Devletin Unsurları - Tolunay Akay

Click here to load reader

  • date post

    14-Apr-2017
  • Category

    Law

  • view

    90
  • download

    6

Embed Size (px)

Transcript of Devletin Unsurları - Tolunay Akay

Devletin UnsurlarTolunay Akay

Devlet KavramUluslararas Hukukun kiileri dendii zaman aklmza gelmesi gereken kii vardr. Bunlar devletler, uluslararas rgtler ve uluslararas hukukun yetki tand baz zel kiiler olarak sralayabiliriz. Uluslararas hukuk kurallarnn kullanlmasnn ve uygulanmasnn asl amac devletler aras ilikileri dzenlemek olduundan devletler, uluslararas hukukun nde gelen kiisidir.

Devletin UnsurlarDevletin tanmn uluslararas hukukta kabul grd ekilde yapmamz gerekirse Belirli bir corafi alanda yerlemi, bir siyasi otorite altnda yaayan insan topluluunun oluturduu, srekli egemen varlk.eklinde yapmamz isabetli olacaktr. Yukarda ki tanmdan yola karak devletin drt unsuru olduunu syleyebiliriz. lke, insan topluluu, egemenlik ve siyasi otorite.Bu unsurlara sahip bir devletin uluslararas hukuk kiiliine sahip olduu kabul edilir.

lke

lke Unsuru

Gnlk hayatta lke ve devlet kelimeleri ou zaman birbirinin yerine kullanlmakta ise de hukuki anlamda bu kullanmlar doru deildir. lke ve devlet kelimeleri e anlaml deildir ve lke devlet olmann unsurlarndan birisidir.lke unsurunu, bir devletin egemenlik yetkisine sahip olduu yeryz paras olarak tanmlayabiliriz. Bir lkeye sahip olmadan devlet kurulabilmesi mmkn deildir. zerinde devaml yaanlabilir olmak ve bu lke zerinde egemen olarak yetkiler kullanabilmek lke unsurunun gereklemesi iin yeterlidir. lkenin bykl ya da kkl bu hususta bir nem arz etmez.

lkenin BlmleriDevlet lkesinin kapsad alan vardr:Kara lkesiDeniz lkesiHava lkesi (Hava Sahas)Her devlet mutlaka kara lkesine sahip olmak zorundadr. Kara lkesine sahip olmayan bir devletin varlndan sz edilemez. Deniz lkesi ise her devletin denize kys olmadndan olmazsa olmaz bir alan deildir. Hava lkesiyse, kara lkesi ve deniz lkesi zerinde olan boyutlar eitli anlamalar ile belirlenmi atmosfer ktlesidir. Atmosferin dnda kalan alan (Uzay) hava lkesi saylmaz.

Kara lkesiGnmzde denize kys olmayan lkeler kara lkesi olarak nitelendirilir. Gnmz de 43 lkenin okyanusa ya da okyanusa alan denize kys bulunmamaktadr. Hukuki anlamda kara lkesi toprak ve zerinde ki doal kaynaklar, toprak alt ve madenleri, nehir ve glleri kapsamaktadr. Kara lkesinin olmad durumda deniz ve hava lkesinden bahsedilemez. Deniz ve hava lkesi kara lkesi ile ilikilendirilir.

Deniz lkesiDeniz lkesi, su lkesi ya da su sahas, denize kys olan devletlerin i sularn ve kara sularn kapsar. Yani bir lkenin snrlar, kara lkesinin bittii yerde izilmez. Uluslararas hukukta, kara lkesinin bittii yerden balamak zere 12 deniz milini (yaklak 19 km) gememek zere devletler kara sularn belirleyebilir. Karasular devletlerin zerinde tam egemenlik kurabildii alandr. Eer bir takmada devleti mevcutsa, bu devlet karasular dnda ayrca takmada sularna da sahiptir.Takmada Devleti: Btnyle bir veya bir ok takmadadan oluan ve baka adalar da ihtiva edebilen bir devlet. (Ay. Bknz. BM, 82 Deniz Hukuku Sz, md. 46)

Hava lkesi (Hava Sahas)Hava lkesi, uzay hari devletin kara ve karasular zernde bulunan alan kapsar. Devlet, hava lkesinde tam egemenlik yetkisi sahibidir. Hava sahas ihlali, devletin egemenliine kar yaplm direkt olarak bir ihlal olduundan angajman kurallar erevesinde ihlali yapan cisim ya da ara askeri tepkiye maruz kalabilir. En byk hava sahas birimi uu bilgi blgesi olarak bilinen, ikaz hizmeti ve havaclk meteorolojisi hizmeti verilen hudutlar belirlenmi bir hava sahasdr. Her lkenin hava sahas bir ya da daha fazla uu bilgi blgesine blnr.

lkenin Snrlarnn BelirlenmesiBir devletin snrlar kural olarak anlamalar ile belirlenir. Bu anlamalar ikili ya da ok tarafl olabilmektedir. rnein lkemizin tabir-i caizse tapu senedi olan Lozan Anlamas bir ok tarafl anlama rneidir. Snr anlamalar belirlenirken enlem ve boylam gibi doal olmayan geler baz alnaca gibi akarsular ve dalar gibi corafi geler baz alnabilir.Gnmzde mevcut snrlarn kuvvet kullanmak artyla deitirilemeyecei Birlemi Milletler anlamasnda belirtilmitir. Bu anlamaya gre devletlerin lke btnl ve siyasal bamszlnn kuvvet kullanlarak deitirilemeyecei hususu gvence altna alnmtr.

Snr UyumazlklarSmrge devletlerin bamszln ilan etmesinin ardndan yeni snrlara sahip olup olmamas gerektii konusunda ki belirsizlik uti possidetis (neye sahipsen ona sahip kal) ilkesi ile zlmtr. Bu ilke mevcut snrlarn korunmas gerektiini ifade eder.Bu ilkeye gre bamszlklarn ilan eden kolonilerin mevcut snrlarn korumas n grlmtr. Uti possidetis ilkesi ile bir takm koullar yznden meydana gelebilecek kkl deiikliklerin mevcut snrlar etkilememesi ama edinilmitir.

nsan Topluluu

nsan Topluluu

Bir devletten bahsedebilmek iin gerekli olan ilk unsurdan yani lkeden bir nceki blmde bahsettik. lke unsurunun zerinde yaayan siyasi anlamda rgtlenmi bir insan topluluunun bulunmas, devlet oluumu bakmndan gerekli olan ikinci unsurdur. Oluan nfus iin bir alt limite sahip olma art aranmaz. Yani nfusun az ya da ok olmasnn bir nemi yoktur. Ancak nfusun srekli olmas aranan bir lttr. Devletlerin Eitlii ilkesi gerei nfusu ne olursa olsun BM Genel Kurulunda her devletin eit oy hakk bulunmaktadr.

nsan Topluluu

nsan topluluunun ayn etnik kkene sahip kiiler tarafndan meydana gelmesi ya da ayn dine mensup kiiler tarafndan oluturulmas gibi bir art bulunmamaktadr ancak ayn devletin uyrukluunda bulunmalar arttr. Uyrukluun tanmn vatandalar belli bir devlete balayan ve devamllk arz eden hukuki iliki eklinde yapabiliriz. Uyrukluk iin gerekli olan artlar her devlet kendisi belirlediinden uyrukluk bir i hukuk meselesidir. Uyrukluun verilmesi ilgili devletin mnhasran kulland bir yetkidir. ou zaman doum yeri, ikamet edilen yer, kan ba gibi deiik kstaslara gre tertip edilir.

Self Determinasyon (Self-Determination) KavramSelf determinasyon gnmzde de halen sklkla tartlan ve kk 1795 tarihinde yaymlanan insan ve vatanda haklar demecine kadar uzanan bir ilkedir. Kelime anlam olarak kendi kkenini tayin etme anlam tamaktadr. Bu ilkeye gre kendi geleceini ekillendirme yalnzca ulusun kendisine ait olup baka hi kimse tarafndan mdahale edilememektedir. Bir baka deile bir lke de yaayan halkn, baka bir devletin etkisi olmakszn ynetimini kendisinin belirlemesidir.

Self Determinasyon (Self-Determination) Kavram

nsan topluluunun ayn rk ya da dine mensup kiiler tarafndan oluturulmas gerekmediinden biraz nce bahsettik. Buna karn gnmzde pek ok etnik ya da dinsel farkllklara mensup topluluklar self determinasyon ilkesine dayanarak bamszlk talebinde bulunmaktadr. Self determinasyonun iki eidi vardr. sel self determinasyona gre halk, hi bir baskya maruz kalmadan kendi ynetim biimini seebilmelidir. Dsal self determinasyonda ise halk istedii devlete balanabilmekte yahut bamsz bir devlet kurabilmektedir.

Self Determinasyon (Self-Determination) Kavram

Self Determinasyon ilkesi ikinci dnya savann ardndan uluslararas alanda rabet gren ve kullanlmaya balanan bir kavram haline gelmitir. BM szlemesine Sovyetler Birliinin srar ile bu kavram eklenmi olup, ilgili madde de principle yani ilke olarak bahsedilmitir.Aslen bir hak olan self determinasyon kavramndan ilke olarak bahsedilmesinin nedeni bu kavramn hukuksal gcn azaltmaktr. Bunun nedeni ise devletlerin mevcut btnlklerini bozmak istememeleridir. Baka bir deile self determinasyon ilkesi yerine uluslararas hukukun geleneksel ilkeleri ar basmaktadr. rnein toprak btnlnn korunmas.Buraya kadar anlatlanlar self determinasyon kavram hakknda fikir edinmek iin yeterli olsa da bu kavram zmseyebilmek iin yetersiz kalacaktr. Bu kavram ile ilgili detayl olarak aratrma yapmanz tavsiye edilir. Keza Self determinasyon bir slayda smayacak kadar ayrntl bir messese olduundan bu slaytta stnde durulmamtr.

Siyasal Otorite

Siyasal Otorite

Buraya kadar devlet olmak iin gerekli olan iki unsurdan bahsettik. lke Unsuru ve nsan Topluluu Unsuru. Devlet olabilmek iin gerekli olan bir dier unsur ise siyasal otorite sahibi olmaktr. Belirli bir lkeye yerlemi insan topluluu siyasal otoriteye sahip deilse, devlet olmann gerektirdii unsurlardan birisi eksik kaldndan bir devletin varlndan sz edemeyiz.Siyasal otorite unsurunda kast edilen devlet ilerini grebilecek bir tekilatlanmadr.

Siyasal Otorite

Birlemi Milletler Genel Kurulunun Devletler Aras Dosta likilere Dair Uluslararas Hukuk lkeleri Kararnda Her devlet bir baka devletin mdahalesi olmakszn diledii siyasal, ekonomik, sosyal ve kltrel sistemini seme hususunda vazgeilmez bir hakka sahiptir. ibaresi yer almaktadr. Bu metinden yola karak uluslararas hukukta standart bir devlet yaps olmad sonucunu karabiliriz. Yine bu metinden yola karak devletin bu sistemleri yrtebilmek iin bir otoriteye sahip olmas gerektii sonucuna ulamak mmkndr. Devletin kanun karabilmesi, uygulayabilmesi, ekonomik izgisini belirleyebilmesi gibi faaliyetleri ancak siyasal otoritenin aktif olarak kullanlmas ile mmkndr.

Siyasal Otoritenin artlarSiyasal otoritenin devlet tarafndan etkin bir ekilde kullanlmas gerekmektedir. Yani devletin fiili bir ekilde otorite sahibi olmas arttr. Gnmz de mevcut devletler iin aksi bir durum olumadka fiili otoritenin olup olmad aratrlmaz, var kabul edilir. Yeni kurulan devletlerde ise siyasi otoritenin fiilen varl aratrlr.Uluslararas taahhtlerini yerine getirebilen, lke de ki dzen ve asayii salayabilen lkelerde etkin bir siyasi otorite var demektir. Baz durumlarda siyasi otorite geici olarak kaybedilebilir. rnein darbe, i sava, ayaklanma gibi olaylarn ardndan siyasi otoritenin faal olarak kullanlmas zorlaabilir. Ancak bu durumlar geici olduundan devletin varl devam eder.

Egemenlik

Egemenlik

Egemenlik (sovereignty) kelimesinin kkeni Latince de: "Gler arasnda en stn olan" anlamna gelen supreanus tur. Fransz hukuku Jean Bodin egemenlii blnemez, devredilemez ve snrlanamaz g olarak tanmlamtr.Devletin temel kstas egemenliktir. Egemenlik, bir devletin siyasal otoritesinin kullanlabilecei alann snrlarn belirler. Devletin egemenlii tektir ancak i ve d e