AMARCORD FLM ZELNDE GSTERGEBLMSEL FLM flm zelnde gstergeblmsel flm zmlemes ve anlamlandirma...

download AMARCORD FLM ZELNDE GSTERGEBLMSEL FLM   flm zelnde gstergeblmsel flm zmlemes ve anlamlandirma semiological analysis and interpretation of the film amarcord pelin agocuk

of 12

  • date post

    23-May-2018
  • Category

    Documents

  • view

    216
  • download

    1

Embed Size (px)

Transcript of AMARCORD FLM ZELNDE GSTERGEBLMSEL FLM flm zelnde gstergeblmsel flm zmlemes ve anlamlandirma...

  • Uluslararas Sosyal Aratrmalar Dergisi

    The Journal of International Social Research

    Cilt: 7 Say: 31 Volume: 7 Issue: 31

    www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581

    AMARCORD FLM ZELNDE GSTERGEBLMSEL FLM ZMLEMES VE ANLAMLANDIRMA

    SEMIOLOGICAL ANALYSIS AND INTERPRETATION OF THE FILM AMARCORD

    Pelin AGOCUK

    z

    Sinema, hareketli resimlerin birbiri aradna sralanmasyla oluturulan bir anlam retme aracdr. Grsel ve iitsel elerin bireimi ile oluturulan ykler, gstergeler araclyla bir dil olutururlar. Gstergeler ve gsterge araclyla tanmlanan nesneler, semantik (anlambilim) bir iliki iindedirler. Sinema, kulland gstergelerle dz anlam bakmndan bir yandan gerei yanstrken, dier yandan da yan anlam bakmndan gerekle gerek olamayan ve grnenin ardndaki gerei anlatan bir dile sahiptir.

    Roland Barthesin anlamlandrma yntemi ile Saussuren gsterge anlaynn temel alnd almada, sinema gstergebilimi zerine younlalmtr. Bu balamda, 1973 yl talya ve Fransa ortak yapm Federico Fellininin ynettii Amarcord adl film, Barthesin anlamlandrma yntemi ile Saussuren gsterge anlay temel alnarak zmlenmitir. Filmden belirli sekanslar seilerek, gstergelerin rettikleri anlamlar zmlenmeye ve yorumlanmaya allmtr. almann amac, gstergebilim ve sinema ilikisini aklamak ve bu dorultuda gstergebilimsel film zmlerine bir rnek oluturmaktr.

    Anahtar kelimeler: gerek, sinema, faizm, gsterge, gstergebilimsel zmleme.

    Abstract

    The cinema is a tool and medium that produces meaning through a succession of moving images. Stories formed by the combination of visual and auditory elements are able to create a language with their own signs. These signs and the objects defined by them are in a semantic relationship with one another. Through its signs, the cinema uses a language that on one hand acts as a reflection of reality through denotation, while acting on the other hand as a means for describing imaginary elements and unseen truths through the depiction of real elements.

    In this study based on Roland Barthes interpretation method and on Saussures notion on signs, we have focused on the semiology of the cinema. In this context, we performed according to Barthes interpretation method and Saussures concept on signs an analysis of the film Amarcord, a 1973 French and Italian co-production directed by Federico Fellini. In this context, we selected certain sequences of this film and attempted to analyze and interpret the meanings that their signs produced and conveyed. The aim of this study was to describe the relationship between semiology and cinema, and to thus provide an example of semiological film analysis.

    Keywords: reality, cinema, fascism, indicator, semiological analysis.

    Ar. Gr. Yakn Dou niversitesi, letiim Fakltesi.

  • Uluslararas Sosyal Aratrmalar Dergisi

    The Journal of International Social Research Cilt: 7 Say: 31 Volume: 7 Issue: 31

    www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581

    8

    Giri

    Sinema, toplumsal etkileimi salayan, iinde bulunduu mekan tarihsel, siyasal, ekonomik, toplumsal ve kltrel ynden yanstan ve anlamlandran bir kitle iletiim aracdr. Sinemada her bir sahne bir gsterge iermektedir. Gstergeler, grdmz ve grnenin ardndaki gerei anlamak ve yorumlamak iin kullanlan bir anlamlandrma biimidir. Gstergeler insanlk tarihinden itibaren, belli kltrler iin farkl anlamlandrma ve alglama biimleriyle, insanlarn kendi yaadklar toplum iinde, yaamlarn kolaylatran ve dier insanlarla iletiim kurmalarn salayan aralardr. Gsterge, toplum iindeki bilgi dei tokuu srecinde nesnelerin, fenomenlerin ve kavramlarn fiziksel anlatmdr (Lotman, 2012:13).

    Saussuren tanmna gre, gsteren ve gsterilen gstergenin oluturuculardr ve gsterge, anlam aktarc balanty belirtmek iin, bir nedenlilik dncesi ierdiinden, bir gsteren ile bir gsterilenin ya da bir iitim imgesiyle bir kavramn birleimidir (2005:44-46). Bir gsteren ve bir gsterilenden oluan gstergeler, trafik kurallar, tabelalar ve n rengi gibi birok eye, anlama ve buyrua iaret ederler (2005:48). nsanlar, bu iaretler araclyla, nesnelere veya iitim imgelerine anlam ykleyerek, birbirleriyle iletiim kurarlar.

    Gsterenler dzlemi anlatm dzlemini, gsterilenler dzlemiyse ierik dzlemini oluturur, Hjelmsleve gre, her dzlem biim ve tz olmak zere iki katman ierir: Biim, dilbilim d hibir ncle bavurmadan dilbilimin tm kapsayc, yaln ve tutarl bir biimde (bilimkuramsal ltler) betimleyecei olgulardr; Tz ise, dilbilim d ncllere bavurmadan betimlenemeyecek dilsel zelliklerin tmdr (Barthes, 2005: 48). Birok gstergebilimsel dizge, nesneler, el-kol-ba hareketleri, grntler gibi varl anlamlandrmada yer almayan bir anlatm tz ierir: Bunlar giysinin korunmaya, besinin beslenmeye, yamurluun yamurdan korunmaya yarad gibi, toplum tarafndan, anlamlama amacyla tretilmi kullanm nesneleridir ve yamurluk ayn zamanda hava durumunu belirten bir gstergedir (Barthes:2005:49).

    Gstergebilim konu olarak, yaamsal faaliyetler sreci ierisinde ortaya kan, doal dilde dahil, her trl iletiim etkinliklerinde yer alan gsterge dizgelerini ele alr. Gstergebilim, diller, dzgler, belirtgeler gibi gsterge dizgelerini inceleyen bir bilimdir (Guiraund, 1994: 17). Barthes, gstergebilimin imdiye kadar, yalnzca trafik kurallar gibi pek fazla ilgi iermeyen kodlar ele aldn, gerek bir toplumbilimsel derinlii olan btnlere geildiindeyse, yeniden dille

    karlaldn savunur; nesneler, grntler, davranlar, anlam tayabilirler ve bunu ok sk olarak yaparlar fakat, hibir zaman bamsz bir biimde deil, nk her gsterge dizgesi dille karr (2005:28). Barthes, sadece dilin anlam kuran zellii zerine deil, ayn zamanda sylemsel adan deiken olabilecek anlamlandrma ve yorumlama biimleri zerine de younlamtr.

    Barthese gre, anlamlandrmann iki dzeyi vardr. Dz anlam, gerek dnyadaki nesnenin zihinde oluturduu yansmadr. Gstergenin belirli bir dz anlam vardr ve gsteren arasnda iliki olmas gerekmektedir. Yan anlam ise, gstergenin izleyicinin heyecan ve kltrel deerleriyle bulutuunda oluan etkileimdir (Barthes, 2005:50-51). Sinemada bu anlamlandrma biimi, dz anlam olarak perdeye yanstlan grntnn dnda, izleyicinin iinde bulunduu toplumsal ve kltrel deerleriyle birleerek, farkl anlamlandrma ve yorumlama biimine dnr.

    Sinemada, grntler ve sesler anlaml bir btn oluturacak ekilde birletirilerek sinema dili oluturulur. Sinematografinin icadndan bu yana gelien sre iinde, kurgu araclyla grsel ve szel metinler birletirilerek anlam retilir. Kurmaca sinema araclyla, izleyiciye baka bir dnyann kaplarn aan sinema dili, grnen ile gerek arasndaki ayrm ortaya karr.

    Lotmana gre, ekimlere ayrlm bir film dnyas bize, istenen her ayrnty ayrt etme olana salar (2012:42). Sinemada gstergeler ile oluturulan kodlar araclyla, izleyicinin anlam retmesi salanr ve gerek ile gerek olmayan arasnda bir ba kurulur.

    Bu almada, ncelikle sinema ve gstergebilim ilikisi aklanmaya allmtr. Sinema dilinin kullanm ve gstergebilimsel adan film incelemeleri balamnda, yararl olabilecek zmleme yntemi de gelitirilmitir. almann amac, sinemada gstergebilim yntemi araclyla kodlarn, gstergelerin ve imgelerin sinemada kullanlma biimlerini aklamak ve zmlemektir. almada ayrca anlam retme bakmndan, filmin anlat yapsda incelenmi ve aklanmaya allmtr.

    1. Gstergebilim ve Sinema

    Sinema, btn sanat dallar iinde anlam retme bakmndan en gl aratr. nk, yk retme srecinde tm sanat dallarn da iine alarak, anlamlandrma ve yorumlama olana salayan zengin bir ierie sahiptir. Sinema aratrmalar, 1950li yllardan 60l yllara kadar dil olarak gelitirilememitir. Gstergebilimciler, yazl ve szl dil anlayn yeniden

  • Uluslararas Sosyal Aratrmalar Dergisi

    The Journal of International Social Research Cilt: 7 Say: 31 Volume: 7 Issue: 31

    www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581

    9

    tanmlayarak, sinemann bir dil olarak gelitirilmesini nermilerdir (Monaco, 2005:154). Fakat sinemann bir dili olduu konusunda farkl grler de yer almaktadr. Sinema gstergebilimcisi Christian Metze gre, iyi ykler anlatlmas sinemann bir dili olmasna bal deildir, iyi ykler anlatt iin sinema bir dil olmutur (Monaco, 2005:154).

    Sinemada anlamn iletilmesini dzenleyen gstergeler, Barthesin de belirtmi olduu gibi dz anlam ve yan anlam olarak ikiye ayrlr. Dz anlamda, filmde ne gsterilirse onu anlamak yani ardnda baka bir anlam aramadan direk olarak algladmzdr. Yan anlamda ise, film yk srecinde dz anlam olarak izlediimiz grnt dizelerini de gz nnde tutarak, bir anlam retme abasna gireriz. Sinemada yanstlan, dz anlam olarak gerei alglarken, ayn zamanda gerein ardnda gizlenen grnmez gerei de, yani yan anlam bakmndan neyi ifade ettiini anlamaya ve yorumlamaya alrz.

    Sinema dier sanatlardan farkl olarak, tm sanat dallarn kaydetme zelliine sahipken, yan anlam olarak da bu sanatlardan yararlanmaktadr. Sinemann anlam retme bakmndan dier sanat dallarna gre daha kolay bir dili olduu dnlr.

    Metze gre, kolay bir sanat olan sinema srekli olarak bu kolayln kurban olma tehlikesi iindedir, bu nedenle sinema fazlasyla bir sanattr, buda zmlemeyi zorlatrr, sinemay aklamak zordur, nk onu anlamak kolaydr (Akt. Monaco, 2005:157).

    Sinemann kendine zg anlatm biimi ve yan anlamsal anlatma teknikleri vardr. Sinemacnn kendi tercihlerine bal olarak, teknik adan yaplan tercihlerle anlam retme srecine girilmektedir. Bu teknik zellikler ekim lekleri, kamera hareketleri ve k kullanm gibi destekleyici unsurlarla yan anlamsal bakmdan zenginletirilir.

    Saussure dahil, gstergebilimciler iin gsterge gsteren ve gsterilen olarak ikiye ayrlr. Sinema gstergebilimcisi Metze gre ise, sinemada gsteren ve gsterilen arasnda bir fark yoktur, nk sinemay anlamak kolaydr, fakat aklamak zordur (Monaco, 2005:154). Sinemada izleyiciler gstergeler araclyla grdkleri eyi aklamaya ve yorumlamaya alrlar. Bu balamda, dz anlam olarak grnen gste