BÜYÜKBAŞ HAYVAN YETİŞTİRİCİLİĞİ

Click here to load reader

  • date post

    02-Feb-2017
  • Category

    Documents

  • view

    218
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of BÜYÜKBAŞ HAYVAN YETİŞTİRİCİLİĞİ

BYKBA HAYVAN YETTRCL

BYKBA HAYVAN YETTRCL

Bu internet sayfasnda yer alan temel bilgiler, blgemizde yaayan bykba hayvan reticilerimizin bilmesi gereken, aada yazl kaynaklardan yararlanarak hazrlanmtr. Isparta ve evresinde yaplan bykba hayvan yetitiricilii youn olarak st srcl iletmecilii eklindedir. St srcl yaplan iletmelerde doan erkek buzalar iletmenin byklne ve ekonomik durumuna gre besiye alnarak kesim arlna gelene kadar besi hayvan olarak yetitirilmektedir. Blgede bulunan mera alanlar farkllk gstermektedir. Bykba hayvan yetitiricilii iin uygun ayr-mera arazisinden ziyade blgede kkba hayvanlarn otlatlmasna uygun arazi daha fazladr. Bykba hayvanlardan elde edilen rnler Trkiyede krmz et ve st ihtiyalarnn salanmasnda ilk srada yer almaktadrlar. Trkiyede st tketimi inek st olarak younlamtr ve talep bu ynde olup, koyun ve kei stleri peynir ve yourt olarak tketicilere sunulmaktadr. Bykba hayvan yetitiriciliinde ekonomik verimlilii etkileyen en nemli unsur yem maliyetidir. Bu sebeple reticiler, yemden yararlanma kabiliyeti yksek, daha az tketerek daha fazla rn elde verebilecek hayvan trlerini ve bu trler iinde de rklar semek zorundadrlar. Sr yetitiriciliinde verimi etkileyen eitli faktrler vardr. Bunlar balca: Irk, ya, canl arlk, mevsim, barnak, laktasyon dnemi ve beslenme olarak sralanabilir. neklerden st sam makine ile yaplmaldr. ok aysda hayvana sahip reticiler tam otomatik sam makineleri ve st soutma tank tesisi kurmaldr. Az sayda inee sahip reticiler ise portatif st sam makinesi kullanarak verimli ve salkl st elde edebilirler.

Tam otomatik st sam nitesi (http://tarum.sdu.edu.tr/)

Hayvanlarn barndrld yerlerde yeterli alan salanmas yannda havalandrma koullarnn salanmas da verimde deiimleri nleyecektir. Srlar iin en uygun ortam evre scakl aral 5-25 0C arasnda deimektedir. 50 Cden dk scaklklarda hayvanlarda hipotermi (vcut ssnn dmesi) grlebilir ve tketilen yemden elde edilen enerji vcutta s retiminde kullanlr. 250Cden yksek scaklklarda hayvanlarda scaklk stresi oluabilir ve yem tketimi der ve vcutta s retimi artar ve hayvanlarda stres belirtileri grlebilir. Srlarda Yksek Scakla Maruz Kalmann Belirtileri

Huzursuzluk ve hareketsizlik

Terlemede art

Solunumda farkllklar: Az aarak hzl soluk alverii nefes nefese soluklanarak gerekleir.

Orta derecede stres koullarnda dakikada 80-120 nefes,

Yksek dereceli stres koullarnda dakikada 120-160 nefes,

iddetli stres koularnda dakikada 160 nefes alverii gerekleir.

Rektal scaklk ykselmesi

Dl verimine etkisi

Yem tketiminde deiimler

Su tketimi artmas

St veriminde azalma

Barsak ve rumen hareketlerinde azalma Sr Yetitiriciliinde Yaz Aylarnda Alnmas Gereken nlemler Barnak artlar ve Glgelik Temini: Glgelik alanlardan etkili yararlanlabilmesi iin hayvan bana 1.8-3.8 m2 arasnda yer olmaldr.

Fan ve glgelik (www.egevet.com.tr )

Fan ve Sisleme: Hayvanlarn bulunduu yerlerde hava aknn arttrlmas yksek scaklklarda olumlu anlamda etkili olabilmektedir

Sisleme ile serinletme (Google grseller)

Besleme ve Yemleme: Scaklk stresi yaz aylarnda hayvanlarda itahszla neden olmaktadr. Yem tketiminin azalmasna bal olarak bir takm nlemler alnmaldr. Rasyonda genel olarak kesif yem oran arttrlmal, kaba yem oran azaltlmaldr. Kaba yem oran rumen fonksiyonlar iin %30dan az olmayacak ekilde rasyon hazrlanmaldr. Yaz mevsiminde rasyona ya ilave edilmesi dier besin maddelerine gre daha fazla enerji salamas dk s artna sebep olmas ile avantaj salayacaktr. Rasyondaki ya oran %5i gememelidir.SIIRLARDA BOYNUZ KRELTME TEKNKLER Srlarda boynuz grnm olarak daha iyi olsa da yetitiricilikte istenmeyen bir durumdur. zellikle st srclnda blgede yetitiricilik ounlukla kapal veya yar ak ahrlarda yapld iin dar alanda hayvanlar barndrldndan boynuz yaralanmalara sebep olmaktadr. Boynuzlu hayvanlar arasnda olmas muhtemel liderlik mcadelesi srasnda oluabilecek yaralanmalar karkas, deri ve memelerde yaralanmalara sebep olmaktadr. Bu yaralanmalar nemli miktarda yaralanmalara sebep olmaktadr.

reticiler iin boynuzsuz hayvan eldesi iki ekilde mmkn olmaktadr. Bunlar:

Genetik olarak boynuzsuz srlarn yetitirilmesi: Boynuzsuz srlarn retilmesi iin genetik ve mhendislik eitimine ihtiya olup bu yntem orta-byk lekli iletme kuracak reticilerin damzlk hayvan almnda dikkate almas gereken bir husustur.

Boynuz Kreltilmesi: Erkek ve dii buzalarda doumda boynuz henz kmamtr. Boynuzlar zaman iinde gelimekte ve sertlemekte olup tam olumadan kreltme yaplmas gerekmektedir. Doumdan sonraki 2 ay iinde buzalarn boynuz knts kreltilmeli, stten kesimden 3 hafta nce srde ilemin tamamlanmas gerekmektedir.

Srlarda kreltme elektrikli aletlerle, zel kzdrlm dalama aletleri ve kimyasal yntemlerle yaplmaktadr.

Boynuz koparma pensi (Kaynak: http://www.modernciftlik.com/urun/boynuz-koparma-pensi/ )

En az ac verici ve salkl olan kimyasal yntemlerdir. 1-3 haftalk yalar aras kimyasal yntemler uygulanmaldr. Bu yntem iin ticari ismi kostik (KOH veya NaOH) kullanlr. Boynuz kacak yerlerdeki kllar kesilmeli, sabunlu su ile temizlenmelidir. Daha sonra hayvann gzne gelmemesine dikkat edilerek boynuz kacak blgeye kostik bir ubuk vastasyla srlr. Boynuz kacak blgedeki deri andktan sonra biraz daha ileme devam edilir. ok fazla srlrse kanama meydana gelebilir. Bu durumun olumamasna dikkat edilmelidir.

Boynuz kreltme jeli (Kaynak: http://www.modernciftlik.com/urun/boynuz-koreltme-jeli/ )SAMAL NEKLERN BESLENMESSt srclnda ylda bir yavru alnacak ekilde planlama yaplmas ekonomik iletmecilik iin esastr. Samal ineklerden maksimum verim alabilmek iin beslenmelerine zen gstermek gerekmektedir.

neklerde besleme doumdan kuruya kan dneme kadar deiiklik gstermektedir. Bu sebeple doumdan sonra (laktasyon ba) inekler gruplandrlmal ve ihtiyalarna gre beslenmelidirler.

Laktasyondaki ineklerin karma yemle beslenmesi (http://tarum.sdu.edu.tr/)

neklerin st verimleri ve protein, ya ierikleri laktasyon dneminde deimektedir. Doumdan sonra laktasyon ve sonraki gebelik 5 dneme ayrlr. Doumdan sonra ilk 70 gn st verimi art gsterir. Vcut st rezervi iin kullanlr ve canl arlk kayb gzlenebilir. Kesif (youn) yem hayvanlara dengeli ve yava biimde arttrlarak verilmelidir. Kesif yem art 0,5-0,7 kg/gn olacak ekilde olabilir.

Hayvann protein ihtiyac muhakkak yemle karlanmaldr.

Bu dnemde hayvanlara 2-3 kg civarnda kuru ot verilmesi gerekmektedir.

Kesif yem tketimi canl arln %2,5ini amamaldr.

Laktasyonun ilk dneminde yemlere 500-750 gram ya katlmas hayvan sal ve canl arl korumas iin nerilebilir.

Yemlerine piyasada satlan vitamin-mineral karmlarnn verilmesi nemlidir. Doumdan sonraki 70-140. gnler aras pik yem tketimi dnemi olarak adlandrlr ve laktasyonun ortasn ifade eder.

Bu dnemde st verimini en yksek seviyede tutabilmek nemlidir ve st verimine oranla yem tketiminin artt gzlenir.

Hayvanlar bu dnemde gebe kalmak iin uygundur ve ekonomik bir retim iin kzgnlk takibi yaplmal, hayvan gebe braklmaldr.

Bu dnemde de kesif yem tketimi canl arln %2,5ini amamaldr. rnek olarak 400 kg canl arlktaki bir inee 10 kg kesif yem verilmelidir. Kaba yem miktar da canl arln en az %1,5i orannda verilmelidir. Yine 400 kg canl arlktaki inek iin rnek vermek gerekirse en az 6 kg kaba yem verilmelidir. Doumdan sonraki 140-305. gnler aras 3. dnem olup laktasyon ortas ile sonu arasndaki dnemi ifade eder. St veriminin dte olduu gnlerdir.

Bu dnemde yem tketimi yeterli olaca iin hayvanda canl arlk art da gzlenmektedir.

Rasyondaki kaba yem oran %60 olabilir.

Dk kaliteli kaba yemler hayvana yedirilebilir.

Bu dnemde re vb. NPN protein kaynaklar yeme kartrlabilir. Doumdan sonra 305. gnden sonraki dneme kuru dnem denir. Bu duruma da kuruya karma denmektedir. Bu dnem ayrca doum ncesi 60-14. gnleri ifade etmektedir. nekler verimlerine gre 300-305. gnlerde sam ilemi sonlandrlarak st salglanmas sonlandrlmaldr.

Douma 8 hafta kala st verimi 10 kg/gn olan ineklerde son samda st tamamen salr, hayvann memesi boaltlr. Meme balarna antibiyotik uygulanarak meme mhrlenir.

Douma 8 hafta kala st verimi halen 10 kg/gn zerindeyse rasyonlarndaki kesif yem gerekirse tamamen kesilir ve su tketimi azaltlabilir. Meme temizlii ve salna dikkat edilmelidir.

Yem tketimi canl arln %2si dzeyinde snrlandrlmal ve yaklak kesif yem oran %30, kaba yem oran %70 olacak ekilde rasyon hazrlanmaldr. rnek olarak; 400 kg canl arla sahip ineklere 8 kg civar yem verilmeli, bunun 5,5 kg civar kaba yem, 2,5 kg civar youn yem verilebilir.

Hayvanlarn yemlerine vitamin-mineral karm ilave edilmelidir.

Doumun yaklat dnem doumdan nceki 2 haftay kapsamaktadr.

Adaptasyon dnemi olarak adlandrlan bu dnemde laktasyonla beraber youn kesif yem tketimine hazrlk yaplmaldr. Rasyonda kesif yem oran dzenli biimde arttrlmaldr.

St hummasn nlemek iin Kalsiyum (Ca) tketimi gnlk 15-20 gr seviyesinde olmaldr.

Rasyon protein oran %14-15 civarnda olmaldr. Bu dnemde yavru hzl geliecei iin proteine ihtiya vardr.

BES SIIRCILII YAPACAK RETCLERN DKKAT EDLMES GEREKEN HUSUSLAR Besi srcln st srclndan ayr yapacak reticiler yerli rklarda 2 yanda, kltr ve melez rklarda 1-1,5 yanda hayvanlarla besiye balamaldr.

Besi iletmelerinde en nemli husus besiye uygun hayvan seimidir. Bu konuda eitim alm mhendis ve teknikerlerden yardm alnmal, tecrbeli kiilerden destek istenmelidir. Besiye uygun hayvan seilmezse hayvanlarn tkettii yeme karlk elde edilen canl arlk art dk olacaktr. Beside retim dnemi boyunca st srclndaki gibi dzenli gelir kayna olan st gelirleri olmad iin reticinin yatrm sermayesinin besi banda yeterli olmas gerekmektedir.

lkemizde iki ekilde besi srcl yaplmaktadr. 250-300 kg canl arla sahip hayvanlarn 5-8 ay beside gnlk 1200-1300 gram canl arlk art a