agNieszka ciecHaN - pum.edu.pl .ZASTOSOWANIE BADAƒ ELEKTROENCEFALOGRAFICZNYCH W DIAGNOSTYCE...

download agNieszka ciecHaN - pum.edu.pl .ZASTOSOWANIE BADAƒ ELEKTROENCEFALOGRAFICZNYCH W DIAGNOSTYCE CHOR“B

of 12

  • date post

    28-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    213
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of agNieszka ciecHaN - pum.edu.pl .ZASTOSOWANIE BADAƒ ELEKTROENCEFALOGRAFICZNYCH W DIAGNOSTYCE...

N e u r o k o g N i t y w i s t y k a w p a t o l o g i i i z d r o w i u, 2 0 0 9 2 0 1 1p o m o r s k i u N i w e r s y t e t m e d y c z N y w s z c z e c i N i e

4354

agNieszka ciecHaN

ZASTOSOWANIE BADA ELEKTROENCEFALOGRAFICZNYCH W DIAGNOSTYCE CHORB UKADU NERWOWEGO*

* Skrt pracy pod kierunkiem prof. dr hab. n. med. Krystyny Honczarenko

Ukad nerwowy czowieka: mzg i poczenia nerwowe

Ukad nerwowy to wyrafinowany producent wiata. wiata, ktry widzimy, dotykamy i smakujemy. Odpo-wiada on za przetwarzanie informacji, uczenie si i inne zagadki umysu. W jego architekturze wyrni mona wiele struktur wchodzcych ze sob w interakcje, stale dostarczajcych informacji z poszczeglnych receptorw zmysowych, czyli pojedynczych komrek wraliwych na okrelone cechy docierajcego bodca i odbierajcych je z ograniczonego obszaru oraz przekazujcych zwrotne

rozkazy do narzdw wykonawczych, czyli efektorw. Warto zauway, e aden z tych elementw nie dziaa w prni. Wszystkie s ze sob misternie poczone.

Kolejna sprawa: kada komrka receptorowa zostaje pobudzona dopiero wtedy, gdy dotrze do niej waciwy bodziec. Zaczyna wtedy, z okrelon czstotliwoci, wysy-a do nastpnych komrek tzw. potencjay czynnociowe zmiany napicia elektrycznego, czyli sygnay elektrofizjo-logiczne. Im bardziej bodziec pobudzajcy komrk pasuje do jej preferencji, tym czciej bdzie wysyaa sygnay. Jeli w krtkim czasie odpowiednio duo sygnaw dotrze do nastpnej komrki, to ona rwnie si pobudzi i przekae

wiadomo dalej. To troch tak, jakby neurony gray w gu-chy telefon przekazuj sobie zakodowan w potencjaach wiadomo o tym, e otrzymay ze rodowiska pasujc im informacj, jednak aden z nich osobno nie ma pe-nego obrazu sytuacji. Zazwyczaj wysyaj swoje sygnay tylko do nastpnej, najbliszej warstwy komrek, ktra z kolei przekazuje je dalej. W efekcie informacja jest nie tylko posegregowana i rozdrobniona wedug waciwoci bodca i jego pooenia w przestrzeni, ale rwnie podzie-lona w czasie. Zawiera nie tylko cechy obrazu i dwiku, ale rwnie zapachu, smaku, wrae dotykowych, a take

informacje o stanie samego organizmu. Innymi sowy zawiera wszystko, co dochodzi do nas z zewntrznego i wewntrznego rodowiska.

To wszystko zarejestruje, przeanalizuje, rozpozna i poskada w spjn cao, zaledwie w kilka sekund, nasz wasny komputer, jednostka centralna mzg. I to prawie bezbdnie, cho nie zawsze raz na jaki czas nasze puz-zle zostaj z pewnymi lukami, bd niektre czci lduj na niewaciwych miejscach. Nie trudno jednake to poj, biorc pod uwag wielotorowo procesu zoenia tej skom-plikowanej ukadanki w jedn, spjn cao. Podsumowujc, sygnay elektrofizjologiczne w naszym organizmie speniaj dwie gwne funkcje informacyjn, umoliwiajc orod-kowemu ukadowi nerwowemu (OUN) kontakt ze wiatem, oraz koordynacyjn, synchronizujc prac innych ukadw, co wpywa na oglny stan caego ustroju fizjologicznego. Dlatego te niezwykle istotny jest, biorc pod uwag ywy organizm, sprawny przebieg tych sygnaw na caej dro-dze, od komrki do mzgu, i tam waciwe ich obrobienie.

W tym momencie warto zacytowa fragment krt-kiego eseju W. Ducha pt. Od mzgu do umysu, ktry traktuje o naszej zalenoci od mzgu: () Do niedawna modele funkcji mzgu ograniczone byy do funkcji percep-cyjnych oraz modeli pamici skojarzeniowych. Powstay bardzo dokadne symulatory zachowania pojedynczych neuronw i niewielkich grup poczonych ze sob neuro-nw. () Dziaania mzgu nie da si jednak sprowadzi do prostej sieci neuronowej, trzeba uwzgldni jego specy-ficzn architektur, modularn budow kory mzgu, liczne struktury wyspecjalizowane w przetwarzaniu informacji okrelonego typu. Tak pozornie proste czynnoci jak chwy-tanie przedmiotw, wymagaj korelacji pomidzy informa-cj pync z kory wzrokowej i aktywnoci kory ruchowej, ktra nadaje doni odpowiedni ukad. Za koordynacj tych informacji odpowiedzialna jest wyodrbniona cz kory

Z mzgu bowiem, i z mzgu jedynie, pocztek swj bior wszystkie rozkosze nasze i radoci, miech oraz arty, a tako smutki nasze i ble, ale i zy

Hipokrates

44 AGNIESZKA CIECHAN

mzgu naleca do czci ciemieniowej. Lokalne uszkodze-nie tego obszaru kory, jakie moe nastpi np. z powodu wylewu krwi do mzgu, powoduje niezdolno do chwy-tania przedmiotw. Takie uszkodzenia nauczyy nas wiele o specjalizacji rnych obszarw mzgu. Dopki wszystko dobrze dziaa moemy ywi zudzenie, e tajemnicze ja kieruje swoj wol zachowanie organizmu. Kiedy jednak rne mechanizmy dziaania mzgu si zaamuj prawda wychodzi na jaw ja jest jedn z wielu rzeczy, ktre tworzy mzg (). Zgodnie z jego sowami mona mwi o roli mzgu jako materii determinujcej nasze moliwo-ci, ksztatujcej osobowo i umiejtno podejmowania decyzji. Inaczej, korygowanie nieprawidowoci w funk-cjonowaniu mzgu moe zmieni ycie czowieka. Wnio-sek z tego taki, kiedy nasz mzg dziaa prawidowo, my te dobrze funkcjonujemy, a kiedy nasz mzg nie pracuje prawidowo pojawiaj si problemy. Powysze zalenoci, zwizku pomidzy dziaaniem mzgu, czynnociami OUN (aktywnoci bioelektryczn), a szerok gam ludzkich zachowa, tumacz obecnie wyrafinowane techniki neu-roobrazowania struktur OUN oraz badania jego czynnoci bioelektrycznej. Wspczenie, metody obrazowania struk-tury i czynnoci OUN, dopeniaj si, czc swe moliwo-ci, pozwalaj na ocen blisz kompleksowej.

rdem trendu czenia bada czynnociowych i struk-turalnych jest fakt, i zmiany strukturalne nie zawsze powo-duj upoledzenie czynnoci, a zmiany czynnociowe z kolei mog nie by zwizane ze zmianami strukturalnymi. Przy-kadem takiego poczenia moe by integrowanie danych o rnych modalnociach, w tym przypadku bada elektro-encefalograficznych z rezonansem magnetycznym, poprzez naoenie mapy powstajcej na podstawie badania EEG na obraz struktur mzgowia, uzyskany w badaniu rezonansu magnetycznego lub uaktywnianie czynnociowego MRI (fMRI) przez okrelone elementy napadowe rejestrowane podczas dugotrwaego monitorowania EEG. Ta kombi-nacja daje nowe moliwoci diagnostyczne i poznawcze, np. w przedoperacyjnej, nieinwazyjnej diagnostyce ogni-ska padaczkowego i dostarcza trjwymiarowej lokalizacji wyadowa padaczkowych.

Kolejnym krokiem na drodze rozwoju moliwoci dia-gnostycznych metodami neuroobrazowania s prby po-czenia metod badania infrastruktury metabolicznej OUN z aktywnoci bioelektryczn odzwierciedlajc stany czynnociowe. Jednak na obecnym etapie metody te nie nadaj si jeszcze do diagnostyki indywidualnej. To zna-czy, nie daj odpowiedzi na pytanie czy w danym, kon-kretnym przypadku mamy do czynienia z chorob, bowiem budowa i funkcjonowanie ludzkiego mzgu s u kadego z nas zbyt zrnicowane. Nie da si przyporzdkowa kon-kretnego modelu aktywnoci mzgu do danego zaburzenia. Niemniej, wnioski jakie pyn z prac nad obrazowaniem mzgu wskazuj jak wan rol odegray, dostarczajc ju dzi informacji o moliwych przyczynach zaburze psy-chicznych, niosc skuteczn pomoc ludziom i przybliajc nas do rozwizania zagadki jak dziaa mzg, pozwalajc

nam dostrzec w mzgu to, co jeszcze kilka lat temu byo niedostrzegalne.

Klasyczna elektroencefalografia rozwijana jest inten-sywnie od przeszo 100 lat i od dawna mieci si w kano-nie podstawowych metod diagnostyki mzgu (w istocie pierwsze badanie elektroencefalograficzne, tzn. rejestra-cj czynnoci bioelektrycznej mzgu, wykona w 1924 r. Hans Berger, psychiatra i neurolog z Jeny, a przed nim, jednym z pierwszych, ktry przeprowadzi dowiadczenie w tym obszarze i zarejestrowa pierwszy polski zapis EEG, by Adolf Beck, ktry swoj prac opublikowa w 1890 r.). Sama diagnostyka elektroencefalograficzna odgrywa istotn rol, umoliwiajc nieinwazyjn ocen czynnoci ukadu nerwowego. Powtarzalno oraz moliwo porwnywa-nia wynikw bada elektrofizjologicznych pozwala na ich stosowanie nie tylko w postpowaniu diagnostycznym, ale rwnie w monitorowaniu przebiegu schorze i ocenie sku-tecznoci leczenia. Reorganizacja pracy mzgu moe by wynikiem zmian zwizanych z przebiegiem procesw cho-robowych. Zmiany chorobowe na poziomie OUN znajduj odbicie wanie we waciwociach funkcjonalnych i mor-fologicznych mzgu, ktre z kolei wpywaj na ksztat reje-strowanej aktywnoci elektrycznej z komrek nerwowych mzgu. Badania elektroencefalograficzne uatwiaj rni-cowanie schorze czynnociowych i organicznych mzgu, a w niektrych przypadkach pozwalaj umiejscowi proces chorobowy w okrelonej okolicy.

Niniejsza praca powicona jest wanej funkcji elek-troencefalografii diagnostyce chorb ukadu nerwowego, a w tym ocenie dynamiki oraz kontroli procesu chorobowego. Poza prezentacj EEG jako metody diagnostycznej, szerzej omwiona zostanie problematyka dotyczca postpowania diagnostycznego w przypadku padaczki.

Obecnie badanie EEG jest szczeglnie istotne u pacjen-tw z napadami padaczkowymi, ale take szeroko stosowane w praktyce klinicznej do oceny zaburze autystycznych u dzieci, rozpoznawania i monitorowania przebiegu neuro-infekcji, po urazie czaszkowym, dla rnicowania piczek, a take jest metod pomocnicz w ocenie stanu pacjen-tw z guzami mzgu i naczyniopochodnym uszkodzeniem mzgu (po udarach mzgowych). Dodatkowo, EEG moe by uywane do monitorowania takich procedur jak: gbo-koci znieczulenia, efektu barbituranu podczas testu Wada oraz jako poredni wskanik perfuzji mzgowej w ttnicach szyjnych; a take w oddziaach intensywnej opieki medycz-nej w celu monitorowania gbokoci piczki lub mierci mzgu. Analiz zapisu EEG wykorzystuje si rwnie w cha-rakterystyce pourazowych lub toksycznych uszkodze OUN.

Aktywno elektryczna mzgu

Aktywno spontaniczna i potencjay wywoaneCo to jest EEG? Elektroencefalografia, czyli badanie

mierzce aktywno elektryczn w mzgu generowan przez skupiska komrek nerwowych okrelonych obszarw

ZASTOSOWANIE BADA EEG W DIAGNOSTYCE CHORB UKADU NERWOWEGO 45

mz gu, jest swego rodzaju testem diagnostycznym (bada-niem funkcjonalnym), ktry wykrywa impulsy elektryczne w mzgu. Przeprowadzajc je wykorzystuje si neurolo-giczn informacj zwrotn. Komputer rejestruje indywi-dua