CHUY»†N C»¦ A VUSI

Click here to load reader

download CHUY»†N C»¦ A VUSI

of 22

  • date post

    01-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    214
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of CHUY»†N C»¦ A VUSI

CH

UY

N C

A

VU

SICch y 5 nm, khi ln 13 tui, Vusi b bng nng. Mt m, cu tnh gic v thy chn v phng ng ca mnh ang bc chy do mt cy nn b . La lm Vusi b bng mt, tay v chn.

Sau nhiu thng iu tr bnh vin, Vusia

tr v, qun bng chun mu nu quanh mt

v tay cc vt so khng tr nn dy v

li ln, nh vn thng xy ra.

Ngay t u, Vusi rt nhy cm v din mo ca mnh. Nhng ngi trn ng ph

v trng thng tru cu v ci bng chun ging nh mt chic mt n, so snh cu

vi mt din vin hi eo mt n trn truyn hnh. Thi gian di bnh vin v s cng

thng v tm l dn n cc vn trng v vic hc hnh ca em b chm tr. Nhng

bt chp tt c nhng g m em tri qua, Vusi tr thnh mt ngi c duyn v

thn thin vi mt n ci duyn dng. Cu thch m nhc v tnh nguyn dnh thi gian

cng vi tr em m v cc bn khuyt tt khc, ng vin h tp luyn nhiu hn.

Trong 12 nm qua, t chc t thin u tin ca chu Phi, Tr em b bng, gip

nhng tr em b bng nng c phu thut tng hp, iu tr v hc hnh. By gi

chng cng lm vic v an ton cng ng, dy nhng ngi c nguy c cch phng

nga bng la, cng nh truyn t cc k nng s cu ban u v cu ha. T chc ny

cng gip nhng ngi pht minh ra du n an ton hoc cc bp un nhin liu sinh

hc h cng b nhng pht minh ca h mt cch rng ri hn, v cng cch tng

t tng cng vic s dng gi nn an ton hn.

Vo thng 6 nm 2007, 15 thanh thiu nin b bng sng st, cng vi nhng tnh nguyn

vin tr tui khc leo ln nh ni Kilimanjaro trong mt chin dch nng cao nhn

thc v tai nn thng tch do bng v cch phng trnh, v tng cng s chu ng

thng tt v d hnh. Vusi l mt trong nhng ngi tro c trn 5.000 mt v 12

tr khc ln ti nh.

Ngun: Lc trch t trang web Tr em b bng (http://www.fi rechildren.org, truy cp

ngy 9 thng 6 nm 2008).

BU

RN

S

Vtn

S

t

v

Children of Fire

BO CO TH GII V PHNG CHNG THNG TCH TR EM 83

CHNG 4 BNG

Gii thiuTr em vn c tnh hiu k. Ngay sau khi tr bit di chuyn, tr bt u khm ph mi trng xung quanh tr v chi vi vt mi. Bng cch ny, tr c c cc k nng cn tn ti trn th gii. Nhng ng thi tr tip xc vi vt c th gy cc thng tch nghim trng. Nghch la hoc s vo nhng vt nng c th b bng. l tnh trng lm suy yu sc khe km theo au n cc k v thng l tnh trng m ko di gy ra au kh khng nhng cho a tr m cn cho c gia nh v cng ng. May thay, trong mt vi thp k qua vic phng nga, chm sc tch cc v phc hi chc nng ca bng c rt nhiu tin b. Hin nay nhiu bng chng cho thy rng c nhiu bin php hiu qu trong vic phng nga bng. Cc bin php ny bao gm vic bt buc phi lp t cc thit b nh thit b bo chy, thit b phun nc cha chy ti nh, v bt la an ton, v cc b lut quy nh nhit cc vi nc nng.

Chng 4Bng

Tuy nhin, c nhng khc bit ng k gia cc quc gia v quy m phng nga, chm sc v phc hi chc nng cho bnh nhn bng.

Chng ny m t nhng g hin c bit v bng tr em v cch phng nga v x l bng. Khi lm vy, ngi ta tm tt dch t hc v bng tr em v cc yu t nguy c gy bng v tho lun chi tit cc can thip k c can thip c kim chng v c trin vng. Chng ny kt thc vi mt b cc khuyn ngh can thip v m t cc lnh vc cn phi nghin cu thm.

phc v mc ch ca chng ny, bng c nh ngha l mt thng tch i vi da hoc cc m hu c khc do chn thng nhit gy ra. N xy ra khi mt vi hoc tt c cc t bo trong da hoc cc m khc b ph hy bi cht lng nng (bng nc), cc cht rn nng (bng tip xc), hoc ngn la (bng do la). Cc thng tch cho da hoc cc m hu c khc do bc x, phng x, in, ma st hoc tip xc vi ha cht cng c coi l bng (1).

Phn loi bngC mt vi cch phn loi bng. Khi qut di y l ba loi hnh c s dng ph bin nht, mi loi c da trn c s nguyn nhn, phm vi v mc nghim trng ca vt bng.

Phn loi theo c ch hoc nguyn nhnV mt nguyn nhn, bng c th c phn loi thnh bng do nhit hoc bng do ht phi. Bng do nhit lin quan n da v c th biu hin nh sau:

bng nc do cht lng hoc hi nc gy ra;bng tip xc do cc cht rn nng hoc cc vt dng nh bn l nng v dng nh bp ang nu nng, cng nh thuc l ang chy d;bng do la gy ra bi cc ngn la hoc v chy nng, nh l cc v chy khi u t iu thuc ang chy, nn, n hoc bp l;bng ha cht do tip xc vi cc cht phn ng ha hc nh a xt mnh hoc kim;bng in do dng in t mt phch in, dy in hoc mt in truyn qua c th gy ra.

Bng do ht phi l hu qu ca vic ht th kh, hi nc, cht lng nng hoc cc sn phm c hi chy cha ht gy ra. Chng gy ra thng tch v nhit hoc ha cht cho kh qun v phi (2) v km theo l b bng da trong khong 20% - 35% cc ca. Bng ht phi l nguyn nhn t vong ph bin nht trong s nhng ngi b bng lin quan n la (3).

Phn loi bng v su ca vt bngBng cng c th c phn loi theo su hay dy nh sau:

Bng 1 hay bng b mt c xc nh l bng lp biu b dn n phn ng sng ty n gin. Loi bng ny thng do s tip xc ca da khng c bo v i vi bc x mt tri (chy nng) hoc tip xc nhanh vi cc cht nng, cc cht lng v tia la (bng nc). Bng 1 thng lnh trong vng mt tun m khng li nhng thay i vnh vin v mu da, kt cu hay dy. Bng 2 hay bng mt phn da xy ra khi tn thng da m rng

xung lp biu b vo lp h b. Tuy nhin tn thng ny khng ph hy tt c cc thnh phn da.

Bng 2 b mt l bng mt t hn 3 tun lnh. Bng 2 su mt trn 3 tun khi v c kh nng to ra nhng vt so ph i.

Bng 3 hoc bng ton b cc lp da l bng trong c tn thng i vi tt c cc nguyn t biu b bao gm biu b, lp di, lp m di da v cc l chn lng su. Do s ph hoi m rng ca cc lp da, vt thng bng 3 khng th t ti to m khng c cy ghp.

ngi ln, bng ton b cc lp da s xy ra trong vng 60 giy nu da b tip xc vi nc nng hoc vi nhit 530 C (4). Mc d vy, nu nhit tng ln n 610C, th ch cn 5 giy b bng ny. tr em, bng thng xy ra trong khong bng mt phn t hoc mt na s thi gian so vi bng ngi ln.

Phn loi theo din tch vt bngDin tch ca vt bng, v lm sng c coi l ton b b mt ca c th b bng, c nh ngha l phn trm ca c th b bng (5). Mt vi phng php c s dng xc nh php o ny, phng php ph bin nht c goi l quy tc s 9. Phng php ny quy nh 9% i vi khu vc u v c, 9% i vi cnh tay (bao gm c bn tay), 18% i vi chn (bao gm c bn chn) v 18% cho bn sn thn ngi (lng, ngc v bng). Quy tc s 9 c s dng cho ngi ln v tr em trn 10 tui, trong khi Bng Lund v Browder c s dng cho tr em di 10 tui (6). Tnh ton cho rng kch thc lng bn tay ca a tr l khong 1% ton b din tch ca c th (7).

KHUNG4.1

84 BO CO TH GII V PHNG CHNG THNG TCH TR EM

HNH 4.1

T l t vong tr em do bng lin quan n la trn 100.000 dna theo cc khu vc ca WHO v mc thu nhp, 2004

a S liu ny cp ti nhng i tng di 20 tui.HIC = Cc quc gia thu nhp cao; LMIC = Cc quc gia thu nhp thp v trung bnh.

Ngun: WHO (2008), Gnh nng Bnh tt Ton cu: cp nht 2004.

Chu Phi Chu M ng Nam Chu u ng a trung hi Ty Thi binh dng

LMIC HIC LMIC LMIC HIC LMIC HIC LMIC HIC LMIC

8.7 0.7 0.6 6.1 0.2 1.1 0.4 4.7 0.3 0.6

4+0.53.9

BO CO TH GII V PHNG CHNG THNG TCH TR EM 85

khi c lin quan mt thit vi t l t vong, bt chp c nhng tin b trong chm sc bng (9).

TuiHnh 4.2 cho thy t l t vong tr em do bng tnh theo nhm tui. Tr nh c t l cao nht, trong khi tr em nhm tui 10-14 c t l thp nht. T l t vong tng mnh tr li tui 1519, c kh nng l do phi nhim nhiu hn, th nghim v mo him, cng nh thc t rng nhiu tr em trong nhm bt u i lm.

Nhng khc bit v gii tnh ln nht c pht hin ti cc khu vc WHO ng Nam v cc quc gia c thu nhp thp v trung bnh ti vng pha ng a Trung Hi. cc khu vc ny, ni cc em gi tui 15-19 c t l t vong cao gp 8-15 ln so vi t l ca cng nhm tui bt k vng no khc (xem Ph lc Th ng k, Bng A.1).

T l thng ttHin nay cha c cc s liu ton cu v hu qu khng gy t vong ca bng. Tuy nhin, d n Gnh nng Bnh tt Ton cu ca WHO nm 2004 lm r rng bng l nhn t gp phn quan trng vo tng s thng vong do bnh tt tr em ti cc quc gia c thu nhp thp v trung bnh cc khu vc chu Phi, ng Nam v pha ng vng bin a Trung Hi (xem Ph lc Th ng k, Bng A.2).

Trong khi bng do la ng gp vo a s cc ca t vong lin quan n bng tr em, bng nc v bng tip xc l yu t quan trng gp phn vo tng s thng tt v l mt nguyn nhn chnh dn n thng tt. D vy, bng ha cht v bng in tr em tng i him (1012).

Tui cc quc gia c thu nhp cao, tr em di 5 tui c

nguy c cao phi nhp vin v bng, mc d nh trnh by, tr em 1519 tui cng l nhm c nguy c cao. Gn 75% s ca bng tr nh do cht lng nng, vi nc nng hoc hi nc. Tr nh di 1 tui vn c nguy c bng cao, k c cc quc gia pht trin. Bng ph bin nht m tr em phi chu l bng nc do cc tch cha ung nng hoc bng tip xc do l si hoc ng nc nng (13).

Sau y l biu hin ca tnh trng ny mt s quc gia c thu nhp cao:

Ca-na-a, mi nm c 770 tr em di 14 tui phi nhp vin. T l thng tt hng nm do bng nhm tui ny l 234 trn 100.000 tr em. Trong ring mt nm, c trn 6.000 trng hp phi n cc khoa cp cu tnh Ontario (c s dn khong 12 triu ngi) do bng (14). Gn mt na s ca bng ni trn xy ra tr em di 5 tui (15). Phn Lan, mt nghin cu 11 nm pht hin rng bng nc l nguyn nhn ca 42,2% s tr em phi c a vo hai n v iu tr bng nhi khoa. Trong s tr em di 3 tui, 100% s ca bng l do nc nng. nhm tui 1116, 50% s ca bng l do in, v 50% s ca bng cn li l do chy v la (16). C-ot, s ca bng mi tr em di 15 tui l 17,5 trn 100.000 dn. Bng nc (67%), tip theo l bng do la (23%), l nhng nguyn nhn hng u ca bng (17). Hoa K, mt trong nhng nguyn nhn hng u ca thng tch do bng nc tr em l sp, c bit l sp n lin ng gi sn (18).

HNH 4.2

T l bng do la gy t vong tr em trn 100.000 dna theo nhm tui v mc thu nhp, Th gii, 2004

a S liu ny cp ti nhng i tng di 20 tui.HIC = Cc quc gia thu nhp cao; LMIC = Cc quc gia thu nhp thp v trung bnh.

Ngun: WHO (2008), Gnh nng Bnh tt Ton cu: cp nht 2004.

HIC LMIC

Tui (nm)

T l

trn

100

. 000

dn

0

2

4

6

8

10

12

1< 14 59 1014 1519 20