Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar

Click here to load reader

  • date post

    02-Feb-2017
  • Category

    Documents

  • view

    235
  • download

    7

Embed Size (px)

Transcript of Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar

  • Dumlupnar niversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupnar University Journal of Social Sciences 43. Say Ocak 2015 / Number 43 January 2015

    211

    ORTARETM KMYA DERS KTAPLARININ GRAFKLER VE GRAFKLERLE LGL AKTVTELER AISINDAN NCELENMES1

    Cem GLTEKN r. Gr. Dr., Dumlupnar niversitesi. Emet Meslek Yksekokulu, Kimya Teknolojisi Program. cem.gultekin@dpu.edu.tr Canan NAKBOLU Prof. Dr., Balkesir niversitesi. Necatibey Eitim Fakltesi, Ortaretim Fen ve Matematik Alanlar Eitimi Anabilim Dal Kimya Eitimi. canan@balikesir.edu.tr

    ZET: Bu almada, 9., 10., 11. ve 12. snf kimya ders kitaplarnda yer alan grafiklerin ve grafiklerle ilgili aktivitelerin grafik izme, okuma ve yorumlama becerilerine ynelik katksn niceliksel olarak deerlendirebilme amalanmtr. Veri toplama yntemi olarak, belgesel tarama ynteminin kullanld almada 9., 10., 11. ve 12. snf kimya ders kitaplarnda (i) konu anlatm amal ve lme-deerlendirme amal sunulan grafiklerin saylarn, (ii) lme-deerlendirme ve etkinlik/deney aktivitelerinde renciler tarafndan izilmesi beklenen grafiklerin saylarn ve (iii) grafik okumay ve yorumlamay gerektiren oktan semeli ve ak ulu soru saylarn dikkate alarak nite ve blmlere gre de dalmn belirleyen deerlendirme kategorileri oluturulmutur. alma sonunda, kimya ders kitaplarnda hazr halde sunulan grafiklerin lme ve deerlendirme amacndan ok konu anlatm amacyla kullanld, lme ve deerlendirme amal kullanmlarnn yetersiz kald belirlenmitir. Kitabn etkinlik/deney ve lme-deerlendirme aktivitelerinde renciler tarafndan izilmesi istenen grafik saysnn son derece az olduu, grafik okuma ve yorumlama gerektiren soru tr olarak daha ok ak ulu sorulara yer verildii belirlenmitir. almada sonunda, ders kitaplarnda grafiklerin kullanlmasna ynelik nerilere yer verilmitir.

    Anahtar szckler: Grafikler, grafik izme, grafik okuma ve yorumlama, ortaretim kimya ders kitab.

    ANALYSIS OF HIGH SCHOOL CHEMISTRY TEXTBOOKS IN TERMS OF GRAPHS AND GRAPH-RELATED

    ACTIVITIES

    ABSTRACT: This study aims to quantitatively evaluate the contributions of the graphs and graph-related activities in 9th, 10th, 11th, and 12th-grade chemistry textbooks to graph drawing, reading, and interpreting skills. In this study, documental survey analysis was used as the data collection method and assessment categories determining the distribution for units and sections were formed by considering (i) the number of graphs that were presented for instruction, measurement and assessment; (ii) the number of graphs required to be drawn by students in activities of assessment-evaluation, experiments; and (iii) the number of multiple-choice and open-ended questions requiring graph-reading and graph-interpreting in 9th, 10th, 11th, and 12th-grade chemistry textbooks. By the end of the study, it was found that graphs already provided in chemistry textbooks are used mostly for the purpose of instruction rather than assessment and evaluation and that their usage for evaluation and assessment is inadequate. It was also discovered that the number of graphs students are required to draw in assessment and evaluation activities was significantly low and that as the type of questions that require graph-reading and interpreting, open-ended questions were more often given. At the completion of the study, some suggestions were given, regarding the use of graphs in textbooks.

    Keywords: Graphs, drawing of graph, reading and interpretation of graph, high school chemistry textbooks.

    1. Giri

    Bilginin her gn katlanarak artmas ile birlikte bu verilerin sunumunu kolaylatran yntem ve aralar daha fazla nem kazanmaya balamtr. Verileri, deikenleri ve bunlar arasndaki eilimleri ve ilikileri gsteren aralarn en nemlilerinden birisi de grafiklerdir. Sosyal yaamn ileyiinde ihtiya duyulan grafiklerin, toplumlar pek ok konu hakknda gelimelerden haberdar etmede de kullanld grlmektedir (Gltekin, 2009). Bu durum ile ilgili olarak zgn-Koca (2008), tm yayn organlarnda gsterilen grafikleri doru bir ekilde yorumlamann, bilinli bir toplum yesi olabilmede nemli bir yere sahip olduunu ifade etmitir. Bu ynyle grafiklerin evrensel iletiim aralar olduu da sylenebilir. Grafikler ders kitaplarnda, bilimsel dergilerde ve popler yazl medyada yaygn bir biimde kullanlmaktadr. Zacks, Levy, Tversky ve Schiano (2002), almalarnda akademik dergilerdeki grafik ortalamasnn neredeyse ikiye katlandn ve gazetelerdeki grafiklerin saysnn 1984 ve 1994 yllar arasnda ikiye katndan daha fazla bir art sergilediini belirlemilerdir (Akt: Wang ve di., 2012). Her ne kadar grafiklerin retimi ounlukla matematik alannda gerekletirilse de, kullanmnn matematik alan ile snrl kalmayp, grafiklere fen bilimleri ve sosyal bilimlerde de aktif bir ekilde yer verilmesi nedeniyle, bu dersler de grafiklerin kullanlmas yannda, grafiklerin nasl hazrlanaca, okunaca ve yorumlanaca ile ilgili retime de yer verilmektedir. Bunlarn yan sra, kark bilgileri ve ilikileri baaryla zetleyebilme zellii nedeniyle grafikler bilimsel aratrmalar iin de son derece nemlidirler (McKenzie ve Padilla, 1986).

    Bilimsel Sre Becerilerini (BSB); fen bilimlerinde renmeyi kolaylatran, rencilerin aktif olmasn salayan, kendi renmelerinde sorumluluk alma duygusunu gelitiren, renmenin kalcln artran ayrca aratrma yol ve yntemlerini kazandran temel beceriler olarak tanmlamaktadr (Ayas, epni, Johnson ve Turgut, 1997 s. 7.1). BSB kendi iinde birok alt beceriden olumakta olup, ncelikle temel ve birletirilmi bilimsel sre becerileri olmak zere iki ana balkta toplanmtr.

    1 Bu alma Cem GLTEKN in doktora tez almasna dayanmaktadr.

  • Dumlupnar niversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupnar University Journal of Social Sciences 43. Say Ocak 2015 / Number 43 January 2015

    212

    Temel sre becerilerinden biri olan iletiim kurma becerisi, insanlarn ortak bir anlay paylamak iin grafikleri, tablolar, diyagramlar, yazl ve szl kelimeleri kullanabilme becerisi olarak tanmlanmaktadr (Valentino, 2006). Bu ynyle grafikler, dier bilimsel sre beceriler ile birlikte, renenlerin bilimsel bilgiyi daha iyi anlamalarn ve farkl durumlara uygulama yolu salamaya yardmc olmalarnn yan sra, rencilerin bilimsel okuryazarlnn gelitirilmesine de katk salarlar.

    Pek ok zel eidi bulunmasna karn grafikleri, genel olarak 3 balk altnda toplamak mmkndr. Bunlar; daire grafii, stun grafii ve izgi grafiidir. ki srekli deiken arasndaki ilikiyi gsteren izgi grafikleri, fen bilimlerinde son derece nemli bir role sahip olan deneysel almalarn ayrlmaz bir parasdr (McKenzie ve Padilla, 1986). Deneylerde kaydedilen verilerin grafik haline dntrlmesi ve grafiin analizi sonucunda llen deikenler arasndaki ilikinin tanmlanmas ve niteliinin ortaya karlmasnn, deneysel almann sonuca ulamasnda nemli bir aama olduu vurgulanmaktadr (Taar, nge ve Gne, 2002). izgi grafiklerinin renciler tarafndan ortak bir dil olarak kullanlabilmesi, bir takm becerileri bilmeyi ve yerinde kullanabilmeyi gerektirmektedir. Bu beceriler grafik izme becerisi ve grafik okuma ve yorumlama becerileridir. Gallagher (1979), bu becerileri hem fen bilimleri eitiminde hem de matematik eitiminde nemli ortak beceriler olarak ifade etmitir (Akt: McKenzie ve Padilla, 1986).

    Alan yaznda, grafiklerle ilgili yaplan almalar incelendiinde, almalarn byk bir ksmnn matematik ve fizik eitimi alanlarnda olduu grlmektedir. almalarn ieriine bakldnda, farkl snf ve ya grubundaki rencilerin grafik izme ile grafik okuma ve yorumlama becerilerinin incelendii anlalmaktadr (Ate ve Stevens, 2003; Beichner, 1994; Berg ve Philips, 1994; Berg ve Smith, 1994; Bowen, Roth ve McGinn, 1999; Demirci, Karaca ve irkinolu, 2006; Gltekin 2009; Gltekin 2014; Nakibolu, Gltekin ve Erol, 2008; Parmar ve Signer, 2005; Perez ve Febles, 2006; Taar ve di., 2002; Temiz ve Tan, 2009; Uyank, 2007; Wavering,1989). almalarda grafik izme ile grafik okuma ve yorumlama becerilerini lmek iin eitli testler gelitirildii ve bu testlerin bir ksmnn yalnzca oktan semeli sorulardan oluurken, bir ksmnn da sadece ak ulu sorulardan olutuu grlmektedir (Ate ve Stevens, 2003; Beichner, 1994; McKenzie ve Padilla, 1986; Parmar ve Signer, 2005; Stein, Baxter ve Leinhardt, 1990; Taar ve di., 2002; Temiz ve Tan, 2009; Wavering,1989). Bunun yan sra hem oktan semeli, hem de ak ulu sorularn bir arada olduu testlerin de az da olsa kullanld tespit edilmitir (Berg ve Smith, 1994; Demirci ve di., 2006; Gltekin, 2009; Gltekin, 2014; Nakibolu ve di., 2008; Uyank, 2007;). Ders kitaplar ile ilgili gerekletirilen snrl saydaki almalardan birinde, Roth, Bowen ve McGinn (1999) ortaretim biyoloji ders kitaplar ve bilimsel ekoloji dergilerindeki grafik uygulamalar arasndaki farkllklar incelemek amacyla ekoloji ile ilgili nde gelen 5 dergi ile 6 adet ortaretim biyoloji ders kitabn incelemilerdir. Ontolojiye dayal analizlerinde, ders kitaplar ve bilimsel dergilerde grld ekliyle grafiklerin kullanm ve ilgili balk ve ana metin arasnda nitel farkllklar olduu sonucuna ulamlardr. almalarn bir ksmnda, rencilerin grafik izme becerilerini neyin etkiledii zerine younlalmtr. Aratrmalar, rencilerin dnme becerilerinin, retmenlerin retim stratejilerinin, bilgisayar ve mikrobilgisayar tabanl laboratuvarlar gibi aralarn, bir anlamda tm bunlarn hepsinin rencilerin grafik izme, grafik okuma ve yorumlama becerilerini etkilediini aklamlardr (Canham ve Hegarty, 2010; Cook, Wiebe ve Carter, 2008; Friel, Curcio ve Bright, 2001; Glazer, 2011).

    Ders kitaplar, bilginin tanabilir hali (Kseolu ve di., 2003) olup, bilginin saklanmas ve aktarlmasnda temel aralardr ve renciler iin dzenlenmi, belli konularda da yol gstericidirler (Morgil ve Ylmaz, 1999). Kulm ve di. (1999), ders kitaplarnn; ierii sunarak, organize ederek ve renme iini renciler iin daha ekici bir hale getirerek, sadece dersin amac ve plannn belirlenmesinde deil ayn zamanda snf aktivitelerine yardmc olmada da byk rol oynadklar belirtilmitir (Akt: Kseolu ve di. 2003). Der