Bertrand Lavédrine, Jean-Paul Gandolfo, Sybille Monod

Click here to load reader

  • date post

    20-Oct-2021
  • Category

    Documents

  • view

    29
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Bertrand Lavédrine, Jean-Paul Gandolfo, Sybille Monod

nh xa: nhn bit và bo tnPreprint submitted on 7 Feb 2017
HAL is a multi-disciplinary open access archive for the deposit and dissemination of sci- entific research documents, whether they are pub- lished or not. The documents may come from teaching and research institutions in France or abroad, or from public or private research centers.
L’archive ouverte pluridisciplinaire HAL, est destinée au dépôt et à la diffusion de documents scientifiques de niveau recherche, publiés ou non, émanant des établissements d’enseignement et de recherche français ou étrangers, des laboratoires publics ou privés.
Distributed under a Creative Commons Attribution - NonCommercial - NoDerivatives| 4.0 International License
nh xa : nhn bit và bo tn Bertrand Lavédrine, Jean-Paul Gandolfo, Sybille Monod
To cite this version: Bertrand Lavédrine, Jean-Paul Gandolfo, Sybille Monod. nh xa : nhn bit và bo tn. 2017. hal-01452409
Bertrand Lavédrine
Trong nhng nm gn ây, s quan tâm và yêu thích dành cho nh c ang gia tng mt cách áng k và rng rãi trong công chúng, t ngi su tp, các nhà bo tn và lu tr h s hay n nhng cá nhân n thun tìm cách gi gìn album nh gia ình lâu nm quý giá. Mc dù tui th trung bình ca ngành nhip nh ch mi khong 150 nm tui, nhng lch s tng i ngn ngi ca nó ã chng kin s ra i ca mt lot các quy trình chp nh. Cun sách này gii thiu mt cách toàn din v s am hiu và bo tn nhng bc nh tin k thut (predigital) s ng thi cung cp thêm nhng kin thc v quá trình chp nh mt cách c th hn bt k ngun nào khác. Mi Chng tp trung vào mt quá trình chp nh c th, cung cp mt cái nhìn tng quan v: lch s, các tài liu và các du vt ca s tin hóa công ngh hình nh trong tng quá trình ó. Cun sách này cng cung cp mt hng dn d hiu và toàn din cho các nhà bo tn, thm inh, các nhà su tp, kinh doanh, các nhip nh gia, và nhng ngi lu gi mong mun hình nh c xa ca gia ình, và bt c ai khác tìm kim thông tin v bo qun nh c.
Bertrand Lavédrine là giáo s ti Muséum national d’Histoire naturelle (Bo tàng Lch s t nhiên Quc gia Pháp) và Giám c Centre de Recherche sur la Conservation (Trung tâm Nghiên cu & Bo tn), Paris, Pháp.
Jean-Paul Gandolfo ging dy ti École supérieure Louis Lumière (Trng cao ng Louis Lumière), Paris.
Sibylle Monod giám sát các n phm nghiên cu ti CNRS (Trung tâm Nghiên cu Khoa hc Quc gia Pháp), Paris.
nh xa: nhn bit và bo tn
Nguyên tác ting Pháp Nhà xut bn Éditions du Comité des travaux historiques et scientifiques, Paris, 2007 và 2008.
Bn dch ting Anh do John McElhone Nhà xut bn The Getty Conservation Institute, Los Angeles, 2009
Bn dch ting Vit do Nguyn Tin Vn Nhà xut bn: Thit k © Soledad Munoz Gouet
nh xa: nhn bit và bo tn
Bertrand Lavédrine
cùng vi Jean-Paul Gandolfo và Sibylle Monod
Cun sách này hn không th có c nu không có s h tr khuyn khích ca Bruno Delmas và Martine François (thuc U ban nhng Công trình Lch s và Khoa hc) cng nh Cynthia Godlewski và Kristin Kelly (thuc Vin Bo tn Getty). Chúng tôi cng xin cm t nhng thit ch và nhng cá nhân ã cho phép chúng tôi tp hp nhng hình minh ho. Trc tiên phi nêu ra, là Vin Bo tàng/ Musée Nicéphore Niépce ã áp ng mau mn và hu hiu nhng thnh cu ca chúng tôi. Chúng tôi cng cách riêng cm t François Cheval, Giám tuyn, và Christian Passeri v s hp tác và quan tâm mà chúng tôi nhn c. Vin Bo tàng nhng Ngành ngh-CNAM, Vin Bo tàng J. Paul Getty, Nhóm Felix Schoeller Group, và th vin ca Vin Bo tàng Quc gia v Lch s T nhiên, tt c ã sn sàng cung ng nhng ngun nng ca h cho chúng tôi.
Nhng ngi sau ây ã khin d án này thành t c qua s óng góp ca h: Christine Barthe (Vin Bo tàng Musée du Quai Branly/, Paris), Michel Durovic (Národní archiv/ Vn kh Quc gia, Praha), Michel Frizot (Centre de recherche sur les arts et le langage/ Trung tâm Nghiên cu v nhng Ngh thut và Ngôn ng, Paris), Marc Harnly (Vin Bo tàng/ J. Paul Getty Museum, Los Angeles), Philippe và Marion Jacquier (La Lumière des Roses/ Ánh sáng Hoa hng, Montreuil), Katerina Supova (Národní
technické museum/ Vin Bo tàng K thut Quc gia, Praha), và Françoise Viénot (CRCC, Centre de recherche sur la conservation des collections/ Trung tâm Nghiên cu Bo tn Su tp, Paris).
Trong s nhng ngi rng lng giúp và c vn có Sabine Arqué, Jean-François Aussenard, Michel Azim, Patrick Barois, Takoui và Jean Bisciglia, Bertrand Lefèbvre, Gérard Mavalais, François Michel, Erin Murphy, Claude Nevet, William Reyes, Clara von Waldthausen, và Marc Walter.
Sau cùng, chúng tôi công nhn nhiu nhip nh gia tri bt cng nh không tên tui ã to nhng hình nh chúng tôi dùng làm minh ho. Chúng tôi hi vng rng s t vn cng hin ni ây s giúp bo tn nhng tác phm ca h dài lâu trong tng lai. Vic này t là cung cách vinh danh tt nht nhng n lc ca h.
Bn Vit ng này c thc hin nh nhng s óng góp ca TS Lâm Nhân, TS Phm Lan Hng và TS Tôn Long H thuc i Hc Vn Hóa TPHCM ; Bà Isabelle Poujol, cán b t liu EFEO, Vin Vin ông Bác c ; Bà Nguyn th Nhung, TS Phm th Anh Th, ông Ngô Kim Khôi, TS Phan Vn Song, TS Trn Quc Khôi, và ông Bùi An Sn.
Bertrand Lavédrine, Jean-Paul Gandolfo, John McElhone, và Sibylle Monod
Cm t
8
Trên ht, nh chp là ct c ngm xem. Chúng ta cng có th mun s vào chúng thng thc k hn, nhng chúng ta b nhng nhà giám tuyn cm không cho hng lc thú này, và h có lí khi ngn chn chúng ta. Nói nh vy thôi, không gì làm cho con mt sc bén bng mt tm nh chp. K t ln xut hin u tiên ca nh in kiu Daguerre vào nm 1839, nhng ngi quan sát ã sng s vì c hi bin bit nhng chi tit nh xíu nht và không quan trng nht vi s tr giúp ca mt tm kính khuch i. Bn cht ca nhip nh là kí lc nhng ng nét li ti này, mà chính nhà nhip nh cng chng lu tâm; nhng chi tit này nh vy c lu truyn qua nhiu th k và ban cho nhng hình nh cái giá tr tài liu vô song ca chúng. Chúng ta quay li ht ln này n ln khác vi nhng nh chp khám phá ra nhng iu cha c phát hin hoc nhìn nhn, và chúng ta có th tip tc làm nh th chng nào nhng s bin ci cha làm ti ám hình nh. nh chp thit yu là nhng b mt, nhng giá ca chúng c quét nh vi nhng dung dch bt nh, hoc ph bng nhng lp áo cc mng. iu kin ca b mt là quan h cho vic nhìn thy hình nh.
sáng, tính phn chiu, hoc màu sc cùng vi nhng c tính vt lí khác, thông báo cho chúng ta v quy trình nhip nh c s dng, tui ca i tng, và nó ã b thi gian tác ng ra sao. Mt quy trình n c phô ra vô vàn bin thiên phát xut t nhng hiu ng hoá hc ngay ti ch hoc t cung cách c áo mà nhà nhip nh ã vn dng quy trình ó. Chng bao gi chúng ta có th nhn mnh cho rng mt nh chp, u tiên và trên ht, là mt âm bn, ó là hình nh s nguyên và là sn phm ca tác ng trc tip do ánh sáng i vi hu ht nhng quy trình nhip nh. Nhng nhng thành t cu thành âm bn là mong manh thoáng chc và, trong bt c trng hp nào, u i din cho mt giai on trung gian trên ng i n nh in dng bn. Chng có ai ã bao gi ngh rng nhng âm bn cn phi tn ti n hai th k. Nhng chính âm bn mi là cái cha ng nhiu thông tin nht, và ôi khi nó là tt c nhng gì còn li t mt khuôn hình c thù. Trong quá kh, các nh chp thng b b ng, vì chúng có quá nhiu, chúng không lí thú; chúng quá tm thng. Nhng gn ây, nhng nh chp xa c ã tr thành có giá
Li ta cho nguyên bn ting Pháp
9
tr, chúng c su tp, c các vin bo tàng th c, và chúng c mua và bán. ng c có th là s hoài nim, nhng cng có th là mt s ham mun v cá th hoá, thit thân hoá, hoc s nhìn nhn v quyn nng nghi thc ca nhng hình nh. Chúng ta thy rng nh chp trình ra mt nghch lí: trong lí thuyt, hình nh có th tái to n vô tn, nhng mi th h ca s tái to u gây ra mt s mt mát nào ó v thông tin, và iu này cng c quyn nng và giá tr c áo ca tm nh gc nguyên thu. Thit yu là chúng ta phi chm sóc cho tt nhng t liu này, là chúng ta phi kháng s can thip hp tp “cu” chúng, v là chúng ta hành ng mt cách khôn ngoan bo m mt tng lai an toàn cho chúng. Tt c nhng iu này òi hi s hiu bit và kh nng phân bit, nhn nh, nh danh. làm iu này chúng ta phi nhìn, s dng mi ng li khác nhau ca chúng ta v cái nhìn. nh danh mt vt gì, chúng ta phi bit chính xác ý ngha ca nhng t ng, chúng ta phi có th d bit hoá và cung cp sc thái tinh t cho nhng ý ngha ca chúng ta; chúng ta phi sn lòng thu nhp s mâu thun và tip nhn nhng gii hn v s hiu bit ca chúng ta. Trong
khi nhng nh chp ng i là thông thng, nhng nh chp mô t nhng cnh tng ca quá kh có th xut hin l lm và xa lc vi chúng ta. Cun sách ca Bertrand Lavédrine − sn phm ca nng lc khoa hc kt hp vi mt lòng yêu thích ln lao vi nhng nh chp – cung cp mt h thng nhìn thy nhng tm nh chp vn có cha mt s phong phú v thông tin hu ích. ây chính là s hng dn mà chúng ta cn thit khi u cuc hành trình v khám phá – ôi mt rng m và, xin làm n, ng s mó!
Michel Frizot Director of Research/ Giám c Nghiên cu
Centre de recherche sur les arts et le langage/ Trung tâm nghiên cu v
nhng ngh thut và ngôn ng Centre national de la recherche scientifique/
Trung tâm Quc gia Nghiên cu Khoa hc
10
nhn dng và nh danh mt th gì hiu rõ nó, cho nó mt thi im, phân loi nó, bo tn nó − ây là nhng th tc thit yu ca nhng nhà vn kh và nhng nhà su tp. Carl Linnaeus, nhà su tp và phân loi v i, có nói: “Nu bn không bit tên ca s vt, tri thc v chúng cng mt i luôn.”1 [các chú thích xin xem cui sách.] Mc ích ca sách hng dn này là gii thiu mt cách ht sc súc tích lãnh vc ang hin xut v s bo tn nh chp. Vào nm 1990, khi chúng tôi xut bn cun sách trc v tài này (hin nay sách này ã tuyt bn) có mt nhu cu v mt cun sách hng dn nhn dng nhng quy trình s dng to ra nhng nh chp xa c2. Cun sách ó nhm nh v nhng i tng này trong lch s k thut phong phú và ôi khi a phc ca nhip nh. Nó ra khái nim, mi m vào thi im ó, rng chính các nhip nh viên t thân cng không phi là nhng ngi thích hp mt cách lí tng x lí, tc là phc hi, nhng tm nh xa. Chúng tôi minh ho ý tng này bng vic phô ra nhng thí d cho s bo tn, c v lí thuyt và trong thc hành, vt khi nhng kh nng ca nhng k nghip d, ngay c vi nhng ngi y kinh nghim v nhip nh.
Hai mi nm sau, tình hình ã c ci thin mt cách áng k. Cuc cách mng to hình k thut s ã khích l nn nhip nh truyn thng, tc là vn cn c trên k thut tráng bc, nh là mt ngun nng mang tính lch s, là thành phn di sn vn hoá ca chúng ta; th trng nhip nh ngh thut ã t ti nhng thành tích mang con s ca thiên vn hc; chuyên ngành bo tn ã t chc và t thân nh thc hoá; và vic bo tn nhip nh ã tr thành lãnh vc ca mt nhóm các chuyên gia c ào to chuyên môn ã có s hun luyn chuyên bit và nhng vn bng tt nghip i hc v tài này. Tuy nhiên, ngi ta vn cn thit mt l li trong sáng và thng thn nhìn nhn và bo tn nhng nh chp ca chính h. iu này ã dn chúng tôi ti vic cp nht hoàn toàn cun sách xut bn nm 1990 bao gm nhng t duy mi nht v cách bo tn nhng nh chp c thc hin trc khi có có cuc cách mng to hình k thut s. Li tip cn chúng tôi s dng ây cho phép nhng ngi mi bt u i nhng bc u tiên vi s u t hoc ào to ti thiu nh hng h mau chóng trong m bòng bong hàng my chc quy trình v nhip nh. Cun sách này c t chc không hn
Gii thiu
11
i theo mt lch s biên niên v các quy trình nhip nh, mà úng ra nh mt s phân loi các quy trình da trên vic quan sát bng mt t thân nhng tm nh chp. iu này cho phép ngi c thy ra c nhng gì h kim tìm bng cách to nhng quan sát và nhng suy din ca chính h. Trc tiên, chúng ta xác nh bn cht ca tm nh, nó là mt dng bn hay mt âm bn? (S phân bit này không phi luôn luôn d dàng nh ngi ta tng chng.) Các quy trình sau ó c xp loi tu theo tình cht ca giá các tm hình − bng kim loi, king, giy, hoc nha cng – và ri li c phân chia thêm thành nhng hình màu và hình en trng. Loi hình en trng ôi khi còn c gi là hình n sc (monochrome), bi chúng nhiu khi có th mang màu nâu hoc màu xanh dng hn là màu en. Mt s nhng quy trình n sc có th c nhn dng chính xác hn, bng cách nhìn k cu trúc và c tính ca chúng vi mt kính khuch i hoc mt kính hin vi. Phng pháp nhn dng c bn này không chun xác mt cách tuyt i, ngay c trong tay ca mt ngi quan sát dày kinh nghim. Vì vy, chúng tôi lu ý ngi c hãy trông ch và chp nhn mt mc bt nh nào
ó. Thm chí c nhng phng pháp khoa hc v phân tích, trong khi có th nhn dng mt cách ích xác mt s nhng phn t cu thành tìm thy trong các tm nh chp, vn không nht thit xác nh c ng li chính xác theo ó nhng tm nh chp c to ra và x lí. Và, d nhiên, cun sách này ch là im khi u. Nhng quy trình c bao gm ây ã c chn la vì s sáng ngha lch s ca chúng hoc s ph bin ca chúng. Nhng quy trình ít thông thng hn s c b qua. Phn sau ca cun sách chuyên dành cho vic bo tn. Mt tm nh chp không ch n thun là mt hình nh; nó còn là mt s quy t phc hp ca nhng cht liu và nhng tng lp, vn có th tiêu hu − chúng có th yu i, vn vo, hoc rn v − nh th làm nguy n s sng sót ca hình nh. T quan im này, s tin b k thut không phi là luôn i kèm vi nhng ci thin v tính bn vng ca cht liu. Chng hn, nh tm king d v, nng n c s dng làm giá cho rt nhiu âm bn ã tr nên li thi vào lúc gn cui th k 19 khi king c thay bng nhng phim nha trong sáng phái sinh t cht cellulose. Trong khi mt s cht liu ca phim này dng nh tình trng tt,
12
phn nhiu chúng ã bt u phô ra nhng du hiu ca s tn hi không th o nghch do nhng nhân t ni ti gây ra. Tng t, phn ln các tm nh chp màu ri ra cng s phai lt i. Li tip cn tt nht i vi vic bo tn nhng i tng có nhng “tt xu c hu” nh th là lu tr chúng trong mt môi trng thích hp, di nhng iu kin tuy không chn ng c nhng hu qu ca thi gian nhng có th làm chúng chm li và khin chúng d tiên oán hn. Trong cun sách xut bn trc ây chúng tôi cp nhng khái nim và nhng nguyên lí rng hn ca vic bo tn phòng nga3. Trong cun sách này chúng tôi ch tóm lc nhng nguyên lí nn tng nht trong s ó và
chúng tôi trình ra nhng khuyn cáo v bo tn tiêu chun ã c thai nghén cho nhng thit ch chuyên vic su tp rng ln, thích ng chúng cho mt quan chúng không phi là chuyên gia. Chúng tôi tha nhn rng trách nhim v s bo tn và qun lí các b su tp không ch gii hn vào mt nhóm nh các nhà chuyên môn. Thc vy, vic tham gia ca công chúng trong s bo tn và che ch tài sn vn hoá không ch là mt s thit yu mà còn là mt s u tiên.4 Di sn nhip nh ca chúng ta – chc chn là mt trong nhng thành phn c phân b và ph thông nht v tài sn vn hoá – rt xng áng vi s tham gia nh vy ca công chúng.
Hình 1 S lu ng…