize i loeg iskustva sa slobodnim tritem preduzme korake za ekspanziju novih radnih mjesta

    Makroekonomska stabilnost zavisi od stanja ukupne agregatne tranje, odnosno od stanja ukupne potronje u drutvu.

    Javna potronja drave kao korektiv ukupnih trinih kupovina Ponovo dobija na znaaju ideja o iroj zatiti socijalno

    ugroenog stanovnitva, poev od pomoi za nezaposljenost do penzinog osiguranja

    Osnovni cilj je politicko funkcionisanje drave kao demokratske tvorevine u kojoj se potuje slobodno izraena volja veine stanovnitva koja dovodi do formiranje drave blagostanja

  • OSNOVNE FUNKCIJE DRAVE BLAGOSTANJA

    Funkcija privrednog subjekta koji kupuje i prodaje robe i usluge Zatitnika socijalno ugroenih slojeva stanovnitva Makroekonomskog regulatora privredne aktivnosti Alokatora oskudnih resursa

    Zakljuak je da drava vodi ekonomsku politiku i da pokuava da stabilizuje nacionalnu privredu.

    Razlika postoji samo oko obima dravne intervencije i konkretnih mjera ali u sutini svi se slau da je trite izloeno ciklinim krizama i da je potrebna i poeljna aktivna uloga drave

    Moderna drava postaje partner privrednim subjektima

  • OBLICI DRAVNE INTERVENCIJE

    Svi oblici dravne intervencije u privredi mogu se grupisati u pet osnovnih kategorija i to:

    Pravni sistem i pravna regulativa gdje drava stvara pravni okvir za obavljanje privredne aktivnosti

    Kupovina i prodaja roba i usluga drava kao veliki kupac, ujedno i veliki proizvoa a samim tim i veliki prodavac

    Transferna plaanja putem preraspodjele dohotka sa ciljem zatite socijalno ugroenih putem davanja socijalne pomoi

    Makroekonomska stabilizacija putem zapoljavanja i poveanja obima drutvenog proizvoda s jedne strane i odravanja stabilnih cijena, s druge strane

    Usmjeravanje alokacije resursa -

  • PRAVNI PROPISI I REGULATIVAKAO OBLIK DRAVNE INTERVENCIJE

    Drava stvara pravni okvir za obavljanje privredne aktivnosti i posebni propisi od uticaja na privrednu aktivnost su:

    Propisi o svojini koji odredjuju dozvoljene oblike svojine na resursima i kapitalu

    Propisi o ugovorima putem autonomne volja ugovorenih strana na tritu

    Propisi o naknadi tete naroito znaajni za funkcionisanje trine razmjene

    Krivini propisi o zatiti svojine koji sankcioniu sva krivina djela protiv imovine

    Propisi o steaju - Odgovornost za vrsto budetsko ogranienje. Svaki privredni subjekt mora pokriti svoje rashode. Prodajom imovine u nedostatku prihoda. Steaj ako imovina nije dovoljna. Drava odgovara za sprovoenje steajnog postupka

  • KUPOVINA I PRODAJA ROBAKAO OBLIK DRAVNE INTERVENCIJE

    Drava je veliki kupac roba i usluga. Drava proizvodi i prodaje robe i usluge Drava neke proizvode i usluge neposredno naplauje, dok

    ostale besplatno dijeli. Drava odluuje ta e, koliko e i za koga e da proizvodi. Drava to ne radi neposredno, nego putem svojih preduzea

    koji donose vlastite odluke u skladu sa ciljevima i uputstvima dravnih organa

  • TRANSFERNA PLAANJAKAO OBLIK DRAVNE INTERVENCIJE

    Drava vri preraspodjelu dohotka u cilju zatite socijalno ugroenih slojeva stanovnitva

    Karakteristika transfernih plaanja je u tome to ne postoji uzajamnost davanja u ovom odnosu.

    Jedna strana, drava, plaa a druga strana, korisnik socijalnih usluga, prima novac bez obaveze protivinidbe.

    Deficit javne potronje - Drava troi vie nego to joj budet dozvoljava (prihodi postaju nedovoljni)

    Drava se zaduuje na tritu kapitala i kod Centralne banke Posljedica zaduivanja - stvaranje javnog duga kao izazivaa

    inflacije i destabilizacije privrede

  • MAKROEKONOMSKA STABILIZACIJAKAO OBLIK DRAVNE INTERVENCIJE

    Sutina makroekonomske politike svodi se na ulogu drave u poveanju zaposlenosti i obima drutvenog proizvoda, na jednoj strani, i u odravanju stabilnih cijena na drugoj strani.

    Fiskalna politika porezima i doprinosima drava odreuje nivo javnih prihoda. Politikom javne potronje odredjuje se nivo javnih rashoda. Uslijed pojave deficita, drava vri zaduivanje radi finansiranja javnog duga

    Monetarna politika Centralna banka vodi politiku emisije novca. Poveana emisija- rast prodaje i cijena, smanjena emisija-stabilnije cijene i manja kupovina.

    Kreditna politika Centralna banka utie na poslovanje komercijalnih banaka i na njihov nain kreditiranja privrede i regulie odnose pod kojima se mogu sredstva plasirati

  • MAKROEKONOMSKA STABILIZACIJAKAO OBLIK DRAVNE INTERVENCIJE

    Devizna politika Drava u saradnji sa Centralnom bankom odredjuje kurs nacionalne valute i njene odnose razmjene sa drugim svjetskim valutama (nije sluaj ca CG, koja ima vstu valutu EUR).

    Carinska politika Carinskim stopama titi domau ekonomiju od nelojalne konkurencije, dok ukidanje dozvola i smanjenje opte carinske stope izlae domau ekonomiju poveanoj konkurenciji svjetskog trita.Dilema ta je najbolje po nacionalnu ekonomiju?

    Politika plata i cijena Drava utie na obrazovanje najnie cijene rada i kontrolu plata i po pravilu takva politika je povezana sa politikom kontrole cijena

  • USMJERAVANJE ALOKACIJE RESURSAKAO OBLIK DRAVNE INTERVENCIJE

    Pod alokacijom resursa podrazumijevamo njihov razmjetaj na odgovarajue privredne aktivnosti

    ta se proizvodi , kako se proizvodi i za koga se prozvodi su tripitanja od kojih zavise efekti alokacije resursa.

    Porezi i subvencije kao dravni instrumenti prilikom usmjeravanja alokacije resursa

    Akcize na cigarete drava poveava prihod, smanjuje potronju i proizvodnju istih

    Subvencije na proizvodnju mlijeka suprotan efekat u odnosu na akcizu na cigarete, porast proizvodnje i potronje

    Direktni uticaj drave na alokaciju resursa - propisivanje cijena (cijena hljeba).

  • RAZLOZI ZA DRAVNOM INTERVENCIJOM NA TRITU

    Razlozi za dravnu intervenciju lee u postojanju nedostataka trita i da se od dravne intervencije oekuje da ublai trine mane a to su:

    Privredni ciklusi Javna dobra Eksterni efekti Asimetrine informacije Monopoli Distribucija dohodaka

  • PRIVREDNI CIKLUSI

    Privredni ciklusi predstavljaju manje vie regularnu fluktuaciju drutvenog proizvoda kao sintetikog pokazatelja nivoa privredne aktivnosti jedne zemlje.

    Prisutni su u svim svjetskim privredama Razlike postoje jedino u duini trajanja ciklusa i u visini

    oscilacija. Opadanje privredne aktivnosti naziva se recesija i ona je

    praena smanjenjem zaposlenosti, plata i ivotnog standarda Vrh privredne aktivnosti se naziva prosperitet i predstavlja

    porast zaposlenosti, plata i ivotnog standarda

  • JAVNA DOBRA

    Najvei broj roba i usluga koje se prodaju na tritu predstavljaju privatna dobra i to su ona dobra koja mi troimo i dok to radimo iskljuujemo nae susjede i sva trea lica izvan nae porodice iz njihove potronje

    Oblici kolektivne potronje u kojoj svako moe da koristi dobra u jednakim koliinama, bez obzira da li plaa za njihovu upotrebu ili ne nazivaju se javna dobra (javne saobraajnice, javna bezbjednost, tv- program i sl)

    Problem besplatnog jahanja pojedinci su motivisani da ekaju nekog drugog da plati za javna dobra, kako bi ih oni kasnije koristili besplatno

  • EKSTERNI EFEKTI

    Eksterni efekti predstavljaju koristi ili trokove koji nastaju za trea lica u trinim transakcijama izmeu kupaca i prodavaca, a koji nijesu obuhvaeni trinom cijenom.

    Pozitivni eksterni efekti Negativni eksterni efekti Moderna industrijska proizvodnja dovodi do visokog zagaenja

    okoline i predstavlja najozbiljniji oblik negativnih ekstrernih efekata

    Korektivni porez drava nije u mogunosti da kompletno eliminie negativne eksterne efekte, nego ih samo smanjuje

    Propisi o zatiti ivotne sredine koji minimiziraju ekstrerne negativne efekte

  • ASIMETRINE INFORMACIJE

    Asimetrine informacije postoje kada kupci i prodavci nijesu jednako obavjeteni o svojstvima proizvoda koji se razmjenjuju na tritu.

    Problemi vezani za oskudnost informacija naveli su dravu da intervenie kod trinih subjekata.

    Drava propisuje standarde kvaliteta namirnica, ili standarde sigurnosti u gradjevinarstvu ili proizvodnji putnikih vozila.

    Odredjeni proizvodi moraju da imaju informacije o svom sastavu i o nainu upotrebe, garanciju kvaliteta, spisak servisa za opravku i sl.

    Pruanje svih ovih informacija predstavljaju troak za privredne subjekte ali doprinose boljem funkcionisanju trita

  • MONOPOLI

    Trite potpune konkurencije pojavljuje se veliki broj kupaca i prodavaca gdje niko od njih ne raspolae mogunostima da samostalno odredjuje cijenu.

    Monopolist je iskljuivi prodavac ili kupac na nekom tritu. Ponaanje monopoliste nije opravdano ni sa stanovita

    potroaa. Porast mase potroakog vika uvjek ukazuje na porast

    blagostanja potroaa. Preduzee postaje kandidat za monopolistu ako njegova prodaja

    zahvata vie od 25% trine prodaje Zakonski monopoli drava svojim propisima titi pojedina

    preduzea od inostrane konkurencije (sistem dozvola)

  • OSNOVNE KARAKTERISTIKE ANTIMONOPOLSKE POLITIKE

    Osnovne karakteristike antimonopolske politike mogu se svesti na est sljedeih pitanja:

    Oblik intervencije protiv monopola moe da ima dva oblika: Ukidanje monopola razbijanje na niz manjih preduzea

    trino orijentisanih regulisanje njegovog ponaanja - u sluaju kada se ograniava

    slobodna konkurencija drava propisuje sniavanje cijena Zakonski propisi Intervencija drave zasniva se na

    antimonopolskom zakonodavstvu. Sudski organi Zemlje ostavljaju u nadlenost redovnih

    sudova parnice protiv monopola (anti monopolska komisija - I stepeni organ i nadleno ministarstvo - drugostepeni organ).

  • OSNOVNE KARAKTERISTIKE ANTIMONOPOLSKE POLITIKE

    Posebni dravni organi Veina drava formira posebne komisije pod jurisdikcijom ministarstva koje imaju ovlaenja da kontroliu preduzea i preduzimaju odredjene pravne radnje

    Kriterijum zabranjivanja Dilema da li zabraniti odredjenu veliinu preduzea ili zabraniti odredjeno ponaanje (U Engleskoj preduzee koje ima vie od 25% udjela u prodaji nekog proizvoda postaje kandidat za ispitivanje)

    ta se zabranjuje - diskriminacija cijena (razliite cijene za istu vrstu proizvoda), ugovori prodavaca o podjeli trita i o cijenama koje e svi zajedniki da naplauju

  • DISTRIBUCIJA DOHOTKA

    Trite odredjuje raspodjelu dohodaka na osnovu konkurencije i djelovanja ponude i tranje

    Ono u sebi ne sadri etike principe pravedne raspodjele tako da je trini poloaj mnogih privrednih subjekata predodredjen koliinom resursa koje posjeduju i sa kojima ulaze u trinu utakmicu.

    Nejednaka raspodjela dohodaka koje trite stvara svojim slobodnim djelovanjem jeste jedan od razloga za dravnu intervenciju.

    Egzistencijalne usluge koje moderno drutvo mora ponuditi svakom svom graaninu - zdravstvena osiguranja, penzije, pomo za nezaposljene... itd.

  • DONOENJE DRUTVENIH ODLUKA

    Realan proces odluivanja u preduzeima je maksimiziranje profita, a proces odluivanja potroaa je nastojanje da maksimiziraju koristi u potronji.

    Postavlja se pitanje kako drava donosi odluke? U demokratskim dravama potroai su ujedno i glasai koji na

    izborima glasaju za odgovarajuu politiku partiju. Glasajui za poslanike, birai ujedno biraju i odgovarajuu

    ekonomsku politiku drave. Parlament bira Vladu koja postavlja dravne slubenike -

    donoenja odluka u skladu sa preferencijama biraa (veinsko odluivanje).

    U demokratskima drutvima glasai imaju poloaj principala, a izabrani parlament i Vlada poloaj njihovih politikih punomonika

  • SVOJINA PRAVNA OSNOVA TRINIH ODNOSA

    Svojina kao osnova za funkcionisanje trita Trite ne moe da funkcionie bez jasno definisanih svojinskih

    prava Savremena privreda poznaje dva dominantna oblika

    ekonomskih sistema: Privatnu trinu privredu Dravnu privredu u procesu tranzicije I jedan i drugi oblik su mjeovite privrede sa znaajnom

    intervencijom drave u makroekonomskim odnosima Svojina se shvata kao vlast privrednih subjekata (pojedinaca ili

    organizovanih grupa) nad sredstvima za proizvodnju koja im omoguava da donose privredne odluke.

  • SVOJINA PRAVNA OSNOVA TRINIH ODNOSA

    Svojinska vlast nad stvarima je ekskluzivna i pripada samo titularima svojine dok su sva ostala lica iskljuena i obavezna da svojim ponaanjem ne uznemiravaju njeno nesmetano vrenje.

    Pravo svojine sastoji se iz tri grupe ovlaenja: Dranje stvari kontrola upravljanje i posjedovanje stvari Korienje stvari prisvajanje oblika dohotka u vidu kamate,

    rente,dividendi... Raspolaganje stvarima znai i pravo otuenja svojine nad

    stvarima u obliku prodaje ili njenog poklona drugom licu

  • SVOJINA PRAVNA OSNOVA TRINIH ODNOSA

    Kada pravni sistem garantuje ova ovlaenja na stvarima ona postaju formalno pravo svojine.

    Svojina je najire pravo, u granicama zakona, dranja, korienja i raspolaganja stvarima.

    Podijeljena svojina kada vie titulara na istoj stvari imaju razliita svojinska ovlaenja

    Ogranienost prava svojine propisima javnog prava kao nunost u dananjim uslovima sa ciljem zabrane upotrebe vlastite stvari na tetu drugih lica

    Sa stanovita preduzea svojina je vana pravna ustanova jer se na osnovu nje formira neposredna kontrola nad poslovanjem preduzea.

  • SVOJINA PRAVNA OSNOVA TRINIH ODNOSA

    U poslovanju preduzea postoje dvije vrste prava: Svojinska prava na sredstvima za proizvodnju tj. Svojina na

    osnovnim i obrtnim sredstvima (novac i gotovina) Obligaciona prava koja se odnose na potraivanja po razliitim

    ugovornim osnovama (nenaplaena potraivanja zakupa,kredita).

    Neto imovina preduzea je imovina na koju polau pravo vlasnici preduzea kao rezidualni povjerioci.

  • BILANS STANJA PREDUZEA PREMA STRUKTURI IMOVINSKIH PRAVA

    AKTIVA PASIVAA. Svojina na:1. Sredstvima za proizvodnju Vlasnike obaveze osnovna sredstva prema rezidualnim obrtna sredstva povjeriocima2. Novac3. Vlasnikim hartijama od vrijednostiB. Imovinska potraivanja Imovinske obaveze

    prema treim licimaImovinska prava Imovinske obaveze

  • SVOJINA PRAVNA OSNOVA TRINIH ODNOSA

    Vano je razlikovati svojinska prava preduzea kao posebnog pravnog lica od svojinskih prava vlasnika preduzea

    Vlasnici preduzea jesu njegovi rezidualni povjerioci, dok su sama preduzea vlasnici stvari.

    Vlasnike preduzea nazivamo krajnjim vlasnicima koji snose rizik kao rezidualni povjerioci - poslednji se namiruju iz steajne mase i njihov je rizik najvei

    Vlasnika kontrola nad upravljanjem preduzeem smanjivanje vlastitog rizika

    Vlasnici preduzea mogu biti ili pojedinci ili drava

  • PRIVATNA I KOLEKTIVNA SVOJINA

    Postoje dva oblika svojine: Kolektivna svojina Privatna svojina Osnovna obiljeja na osnovu kojih klasifikujemo oblike svojine: Titular - donosi vlasnike odluke - pojedinac kod privatne

    svojine, organizovana grupa pojedinaca kod kolektivne svojine Pravni naslov - vlasniki zahtjevi na stvarima u pogledu

    korienja, raspolaganja i upravljanja lanska prava su skup pravila kojima se odreuju uslovi pod

    kojima pojedinac postaje lan kolektiva. Kod privatnog vlasnitva pojedinac sam vri svoja vlasnika prava

  • PRIVATNA I KOLEKTIVNA SVOJINA

    Podijeljena ovlaenja - na istim predmetima svojine koja pripadaju razliitim subjektima predstavljaju sutinsko obiljeje kolektivne svojine.

    Interesi - pojedinani ili privatni interesi nasuprot zajednikom interesu svih lanova kod kolektivne svojine, gdje je lini interes pojedinca ogranien zajednikim interesom kolektiva.

    Vlasniki rizik - individualizovan nasuprot kolektivizaciji rizika. Tei se disperziji rizika kod privatnog vlasnitva, dok kod kolektivne svojine obino nema disperzije rizika.

    Normativna ogranienja - sastavni su unutranji dio kolektivne svojine, dok ona predstavljaju spoljna ogranienja za privatnu svojinu (ograniavaju se lini interesi u cilju poklapanja sa kolektivnim interesima koriste stvari).

  • VLASNIKA PRAVA ZAPOSLJENIH

    Drutvena svojina predstavlja poseban oblik podijeljene kolektivne svojine koji postoji samo u naoj privredi gdje je svojina podijeljena izmeu zaposljenih lica i drave

    Zaposljeni imaju tri vlasnika ovlaenja: Pravo na upravljanje Drutvena preduzea su akcionarska

    drutva u kojima skuptina predstavlja organ vlasnika preduzea. Ovo pravo pripada zaposljenima ako nije zapoet postupak promjene vlasnitva na kapitalu.

    Pravo na prisvajanje dijela dobiti Drutveni kapital prisvaja dobit na isti nain kao i privatni kapital, samo to je raspodjela odreena Statutom preduzea i Kolektivnim ugovorom

    Pravo na odluivanje o statusnim promjenama - Skuptina odluuje o spajanju, pripajanju i podjeli jednog preduzea sa drugim preduzeem. Radnici ne dobijaju naknadu zbog promjene statusa preduzea

  • VLASNIKA PRAVA DRAVE

    Pravo rezidualnog povjerioca. Drava ima status rezidualnog povjerioca, ali ne odluuje o prodaji preduzea, odluku donosi Skuptina preduzea.Fond za razvoj ima posebna ovlaenja prilikom prodaje drutvenih preduzea i dobijaju finansijska sredstva od prodajeDrava ima pravo na kapitalni dobitak, isto tako snosi eventualni kapitalni gubitak

    Pravo na postavljanje vlasnikih uslova. Drava ne prisvaja preostalu dobit nego odluuje kako da se koristi. A.D. ne isplauju dividendu po osnovu prisvajanja drutvenog kapitala, ve postoji obaveza reinvestiranja.

  • PRIVATIZACIJA

    Kod privatizacije drutvene svojine postavlja se niz pitanja, a od fundamentalnog znaaja su:

    Zato je potrebno privatizovati drutveni sektor privrede, Da li to uini uz novanu naknadu ili bez nje, Kako odrediti vrijednost drutvene imovine, Kako izvriti raspodjelu drutvene imovine na privatne

    vlasnike, Koja preduzea privatizovati

  • RAZLOZI ZA PRIVATIZACIJU

    Osnovni razlozi za privatizaciju su: Uvodjenje trine privrede Bolja motivacija, Uvodjenje

    integralnog trita - funkcionisanje svih trita a posebno trita kapitala putem kojeg se na efikasan nain vri vlasnika kontrola u modernim trinim privredama

    Poveanje efikasnosti preduzea - Privatna preduzea obezbjedjuju bolju alokaciju oskudnih sredstava i vei nivo drutvenog blagostanja, prilagodjavaju se tritu, omogu. efikasnu vlasniku kontrolu nad poslovanjem preduzea.

    Poveanje tednje i investicija Novani kapital u posjedu privatnih lica, Privatni investitori kupuju drutvena preduzea, ukupna masa novane akomulacije se uveava.

    Porast dravnih prihoda uslijed prodaje DP

  • PRIVATIZACIJA UZ NAKNADU ILI BEZ NAKNADE

    Privatizacija bez naknade moe se vriti na neki od slj. naina: Raspodjelom drutvene imovine preduzea na zaposljene Raspodjelom vauera kao kapitalnog novca Lutrijska raspodjela portfelja akcija jednake vrijednosti svim

    licima koja se odrede kao potencijalni vlasnici

  • PRIVATIZACIJA UZ NAKNADU ILI BEZ NAKNADE

    Privatizacija uz naknadu: Formiranje investicionih fondova u kojima bi male tedie i ostali

    vlasnici kapitala udruivali novana sredstva na osnovu kojih bi investicioni fond mogao da kupuje akcije vee nominalne vrijednosti.

    Drava moe formalno nacionalizovati drutveno preduzee i pretvoriti ga u A.D. (procjena neto imovine ima negativnu vrijednost i ne moe se prodati).

    Omoguiti zaposlenim radnicima i drugim licima da otkupe akcije drutvenog preduzea na osnovu svojih uteda i odobrenog kredita od strane neke investicione banke.

    Prodaja drutvenih preduzea stranim pravnim i fizikim licima -prodaja na osnovu javnog konkursa gdje svi investitori imaju pravo uestvovanja pod jednakim uslovima

  • IZBOR PREDUZEA ZA PRIVATIZACIJU

    Koja preduzea odabrati za privatizaciju? Nemogunost i nepotrebnost privatizacije svih preduzea Postoji saglasnost da treba zadrati javnu svojinu u oblasti

    infrastrukture (telekomunikacije, elektroprivrede, pote, eljeznice).

    Treba zadrati javnu svojinu u oblasti (rude, vode, putevi, mineralne vode).

    Sporno je u kojoj mjeri treba zadrati javnu svojinu kod (radio i televizije, poljoprivrednog zemljita, uma i u oblasti energetike)

    Poreskim i drugim mjerama stimulisati vlasniku promjenu najboljih drutvenih preduzea u cilju to veih efekata privatizacije i porasta efikasnosti, uopte.

  • RADNIKO AKCIONARSTVO

    Model privatizacije koji je bio na snazi do 1997.g. tj. model interne privatizacije drutvene svojine uz djeliminu adoknadu i obaveznu statusnu reorganizaciju kao akcionarsko drutvo

    Izdavanje internih akcija omoguava radnicima da postanu suvlasnici preduzea u kome su zaposljeni ( uee u akcijama i u radu) i time se eli postii efikasnije upravljanje.

    Interne akcije se izdaju s popustom i dok se u potpunosti ne isplate ne razmjenjuju se na berzi niti daju pravo na dividende.

    To predstavlja upravljanje na osnovu privatnog kapitala, koji zajedno sa drutvenim kapitalom obrazuju mjeovitu imovinu preduzea.

  • IZDAVANJE INTERNIH AKCIJA RADI PRODAJE DRUTVENIH PREDUZEA

    Prihod od prodaje akcija radi prodaje preduzea po pravilu pripada dravnim fondovima.

    Prodaja preduzeu ne rjeava njegove finansijske probleme i ne postoji dovoljna motivisanost zaposljenih da otkupe drutvena preduzea, naroito nelikvidna

    Vlasnik interne akcije stie pravo na uee u prisvajanju dobiti preduzea srazmjerno uplaenom dijelu vrijednosti internih akcija

  • EKSTERNA PRODAJA DRUTVENIH PREDUZEA

    Prodaja u cjelini ili djelimino domaim i stranim pravnim i fizikim licima

    Direktna prodaja cijelog preduzea ili jednog njegovog dijela neto imovine na osnovu prethodne procjene, a sve putem licitacije ko ponudi najveu cijenu.

    Uslove prodaje odreuje Fond za razvoj kome i pripadaju novana sredstva od prodaje

    Ako se prodaje samo dio preduzea i na tom osnovu se formira novo pravno lice, novana sredstva od prodaje pripadaju matinom preduzeu i ulaze kao dio trajnog kapitala preduzea

  • BESPLATNA RASPODJELA AKCIJA

    Cio proces je zamiljen da se obavi u dva kruga:

    U prvom krugu se upisuju akcije, odnosno vri se besplatna podjela akcija ovlaenim licima (preduzee koje se privatizuje moe najvie 60% svog kapitala da ponudi na privatizaciju putem besplatne raspodjele akcija),

    Na poetku prvog kruga 10% se obavezno odvaja za Fond PIO

    U drugom krugu prodaju se preostale akcije putem direktne pogodbe ili na berzi (dio kapitala koji je preostao poslije prvog kruga besplatne podjele akcija privatizuje se metodom prodaje akcija realizacija sa popustom i bez popusta).

  • PODRAVLJENJE II kolokvijum

    Oblik transformacije drutvene svojine koje podrazumijeva njeno ponovno vraanje u dravnu svojinu.

    Postoje dva naina formiranja dravne svojine: putem formiranja javnih dravnih preduzea i na osnovu vlasnike transformacije drutvenih preduzea.

    Dosadanja praksa je pokazala da je dravna svojina prirodni vlasniki osnov za formiranje javnih preduzea.

    Prodajom drutvenih preduzea bez popusta vri se obnavljanje drutvene svojine u obliku dravne svojine - postaje svojina dravnih fondova koja ih investiraju u dravna preduzea ili osnivanje novih javnih preduzea

    Podravljenjem se ne mijenja ukupna masa vrijednosti drutvene imovine, mijenja se samo razmjetaj investicija

  • KRUNI TOK EKONOMSKE AKTIVNOSTI

    Proizvodjai i potroai su osnovni privredni subjekti. Trite i svojina su fundamentalne ekonomske institucije. Ove aktivnost se neprekidno obnavljaju i ine sadrinu

    drutvene reprodukcije.

    Ekonomija posmatra ekonomske aktivnosti iz dva ugla: mikroekonomskog i makroekonomskog

  • KRUNI TOK EKONOMSKE AKTIVNOSTI - mikroekonomija

    Mikroekonomija prouava ponaanje pojedinanih potroaa i pojedinanih preduzea kao osnovnih privrednih subjekata.

    Mikroekonomija se, takoe, bavi pitanjem kako potroai donose odluke o upotrebi raspoloivog dohotka radi kupovine date ili neke druge robe.

    Mikroekonomija koristi dva metoda posmatranja ponaanja proizvoaa i potroaa:

    Parcijalnu analizu Analizu opte privredne ravnotee Formiranje cijena pojedinanih proizvoda, njihovo stvaranje u

    odgovrajuoj proizvodnoj grani ili pitanje konkretnog zapoljavanja radne snage to je osnovni zadatak mikroekonomije.

    Bavi se pitanjima efikasne alokacije resursa i raspodjele dohotka

  • KRUNI TOK EKONOMSKE AKTIVNOSTI - makroekonomija

    Makroekonomija se bavi agregatima privredne aktivnosti poput ukupne zaposljenosti, drutvenog proizvoda, inflacije i platnog bilansa.

    Ukupna vrijednost svih roba i usluga proizvedenih u toku godine dana u jednoj zemlji predstavlja njen drutveni proizvod.

    Makroekonomija prouava da li postoji dovoljna agregatna tranja za robama i uslugama da bi se u potpunosti koristili raspoloivi proizvodni kapaciteti

    Agregatna tranja vea od agregatne ponude rast cijena uslijed trinog formiranja, administrativno regulisanje - nestaica robe

    Inflacija nastaje kao postepeni porast opteg nivoa cijena koji u uslovima velike makroekonomske nestabilnosti lako moe da preraste u hiperinflaciju

  • KRUNI TOK ROBE I NOVCA

    Faktori proizvodnje su kapital, rad i zemlja. Uzeemo da rad predstavlja sve faktore proizvodnje i ono to vrijedi za njega vrijedi i za ostale faktore proizvodnje.

    Transakcije izmedju domainstava i preduzeaDomainstva Preduzea1.Posjeduju faktore proizvodnje koje Upotrebljavaju iznajmljene

    iznajmljuju preduzeima faktore proizvodnje da biproizvodili robe i usluge

    2. Primaju dohodak na osnovu prodaje Plaaju domainstvimaupotrebe faktora proizvodnje naknadu za upotrebu

    faktora proizvodnje 3. Troe dohodak na robe i usluge koje Prodaju domainstvima

    nude preduzea robe i usluge

  • DRUTVENI RAUNI

    Drutveni rauni predstavljaju statistiki nain obrauna ukupnog nivoa privredne aktivnosti, ija se novana vrijednost naziva drutveni proizvod jedne zemlje.

    Drutveni proizvod mjeri vrijednost roba i usluga proizvedenih u toku godine dana upotrebom faktora proizvodnje lociranih na domaoj teritoriji bez obzira ko im je vlasnik.

    Ako jedna privreda nema razmjenu sa inostranstvom, takvu privredu nazivamo zatvorenom privredom.

    Privredu koja uestvuje u veoj ili manjoj mjeri u medjunarodnoj razmjeni roba i usluga, nazivamo otvorenom privredom.

    Drutveni proizvod pokazuje uspjenost privredne aktivnosti svake zemlje i nivo drutvenog blagostanja i predstavlja najznaajniji makroekonomski agregat.

  • DRUTVENI RAUNI

    Novostvorena vrijednost jeste poveanje vrijednosti roba koje nastaju kao rezultat odgovarajueg proizvodnog procesa.

    Preduzea mogu da prodaju jedni drugima jedan isti proizvod, samo razliitog stepena finalne obrade, to postoji mogunost viestrukog obrauna vrijednosti ukupne proizvodnje.

    Pojam novostvorene vrijednosti zahtijeva uvodjenje podjele roba na finalne proizvode i medjufazne proizvode.

    Plaanja za kupovinu finalnih proizvoda nazivaju se finalnim izdacima dok se trokovi za kupovinu medjufaznih proizvoda nazivaju materijalnim trokovima proizvodnje.

  • DRUTVENI RAUNI

    Finalne proizvode kupuje krajnji kupac dok su medjufazni proizvodi nedovreni proizvodi sa stanovita krajnje upotrebe i slue kao ulaganja u drugim proizvodnim procesima.

    Medjufazni proizvodi se u potpunosti troe u novim proizvodnim procesima i slue za stvaranje finalnih proizvoda, zbog ega se takva potronja naziva i reprodukciona potronja.

    Drutveni proizvod predstavlja zbir nove dodate vrijednosti u toku jednogodinje proizvodnje na domaoj teritoriji bez obzira na svojinu faktora proizvodnje

    Vrijednost ukupnih trinih transakcija naziva se bruto drutveni proizvod.

    Drutveni proizvod se dobije kada se izbace svi materijalni trokovi, jer reprodukciona potronja ne uestvuje u stvaranju nove dodate vrijednosti

  • INVESTICIJE I TEDNJA

    Investicije predstavljaju kupovinu novih kapitalnih dobara od strane preduzea

    tednja predstavlja dio dohotka potroaa koji nije potroen na kupovinu roba i usluga.

    Da bi mogla da finansiraju investicionu potronju, preduzea moraju na neki nain da pribave novanu tednju domainstava.

    Domainstva svojom tednjom stvaraju kapital preduzeima neophodan za njihove investicije.

    tednjaKapitalSvojina na preduzeuInvesticije Drugi je nain da domainstva stave svoju tednju u banke, a da banke

    odobre kredite preduzeima radi kupovine kapitalnih dobara. tednjaBanke KreditiInvesticije

  • INVESTICIJE I TEDNJA

    tednja predstavlja razliku izmedju drutvenog proizvoda, kao zbira svih faktorskih dohodaka koje prisvajaju domainstva, i njihove potronje.

    S = Y C gdje je Y drutveni proizvod, S tednja i C potronja. Na drugoj strani drutveni proizvod predstavlja zbir izdataka

    za kupovinu potronih i kapitalnih dobara, odnosno zbir potronje (C) i investicija (I): Y = C + I

    Iz ove jednaine slijedi trea jednakost:C+S=C+I ili tednja = Investicije S = I, ime se odvija skladnost krunog toka robe i novca.

    Ravnotea ukupne drutvene privrede se postie tek kada namjeravana tednja odgovara namjeravanim investicijama

  • DRAVNI RASHODI

    Drava je veliki potroa, a da bi mogla da troi mora da ima prihode.

    Postoje dvije vrste dravnih prihoda: Direktni porezi (plate, profiti, rente i kamate) Indirektni porezi predstavljaju poreze na potronju (porez na

    promet roba i usluga, akcize, carine i druge uvozne dabine). Drava takodje ima dvije vrste rashoda: U prvu grupu spadaju dravni rashodi za kupovinu roba i

    usluga, na plate dravnih i vojnih inovnika za izgradnju i odravanje infrastrukture, to sve nazivamo robnom javnom potronjom.

    U drugu grupu rashoda dolaze dravna plaanja za penzije, naknade za nezaposljene, izdaci za socijalno osiguranje, te premije, regresi i subvencije preduzeima koji se nazivaju jednim imenom transfernim plaanjem.

  • INOSTRANSTVO

    Veina nacionalnih privreda predstavljaju otvorene privrede koje izvoze robe i usluge na strano trite i uvoze robe i usluge sa stranog trita.

    Izvoz predstavlja koliinu domae proizvedenih roba prodatih na stranom tritu.

    Uvoz predstavlja koliinu stranih proizvedenih roba prodatih na domaem tritu.

    Razlika izmedju izvoza i uvoza se obraunava na tekuem raunu plaanja sa inostranstvom, odnosno na platnom bilansu.

    Otvorena privreda ima razmjenu sa inostranstvom. Prisustvo izvoza i uvoza dalje mijenja osnovni uslov makroekonomske ravnotee, koji sada zahtijeva izjednaavanje kapitalnog rauna sa zbirom stanja na raunima budeta i tekue razmjene sa inostranstvom.

  • NOVAC SREDSTVO RAZMJENE

    Dohoci i prihodi predstavljaju tokove vrijednosti, dok je novac fond vrijednosti.

    Domainstva primaju novac i troe ga na kupovinu roba i usluga. Taj novac se vraa preduzeima i ulazi u istu masu novca koja je postojala prije nego to je zapoeo ciklus reprodukcije.

    Cijeli navedeni kruni tok naziva se obrt novca i on traje odredjeno vrijeme.

    Broj obrta za godinu dana naziva se brzina obrta novca i ona predstavlja jednu od veoma vanih ekonomskih veliina za makroekonomsku stabilnost privrede.

    Banke su finansijski posrednikci izmedju svih privrednih subjekata.

  • ROBNI NOVAC

    Robna privreda predstavlja poseban oblik drutvene organizacije proizvodnje gdje se materijalna dobra proizvode ne radi potronje, ve radi razmjene

    U uslovima primitivne razmjene robe su se razmjenjivale jedna za drugu. Ovaj oblik razmjene naziva se trampom. Roba Roba.

    Da bi se ubrzao i olakao robni promet, nastao je novac kao sredstvo razmjene. Roba Novac Roba.

    Mnoge su robe sluile kao sredstvo razmjene: koljke, biseri, duvan, koe, ito, stoka pa onda bakarni i srebrni novac i na kraju zlatan novac.

    Robni novac je posebna vrsta robe koja slui kao opti posrednik u razmjeni svih drugih roba.

    Robe imaju svoju radnu vrijednost prema ukupnoj koliini rada koja je sadrana u svakoj jedinici robe.

  • NOVANI ZNACI

    Danas se kao novac javljaju novani znaci ili isprave o dugu drave i banaka koje su, za razliku od drugih dunikih isprava, pravnim propisima proglaene za zakonsko sredstvo plaanja u jednoj zemlji, tako da svako lice mora da ih primi, a istovremeno je ovlateno da sa njima izvrava svoje obaveze.

    Osnovne vrste novca su gotov novac u opticaju koji se sastoji iz novanica i kovanog novca, i depozitni novac u formi razliitih bankarskih depozita koji se mogu prenosti ekovima ili zamijeniti za gotov novac.

    Realno pokrie novca, jeste prema tome u vrijednosti roba i usluga koje se mogu u jednom drutvu razmijeniti

    Novac je drutvena konvencija, u modernim drutvima veoma precizno regulisana pravnim normama, a ne prirodno svojstvo nekerobe koja ima nepromjenljivu vrijednost da bi sluila kao mjera vrijednosti svih drugih roba.

  • FUNKCIJE NOVCA

    Novac ima vie funkcija poput: Novac kao sredstvo razmjene roba - ( novanice, kovani novac,

    tekui rauni kod fizikih lica i iro rauni kod pravnih lica gotov novac i depozitni novac)

    Novac kao plateno sredstvo - koristi se u kreditnim transakcijama. Novac predstavlja obraunsku jedinicu u kojoj se izraunavaju trine cijene roba i usluga i na osnovu koje poreduzea vre obraun bilansa uspjeha i bilansa stanja imovine.

    Novac kao obraunsko sredstvo - ne mora uvijek da vri ovu funkciju. Period visoke inflacije i hiper inflacije, marka je bila obraunsko sredstvo a dinar sredstvo razmjene , kao i u Njemakoj 1922 23.g.

    Novac kao sredstvo uvanja vrijednosti - predstavlja oblik likvidne imovine koji odraava svoju vrijednost u vremenu (u sluaju inflacije).

  • NOVANI AGREGATI

    Novane agregate moemo podijeliti: M1 Novana masa ili agregat u uem smislu rijei. (likvidna

    potraivanja nebankarskih subjekata prema bankarskom sistemu Nebankarski subjekti su: preduzea u oblasti privrede, ustanove iz vanprivrede, drava, stanovnitvo i inostranstvo).

    Novanu masu ine: gotov novac u opticaju, depozitni novac, novana sredstva na zbirnim raunima dravnog budeta, izdvojena sredstva na posebnim raunima za investicije, stambenu izgradnju.

    M2 agregat ili novac koji pored M1 u sebi ukljuuje i kvazi-novac. (Elementi kvazinovca su: ostali depoziti po vidjenju u domaoj valuti, kratkorone hartije od vrijednosti nebankarskih sektora).

  • NOVANI AGREGATI

    M3 kao najiri novani agregat sadri pored ukupnih likvidnih sredstava M1 i kvazi novca sadranog u M2 i dugorone obaveze bankarskog sistema prema nebankarskim subjektima, kao i dugorone i kratkorone obaveze u devizama prema domaim privrednim subjektima.

    Neto domaa aktiva kada se ukupnim depozitima M3 dodaju kratkorone i dugorone obaveze bankarskog sistema u devizama prema inostranstvu (redovni klirinki rauni, obaveze po kreditima, oroeni depoziti stranih lica i ostale obaveze prema inostranstvu).

    Agregat neto domaa aktiva je jedno vrijeme imao veliki znaaj jer su se preko njega pratila izvravanja stand-by aranmana sa M.M.F.

  • KVANTITATIVNA JEDNAINA NOVCA

    Kvantitativna jednaina novca izraava vezu izmeu koliine novca u opticaju i njenog obrta, na jednoj strani, i nivoa cijena i drutvenog proizvoda na drugoj strani

    Novac x brzina opticaja = Cijene x Drutveni proizvodM1 x V = P x Y

  • MONETARNI SISTEM PONUDA I TRANJA NOVCA

    Novac ne slui kao sredstvo razmjene, nego je i mjera vrijednosti roba i usluga.

    U novcu se izraavaju svi prihodi od prodaje roba, dohoci faktora proizvodnje i svi rashodi za kupovinu roba i usluga.

    Kao i svaka druga mjera i novac predstavlja jednu drutvenu konvenciju.

    Ako je prihvaena od svih i ako ljudi imaju povjerenja u nju, ta konvencija moe da vri svoju funkciju.

    Novac nije neutralan na kratak rok jer moe da utie na drutveni proizvod i zaposljenost

    Bankarski sistem uestvuje i u kreiranju novca i u povlaenju novane mase iz opticaja.

  • BANKARSKI SISTEM

    Na koliinu novca u opticaju utiu svi dijelovi bankarskog sistema koji u osnovi mogu da se podijele u dvije grupe:

    Poslovne banke - finansijski posrednici izmedju zajmodavalaca i zajmoprimalaca. Kamata koju banka naplauje od svojih klijenata naziva se aktivnom kamatom, dok je pasivna kamata ona koju bankaplaa svojim deponentima. Banka je samostalno finansijsko preduzee koje posluje radi ostvarivanja dobiti. U tom smislu ona uvijek pokuava da ostvari pozitivnu razliku izmedju kamata koje naplauje od svojih klijenata i kamata koje im ona plaa. Ta razlika predstavlja kamatnu marginu i ona ini osnov za prisvajanje profita u bankarstvu.

    Centralna banka pak predstavlja banku banaka koja u krajnjem sluaju kreditira sve ostale banke i ujedno je banka drave

    Primarni novac predstavlja osnovu novanog sistema i najveim dijelom se sastoji iz gotovine. Centralna banka emituje gotov novac.

  • POTRANJA ZA NOVCEM

    Potranja za novcem je spremnost da se dri realna masa novca. to je vei dohodak pojedinih lica ili to su vei prihodi

    preduzea to e oni da potrauju veu koliinu novca. Porast vrijednosti drutvenog proizvoda izaziva porast ukupne

    potranje za novcem. Otvoreno je pitanje dohodovne elastinosti potranje za

    novcem. Drugim rijeima za koliko procenata raste potranja za novcem ako dohodak poraste za jedan procenat.

    Empirijski pokazatelji upuuju na zakljuak da je dohodovna elastinost potranje za novcem manja od jedinice.

    Potranja za novcem oznaava spremnost nebankarskih subjekata da dre kod sebe odredjenu koliinu novca radi transakcionih potreba.

  • POTRANJA ZA NOVCEM

    Osim dohotka i kamatna stopa utie na spremnost trinih subjekata da dre kod sebe novac.

    Svako dranje novca podrazumijeva odricanje od kamatnog prihoda od alternativnih finansijskih instrumenata.To je jojedan primjer oportunitetnih trokova.

    Dranje novca ne stvara nikakve trokove, ali je sasvim sigurno da se dranjem novca proputaju neki drugi prihodi.

    Rastom kamatnih stopa oportunitetni troak dranja gotovog novca postaje sve vei i dolazi do odluke deponovanja sve veih koliina gotovog novca u banke

    Porast mase novca u opticaju izaziva pad kupovne moi po novanoj jedinici.

  • RAVNOTEA NA TRITU NOVCA

    Potranja za novcem predstavlja spremnost da se dri odredjena koliina realnog novca. Ona zavisi od realnog dohotka domainstava, odnosno od realnog drutvenog proizvoda i od kamatne stope.

    Realni novac jeste odnos novane mase M prema nivou cijena P. Centralna banka moe da kontrolie nominalnu ponudu novca,

    ali realna koliina novca zavisi od opteg kretanja cijena. Ako raste realni dohodak domainstava, onda domainstva

    mogu da kupe veu koliinu roba i usluga, raste njihova transakciona tranja za novcem, to sve ima za posljedicu da raste pritisak ka poveanju kamatne stope.

    Ravnotea se uspostavlja u presjeku ponude i tranje za novcem Kamatna stopa se mijenja sve do izjednaavanja ponude i

    tranje za novcem

  • AGREGATNA TRANJA POTRONJA I INVESTICIJE

    Domainstva kupuju potrona dobra, a preduzea kupuju kapitalna dobra.

    Drava kupuje i jedna i druga dobra u zavisnosti od prirode aktivnosti kojom se bave njeni organi.

    Dravna preduzea kupuju kapitalna dobra, a neprivredni dravni organi kupuju potrona dobra. Time smo zaokruili sve domae kupce drutvenog proizvoda.

    Neto izvoz, kao razlika izmedju izvoza i uvoza, predstavlja netokupovinu domae proizvedenih roba i usluga od strane inostranih privrednih subjekata.

    Sve ove kupovine predstavljaju elemente ukupne ili agregatne potranje za drutvenim proizvodom

    Elementi agregatne tranje su: Potronja Investicije Robna potronja drave Neto izvoz ili izvoz manje uvoz

  • AGREGATNA TRANJA POTRONJA I INVESTICIJE

    Aregatna tranja predstavlja stranu planiranih ukupnih kupovina, dok drutveni proizvod ili agregatna ponuda predstavljaju stranu planiranih ukupnih prodaja roba i usluga.

    Agregatnu tranju obrazuju potronja, investicije, dravne kupovine i kupovine (manje prodaje) iz inostranstva.

    Potencijalni drutveni proizvod je onaj drutveni proizvod koji bi se mogao dobiti ako bi svi faktori proizvodnje bili potpuno zaposleni.

    Stvarni drutveni proizvod je stvarno proizvedeni drutveni proizvod na osnovu stvarnog stepena korienja proizvodnih kapaciteta i nedovoljne zaposlenosti.

  • AGREGATNA TRANJA POTRONJA I INVESTICIJE

    Kod nas je stvarni drutveni proizvod do dva puta manji od potencijalnog drutvenog proizvoda.

    Porast agregatne tranje moe da dovede do dva krajnja rezultata: da se ouvaju cijene uz porast proizvodnje i pad nezaposlenosti ili da se zadri nezaposlenost uz porast cijena.

    Raspoloivi dohodak domainstva odredjuje njihovu potronju. On predstavlja onaj dohodak koji domainstva primaju od preduzea, uvean za transferne prihode koje dobijaju od drave i umanjen za iznos poreza. Taj dohodak je raspoloiv za potronju ili tednju.

    Odnos potronje i raspoloivog dohodka predstavlja funkciju potronje.

  • AGREGATNA TRANJA POTRONJA I INVESTICIJE

    Zbir pojedinanih potronji domainstava obrazuje ukupnu agregatnu potronju i ona je funkcija veliine drutvenog proizvoda.

    Odnos izmeu ukupne potronje i ukupnog dohotka predstavlja prosjenu sklonost ka potronji

    Dohodak je najvaniji faktor koji odredjuje potronju, dok svi drugi faktori imaju drugorazredni znaaj. Ti faktori su: kamatna stopa, ivotni ciklus potroaa, veliina njegove imovine i visina dohotka za koji potroai oekuju da e permanentno trajati u budunosti.

    Od mikroekonomskih odluka domainstava o potronji i tednji zavisi veliina makroekonomskog agregata ukupne potronje

  • AGREGATNA TRANJA POTRONJA I INVESTICIJE

    Investicije su druga komponenta agregatne tranje, pored potronje stanovnitva

    Investicije poveavaju fond proizvodnog bogatstva. One predstavljaju prirataj kapitalnih dobara u jedinici vremena.

    Na investicije najvie utiu realna kamatna stopa. Ona predstavlja nominalnu kamatnu stopu umanjenu za stopu inflacije.

    Funkcija investicija pokazuje odnos realne kamatne stope i investicija. Rast kamatne stope obara investicije, jer poveava trokove investiranja, dok pad kamatne stope stimulie investicije, jer smanjuje trokove investiranja.

    Kamata predstavlja oportunitetni troak upotrebe novanog kapitala

  • AGREGATNA TRANJA POTRONJA I INVESTICIJE

    Kada stvarni drutveni proizvod zavisi samo od agregatne tranje, makroekonomska ravnotea se uspostavlja preko mehanizma promjena zaliha proizvedenih roba i reakcije preduzea na neplanirane promjene ovih zaliha

    U stanju ravnotee ne postoje motivacioni faktori koji bi uticali na proizvoae da mijenjaju svoj obim proizvodnje. Meutim, ako je tako formirani proizvod ispod potencijalnog drutvenog proizvoda, onda stanje ravnotee ne obezbjeuje automatski i stanje pune zaposljenosti

    Multiplikator je odnos izmeu promjene ravnotenog drutvenog proizvoda i autonomne promjene agregatne tranje,koja je izazvala promjene u proizvodnji

  • AGREGATNA TRANJA JAVNA POTRONJA I SPOLJNA TRGOVINA

    Drava ima dvije vrste rashoda: Prvu grupu koju nazivamo dravnom javnom potronjom ine

    rashodi za robnu javnu potronju, gdje spadaju dravne kupovine roba i usluga, plate dravnih i vojnih inovnika, rashodi za izgradnju i odravanje infrastrukture (putevi, komunikacije i sl.)

    Transferna plaanja kao drugu grupu ine rashodi po osnovu plaanja penzija, naknada po osnovu socijalnog osiguranja i nezaposlenosti, premije, regresi i subvencije preduzeima i naknada gubitaka javnim preduzeima

    Drava odluuje o javnoj potronji i o porezima radi pokrivanja javnih izdataka u okviru svoje fiskalne politike, gdje su najvanije odluke o dravnom budetu.

    Poto su javni izdaci istovremeno dio agregatne tranje od koje zavisi visina stvarnog drutvenog proizvoda, fiskalna politika utie na opti nivo zaposlenosti i stepen korienja proizvodnih kapaciteta, ime predstavlja sastavni dio dravne stabilizacione politike.

  • AGREGATNA TRANJA JAVNA POTRONJA I SPOLJNA TRGOVINA

    Trgovinski bilans ili neto izvoz predstavlja razliku izmedju izvoza i uvoza. Otvorena privreda ima znaajan udio izvoza i uvoza u drutvenom proizvodu, ime omoguava veliku razmjenu roba i usluga sa inostranstvom.

    Spoljna trgovina je korisna za sve zemlje jer proiruje podjelu rada i omoguava porast drutvenog proizvoda koji ne bi nastao u domaoj zatvorenoj privredi.

    Trgovinski bilans predstavlja razliku izvoza i uvoza roba. Platni bilans predstavlja razliku izvoza i uvoza roba, usluga i dohodaka od rada i kapitala.

    Suficit platnog bilansa postoji kada ukupan izvoz roba, usluga ifaktorskih prihoda prelazi ukupan uvoz roba, usluga i isplata faktorskih dohodaka

  • AGREGATNA TRANJA JAVNA POTRONJA I SPOLJNA TRGOVINA

    Suficit platnog bilansa podie devizne rezerve zemlje, dok deficit platnog bilansa smanjuje devizne rezerve ili poveava zaduenost u inostranstvu.

    Izvoz podie agregatnu tranju i utie na poveanje drutvenog proizvoda.Uvoz zavisi od veliine drutvenog proizvoda. Na uvoz i izvoz, takodje utie realni devizni kurs eura.

    Uvoz predstavlja odliv kupovne snage u inostranstvo iz krunog toka robe i novca domae privrede. Izvoz predstavlja priliv kupovne snage iz inostranstva u kruni tok robe i novca domae privrede.

    Porast realnog kursa podstie suficit u spoljnoj trgovini, a pad realnog kursa utie na formiranje deficita u razmjeni sa inostranstvom.

    Marginalna sklonost ka potronji uvozne robe predstavlja spremnost da se iz poveanog prihoda izdvoji jedan dio za dodatne kupovine roba iz uvoza

  • MAKROEKONOMIJA NA DJELU FISKALNA I MONETARNA POLITIKA

    Ekonomska politika predstavlja niz mjera koje drava preduzima radi ostvarivanja pune zaposlenosti i dostizanja potencijalnog drutvenog proizvoda.

    Najvanije ekonomske politike su: politika cijena, fiskalna politika, spoljnotrgovinska i devizna politika, novana i kreditna politika, politika dohodaka, industrijska i agrarna politika.

    Izmedju ciljeva koje ekonomske politike ele da ostvare moe da postoji konflikt, tako da se ostvarivanje jednog cilja postie na teret odbacivanja nekog drugog cilja.

    Ekonomske politike su medjusobno povezane jer su oblasti na koje se odnose, takodje medjusobno povezane, zato se kombinuju ekonomske politike.

  • MAKROEKONOMIJA NA DJELU FISKALNA I MONETARNA POLITIKA

    Robna i novana trita su povezana i zajedniki se formira njihova ravnotea.

    Stanje na tritu roba pokazuje da rast kamatne stope obara drutveni proizvod, dok pad kamatne stope poveava drutveni proizvod.

    Nizak drutveni proizvod postoji ako su male investicija i potronja, koje zavise od kamatne stope i koliine novca u opticaju.

    Budetski deficit moe da se eliminie poveanjem poreskih prihoda i smanjivanjem javne potronje.

    Porast poreskih prihoda smanjuje raspoloivi dohodak i potronju domainstva, ime smanjuje agregatnu tranju, to dovodi do pada drutvenog proizvoda.

  • MAKROEKONOMIJA NA DJELU FISKALNA I MONETARNA POLITIKA

    Smanjivanje javne potronje izaziva dalji pad agregatne tranje i podstie pad drutvenog proizvoda

    Restriktivna fiskalna politika poveava poreze i smanjuje dravne izdatke. Ekspanzivna fiskalna politika smanjuje poreze i poveava dravne izdatke.

    Restriktivna fiskalna politika smanjuje deficit javne potronje, ali poveava nezaposlenost. Ekspanzivna fiskalna politika smanjuje nezaposlenost, ali poveava deficit javne potronje.

    Konflikt makroekonomskih ciljeva postoji kada je nemogue ostvariti vie poeljnih ciljeva u isto vrijeme

    Emisija novca omoguava poveanje kredita, prije svega u obrtni kapital, i izaziva pad kamatnih stopa. Zato rastu investicije i agregatna tranja, to podstie porast proizvodnje i zaposlenosti.

  • MAKROEKONOMIJA NA DJELU FISKALNA I MONETARNA POLITIKA

    Ekspanzivna monetarna politika poveava emisiju novca, dok restriktivna monetarna politika smanjuje koliinu novca u opticaju.

    Ekspanzivna monetarna politika podstie rast drutvenog proizvoda i zaposlenost, restriktivna monetarna politika destimulie privredni rast i poveava nezaposlenost.

    Kenzijanci vjeruju u efikasnu fiskalnu politiku i dre monetarnu politiku neefikasnom, monetaristi obrnuto.

    Stav o privremenoj efikasnosti monetarne politike se zasniva na uvjerenju da kamatna stopa ne utie na potranju za novcem i da pad realne kamatne stope moe da nastupi samo ako privredni subjekti nisu predvidjeli rast ponude novca i nisu na vrijeme podigli svoje cijene.

  • AGREGATNA PONUDA I TRANJA PROMJENLJIVE CIJENE

    Agregatna tranja nastaje sabiranjem ili agregiranjem pojedinanih tranji domainstava, drave i inostranstva, ali je ona neto vie od njihovog prostog zbira.

    Ona pokazuje sve kombinacije cijena i agregatne tranje pri kojima se uspostavlja ravnotea na robno novanim tritima.

    S niim cijenama raste realna masa novca, opada kamatna stopa i rastu investicije i potronja. Zbog toga nie cijene izazivaju rast agregatne tranje.

    Pri viim cijenama opada realna masa novca, rastu kamatne stope koje izazivaju pad investicija i potronje.

    Inflaciona oekivanja predstavljaju predvidjanja privrednih subjekata u pogledu budueg kretanja cijena.

  • AGREGATNA PONUDA I TRANJA PROMJENLJIVE CIJENE

    Inflacija predstavlja porast opteg nivoa cijena u privredi. Deflacija je suprotna pojava i predstavlja pad opteg nivoa cijena. I jedna i druga se mjeri stopama rasta, odnosno stopama pada cijena.

    Agregatna ponuda nastaje sabiranjem svih pojedinanih ponuda preduzea. Kriva agregatne ponude izraava odnos izmedju opteg nivoa cijena i ukupne ponude roba.

    to su cijene vee to je i agregatna ponuda vea i obratno. Sa opadanjem cijena opada i agregatna ponuda.

    Rast cijena je bri od rasta plata, tako da opadaju realne plate radnika i preduzea ostvaruju vei profit poveavanjem zaposlenosti i proizvodnje. Kada padaju cijene, one padaju bre nego plate, tako da rastu realne plate radnika to tjeraju preduzea da otputaju radnike i smanjuju proizvodnju.

  • AGREGATNA PONUDA I TRANJA PROMJENLJIVE CIJENE

    Rigidnost plata podrazumijeva da se nominalne plate sporije mijenjaju od promjena cijena

    Fiskalna i monetarna politika utiu na promjenu agregatne ponude i tranje.

    Ekspanzivna fiskalna i monetarna politika na kratak rok, poveavaju agregatnu tranju i drutveni proizvod uz fiksne cijene. Na srednji rok rastu cijene i dolazi do uravnoteevanja srednjorone agregatne ponude i agregatne tranje. Na dugi rok dolazi do promjena na strani agregatne ponude, ime se uz dalje prilagoavanje cijena uravnoteavaju agregatne tranja i dugorona agregatna ponuda.

    Kod restriktivne je obrnuto. Na kratak rok pada agregatna tranja i drutveni proizvod. Na srednji rok padaju cijene i dolazi do uravnoteenja uz manji pad drutvenog proizvoda od poetnog pada. Na dugi rok, dolazi do oporavka agregatne ponude, do daljeg prilagoavanja cijena i uravnoteenja agregatne tranje i dugorone agregatne ponude

  • INFLACIJA U OTVORENOJ PRIVREDI

    Hronina inflacija je dugotrajan proces u kome iz godine u godinu polako, ali stalno rastu cijene. Jednokratna inflacija predstavlja trenutni porast cijena koji nestaje poslije izvjesnog vremena. Hiper inflacija - mjeseni rast cijena prelazi 50%.

    Po jednom shvatanju inflacija je ist monetarni fenomen i ona nastaje iskljuivo zbog poveane koliine novca u opticaju.

    Po drugom shvatanju inflacija nastaje zbog deficita javne potronje ili zbog deficita platnog bilansa. Platni bilans predstavlja raun prihoda i rashoda koji jedna zemlja ima u razmjeni sa inostranstvom.

    Nominalni kurs nacionalne valute predstavlja odnos razmjene nacionalne valute prema stranim valutama.

    Realni kurs nacionalne valute pokazuje skupou domaih roba u odnosu na strane robe.

    Devalvacija predstavlja pad realnog deviznog kursa nacionalne valute. Revalvacija je porast realnog deviznog kursa nacionalne valute.

  • INFLACIJA U OTVORENOJ PRIVREDI

    Devalvacija nastaje kada se promjeni navie nominalni kurs nacionalne valute, a revalvacija nastaje kada se promjeni nanie nominalni kurs nacionalne valute.

    Fiksni nominalni kurs nacionalne valute postoji kada se zvanino utvrdi odnos nacionalne valute prema stranom novcu i kada se sve kupovine i prodaje deviza vre po tom kursu nezavisno od koliine razmjenjenih deviza.

    Kada realni kurs raste, poskupljuju domae robe u odnosu na strane robe, smanjuje se izvoz a poveava se uvoz, ime se poveava deficit u razmjeni sa inostranstvom.

    Pad realnog deviznog kursa pojeftinjuje domae robe u odnosu na strane robe, poveava izvoz, a smanjuje uvoz i formira suficit u razmjeni sa inostranstvom.

  • INFLACIJA U OTVORENOJ PRIVREDI

    Devalvacija izaziva porast emisije novca i utie na rast cijena. Drava moe da finansira deficit javne potronje zaduivanjem

    kod domaih privrednih subjekata u inostranstvu ili kod Centralne banke.

    Zaduivanjem u zemlji radi finansiranja deficita javne potronje raste domai javni dug. Zaduivanjem u inostranstvu radi pokrivanja budetskog deficita raste spoljni dug zemlje.

    Emisiona dobit predstavlja razliku izmedju nove emisije gotovog novca i trokove njegovog tampanja i kovanja.

    Emisija novca i devalvacija dovodi do hiperinflacije u kojoj domai novac u potpunosti gubi svoju kupovnu snagu.

  • INFLACIJA U OTVORENOJ PRIVREDI

    Stabilizacija cijena moe da se ostvari prestankom emisije novca, otklanjanjem budetskog deficita, stabilizacijom deviznog kursa i privremenim zamrzavanjem plata i cijena.

    Od makroekonomske politike se oekuje stabilnost cijena i puna zaposljenost.

    Makroekonomska politika moe da se vodi na osnovu vrstih pravila ili od sluaja do sluaja na osnovu diskrecionog odluivanja drave.

    Povjerenje u makroekonomsku politiku teko se stie a lako gubi. Nezavisna centralna banka doprinosi uspostavljanju takvog povjerenja.

    vrsta pravila se odnose na monetarnu i fiskalnu politiku

  • MIKROEKONOMIJA POTROAKA TRANJA: RACIONALNI POTROAI I CIJENE

    Domainstva donose odluke za izvore dohodaka, za podjelu raspoloivog dohotka na tekuu potronju i tednju, na konkretne kupovine roba i usluga i na raspolaganje utedjenom imovinom.

    Domainstva posmatramo kao potroaku jedinicu. Potroa je ogranien veliinom raspoloivog dohotka, jer ne moe da potroi vie nego to mu to dozvoljava porodini budet.

    Budetsko ogranienje predstavlja skup roba i usluga koje potroa moe sebi da priuti na osnovu datog dohotka i trinih cijena.

    Potroaka preferencija mogunost rangiranja razliitih kombinacija potronje

    Potroai su sposobni da rangiraju razliite potroake korpe dobara, da su u tome dosljedni i da se uvijek radije biraju vie roba nego manje roba.

    Spremnost nekog domainstva da kupi odredjenu koliinu roba pri odgovarajuim cijenama predstavlja oblik potroake tranje.

  • MIKROEKONOMIJA POTROAKA TRANJA: RACIONALNI POTROAI I CIJENE

    Potroa tako vri izbor da na osnovu datog novanog dohotka i poznatih cijena uvijek nastoji da ostvari to veu moguu korist od potronje.

    Kod normalnih roba rast novanog dohotka izaziva rast njihove potronje.Kod inferiornih roba rast novanog dohotka izaziva pad njihove potronje. Princip je da nie cijene poveavaju potranju, a vie cijene smanjuju potranju.

    Efekat dohotka postoji kada promjena cijene neke robe mijenja realni dohodak potroaa ili poveava ili smanjuje njegovu sposobnost da kupuje druge robe.

    Efekat supstitucije postoji kada jedna roba postaje jeftinija ili skuplja u odnosu na drugu robu, zbog ega potroa poveava ili smanjuje njenu potranju u odnosu na drugu robu.

    ist efekat supstitucije podrazumijeva eliminisanje efekta dohotka i promjenu plana potronje u okviru datog realnog dohotka.

  • MIKROEKONOMIJA POTROAKA TRANJA: RACIONALNI POTROAI I CIJENE

    Porezi mijenjaju cijene roba i pokreu djelovanje efekta dohotka i efekta supstitucije.

    Trina tranja predstavlja zbir pojedinanih tranji svih potroaa za odgovarajuom vrstom robe.

    Cjenovna elastinost tranje pokazuje za koliko se procenata promijeni potranja, ako se cijena promijeni za jedan odsto.

    Dohodna elastinost tranje pokazuje za koliko se procenata promijeni tranja, ako se dohodak promijeni za jedan odsto.

    Porezi poveavaju cijene i fiskalni prihod, ali smanjuju potroaki viak. Subvencije smanjuju cijene, ali vie kotaju poreske obveznike nego to poveavaju blagostanje potroaa

    Subvencije smanjuju cijene, ali vie kotaju poreske obveznike nego to poveavaju blagostanje potroaa

  • PROIZVODNJA I TROKOVI

    Preduzee predstavlja organizacioni oblik u kome se odvija proces proizvodnje. Proizvodnja poinje s ulaganjima rada, kapitala i zemlje, a zavrava se sa stvaranjem proizvoda sa trita. Pribavljanje faktora proizvodnje kota preduzee, dok prodaja robe donosi prihod. Razlika izmedju prihoda i trokova jeste profit, to je cilj poslovanja preduzea.

    Proizvodnja je proces prerade materijalnih dobara iz prirode radi stvaranja dobara za linu i investicionu potronju.

    Faktori proizvodnje su rad, kapital i prirodni resursi. Prosjean proizvod rada predstavlja odnos izmedju ukupnog

    obima proizvodnje i angaovanih asova rada. Ukupan obim proizvodnje/Ukupni asovi rada.

  • PROIZVODNJA I TROKOVI

    Marginalni proizvod pokazuje promjenu u ukupnom obimu proizvodnje koja je nastala zbog toga to je zaposljenost porasla za jedan radni sat.

    Na dugi rok svi su faktori proizvodnje varijabilni i medju njimapostoji mogunost substitucije. Porast upotrebe jednog faktora proizvodnje nastaje na teret smanjenja upotrebe drugog faktora proizvodnje.

    Kada ekonomisti obraunavaju trokove, oni vode rauna i o oportunitetnim trokovima . Oportunitetni troak predstavlja najveu proputenu dobit koja bi nastala da je izabrana neka druga upotreba rada , kapitala ili zemljita.

    Svaki faktor proizvodnje ima svoje oportunitetne trokove. U poljoprivredi je vaan oportunitetni troak zemlje.

    Ekstra profit je razlika izmedju knjigovodstveno obraunatog profita i oportinitetnih trokova. Postojanje ekstra profita motivie vlasnika na proizvodno angaovanje vlastitih faktora proizvodnje.

  • PROIZVODNJA I TROKOVI

    Trokovi predstavljaju izdatke za upotrebu faktora proizvodnje. Preduzea obavljaju proizvodno poslovanje na principu minimizacije trokova .

    Optimalni obim proizvodnje postoji tamo gdje se dati nivo proizvodnje stvara uz najnie trokove.

    Kratkoroni trokovi se dijele na fiksne i varijabilne. Fiksni trokovi ne zavise od obima proizvodnje, dok varijabilni trokovi zavise od obima proizvodnje . Ukupni trokovi predstavljaju zbir fiksnih i varijabilnih trokova.

    Prosjeni trokovi pokazuju koliko u prosjeku kota proizvodnja roba i dobijaju se tako to se ukupni trokovi podijele sa ukupnim obimom proizvodnje. Prosjeni trokovi = Ukupni trokovi/Obim proizvodnje.

    Marginalni trokovi pokazuju koliko kota proizvodnja jojedne jedinice proizvoda i dobijaju se tako to se prirataj trokova podijeli s priratajem proizvodnje. Marginalni trokovi=Prirataj trokova/Prirataj proizvodnje.

  • TRITE POTPUNE KONKURENCIJE

    Trite potpune konkurencije definiemo na osnovu sljedeih karakteristika:

    Brojni uesnici gdje postoji veliki broj kupaca i prodavaca Homogene robe robe se meusobno ne razlikuju bitno po

    svojim svojstvima i kvalitetu, tako da je kupcima skoro svejednoiju e robu kupiti

    Slobodan ulazak i izlazak iz grane nova preduzea slobodno ulaze na trite, a u sluaju opadanja dobiti, slobodno prestaju sa radom i izlaze iz trita

    Potpuna obavijetenost svaki potroak i svako preduzee su obavijeteni o cijenama proizvoda i raspoloivim koliinama

  • TRITE POTPUNE KONKURENCIJE

    Konkurentsko preduzee proizvodi i prodaje robu na potpuno konkurentskom tritu. Ono svojom politikom cijena ne moe da utie na ukupno kretanje cijene proivoda, jer je udio njegovih prodaja mali u ukupnim trinim transakcijama

    Pojedinana ponuda predstavlja spremnost preduzea da u zavisnosti od visine cijena iznese na prodaju odgovarajuu koliinu robe. Vea cijena-vea ponuda, i obratno

    Minimizacija gubitka je proces prilagoavanja preduzea koje ima fiksne trokove koje ne moe pokriti iz cijena.

    Trina ponuda predstavlja zbir svih pojedinanih namjera da se iznesu robe iste vrste na trite radi prodaje

  • TRITE POTPUNE KONKURENCIJE

    Ravnotea na tritu neke robe postie se kada doe do izjednaavanja ponude i tranje

    Proizvoaki viak predstavlja razliku izmeu trine cijene i minimalne cijene prihvatljive za preduzee da iznese na prodaju jo jednu robnu jedinicu

    Neto marginalna korist je razlika izmeu marginalne koristi od potronje dodatne jedinice proizvoda i marginalnih trokova nunih za proizvodnju te iste dodatne jedinice proizvoda

    U stanju ravnotee marginalna korist je jednaka marginalnim trokovima, koji u stvari izraavaju oportunitetne trokove za vlasnike faktora proizvodnje

  • EKSTERNI EFEKTI I JAVNA DOBRA

    Eksterni efekti su trokovi ili koristi koji nastaju za trea lica u trinim transakcijama izmeu kupaca i prodavaca, a koji nijesu obuhvaeni trinom cijenom

    Ekserni efekti se dijele na pozitivne i negativne u zavisnosti od toga da li predstavljaju koristi ili trokove za trea lica

    Kouzova teorema trai od suda da naknadu tete odreuje na osnovu principa ekonomske efikasnosti a ne pravednosti, jer slobodna razmjena vlasnikih prava e inae dovesti do takvog rjeenja.

    Kod rjeavanja pitanja ve uinjene tete vrijedi princip odgovornosti i pune naknade. Kod rjeavanja problema budue tete razdvajaju se djelatnosti od privatnog i opteg interesa

  • EKSTERNI EFEKTI I JAVNA DOBRA

    Javna dobra su ona dobra koja se kolektivno koriste od svih licabez obzira da li oni plaaju ili ne za njihovu potronju

    Privatna dobra uvjek odraavaju privatnu korist kupca koji svojom potronjom iskljuuje sva ostala lica iz njihovog uivanja

    Ponuda i tranja javnih dobara se odreuje na osnovu marginalnih drutvenih trokova i marginalne drutvene korisnosti.

    Problemom besplatnog jaha