6. plodovi PPF

Click here to load reader

  • date post

    26-Nov-2015
  • Category

    Documents

  • view

    173
  • download

    2

Embed Size (px)

description

Prezentacija Botanika PPF .

Transcript of 6. plodovi PPF

  • Katedra za Botaniku,Poljoprivredno - prehrambeni fakultet u SarajevuGenerativni biljni organi - plodovi Organografija

  • PLOD generativni organ biljke koji slui zatiti i rasprostranjivanju sjemenke nastaje kao rezultat oplodnje iz plodnika tuka u kojem se nalazi sjemeni zametak ostali dijelovi cvijeta (perijant, pranici, vrat tuka s igom) nakon oplodnje najee se sasue i otpadnu

  • Tipovi opraivanja: samoopraivanje (autogamija) unakrsno (stranoopraivanje) neizostavan proces koji prethodi oploenju prenoenje polena sa jednog cvijeta na njuku (ig) tuka drugog ili istog cvijeta sa ciljem spajanja muke i enske spolne gamete, a u kontekstu obrazovanja ploda i omoguavanja daljnjeg irenja vrsteOPRAIVANJE

  • OPRAIVANJESamoopraivanje prenoenje polena sa jednog cvijeta na njuku (ig) tuka istog cvijeta samopraivanje nije korisno za biljku jer ga prati samooploenje - autogamija kod autogamije ne postoji mogunost rekombinacije gena uslijed ega je manja sposobnost prilagodbe novonastalog organizma na razliite uvjete stanita kod nekih biljaka (ljubiica, kikiriki...) pored normalno obojenih i otvorenih cvjetova javljaju se i neugledni cvjetovi koji se ne otvaraju (kleistogamni cvjetovi) i gdje je samo-opraivanje jedino i mogue

  • OPRAIVANJEPrilagodbe koje onemoguavaju samoopraivanje:

    heterostilija dihogamija herkogamija autosterilitet

    Heterostilija - oblik dimorfizma kod kojeg hermafroditni cvjetovi iste biljne vrste imaju kod pojedinih individua ili dugaki stubi i kratke pranike ili obrnuto. Ova pojava karakteristina je za jagorevinu (Primula veris), heljdu (Fagopyrum esculentum)Dihogamija - pojava neistovremenog sazrijevanja pranika i tuka u istom cvijetu Protoandrija - kada ranije sazrijevaju pranici Protoginija - kada ranije sazrijeva tuak

  • Herkogamija - nepodudarnost u poloaju pranika i iga tuka - prostorno razdvajanje ekspresije spola u hermafroditnim cvjetovima npr. kada je ig tuka iznad pranika te je opraiva samo u kontaktu sa igom tuka i obrnutoAutosterilnost - nemogunost samoopraivanja i samooplodnje uvjetovano sterilnou ili mukih ili enskih spolnih gametaOPRAIVANJE

  • Stranoopraivanje prenoenje polena sa jednog cvijeta na njuku (ig) tuka drugog cvijeta Geitonogamija - opraivanje koje se vri izmeu razliitih cvjetova istog individuaKsenogamija - opraivanje koje se vri izmeu cvjetova raznih individuaOPRAIVANJE

  • Tipovi opraivanja (ovisno o nainu prenoenja polena):

    anemofilija (pomou vjetra) zoofilija (pomou ivotinja) - entomofilija - insekti - malakofilija - puevi - ornitofilija - ptice hidrofilija (pomou vode)OPRAIVANJE

  • OPLODNJA Nakon opraivanja slijedi oplodnja, odnosno spajanje mukih i enskih spolnih gameta zrelo polenovo zrno kada padne na ig tuka apsorbira vodu i hranjive materije i proklije u polenovu cijev

    polenova cijev prolazi kroz vrat tuka do sjemenog zametka gdje se polenovo zrnce spaja sa enskom spolnom gametom za spolno razmnoavanje veine biljaka (kritosjemenjae) karakteristina je dvostruka oplodnja

    prva spermalna gameta stapa se sa jajnom elijom obrazujui zigotu (klicu) dok se druga spermalna gameta spaja sa centralnim jedrom embrionove kese obrazujui hranjivo tkivo endospermTok oplodnje

  • izogamija - spajanje morfoloki jednakih, a fizioloki razliitih gameta

    anizogamija - spajanje morfoloki nejednakih gameta oogamija - poseban oblik anizogamije gdje je muka gameta znatno manja, a enska vea i uvijek nepokretnaOPLODNJATipovi oplodnje

  • OBRAZOVANJE PLODOVA BEZ OPLODNJE Partenokarpija ApomiksisPartenokarpija proces obrazovanja plodova bez prethodne oplodnje i to plodova kod kojih nema normalno razvijenih sjemenki stimulativna - izazvana razliitim stimulatorima vegetativna - bez ikakvog uticaja sa strane lana - izazvana embrionom koji pod djelovanjem vanjskih ili unutarnjih faktora rano abortiraPartenokarpija moe biti: potpuna djelomina

  • OBRAZOVANJE PLODOVA BEZ OPLODNJEApomiksis proces obrazovanja plodova bez prethodne oplodnje i to plodova kod kojih su normalno razvijene sjemenkeApomiksis se moe javiti kao: obligatan (jedini) fakultativan nain razmnoavanjaTipovi apomiksisa (s obzirom na dio sjemenog zametka iz kojeg se razvija klica): partenogeneza - klica se razvija iz neoploene jajne elije apogamija - klica se razvija iz elija pomonica, sinergida i antipoda aposporija - klica se razvija iz tzv. aposporne embrionove kese koja je nastala iz neke elije nucelusa ili omotaa sjemenog zametka) adventivna embrionija - klica se razvija direktno iz neke elije nucelusa ili omotaa sjemenog zametka, adventivna embrionija vrlo je esto popraena pojavom poliembrionije)

  • GRAA PLODA (nastalog oplodnjom) Temeljni dijelovi ploda:

    sjeme(nka) (koja se razvija iz sjemenog zametka) plodov omota - perikarp (koji se razvija iz plodnika)u formiranju ploda mogu sudjelovati i drugi dijelovi cvijeta (cvjetna loa, drka)

  • SJEMENKA Sjeme(nka)

    reproduktivni organ biljke koji nastaje iz sjemenog zametka nakon oplodnje sjeme nastalo iz sjemenog zametka nakon oplodnje se sastoji od: - klice (embrija), - sekundarnog endosperma i - sjemenjae prvom oplodnjom (spajanjem generativne polenove elije i primarne jajne elije) nastaje zigota iz koje e se razviti klica drugom oplodnjom (spajanjem druge generativne polenove elije i centralnog jedra embrionove kese) nastaje endosperm iz integumenata ili dijela nucelusa razvija se sjemena ljuska ili sjemenjaa

  • Klica - mlada biljka u latentnom stanju Osnovni dijelovi klice: klicin pup ili plumula klicin listi (kotiledon ili supka) klicin korjeni ili radikulaSjemenjaa omota sjemena, nastaje iz integumenata sjemenog zametka - zatitna ulogaEndosperm predstavlja hranljivo tkivo koje slui za poetnu ishranu mlade biljke endosperm moe zauzimati vei dio sjemena, a klica mali dio (trave i itarice) neka sjemena nemaju endosperm (klica za vrijeme svog razvoja apsorbuje itavo tkivo endosperma pa zauzima svu povrinu sjemena (Fabaceae,Brassicaceae)SJEMENKA

  • Veliina i teina sjemena (sjemenke) veoma sitna (Centaurium, Hypericum...) pa i do ak 15 kg (rod Cocos)

    Oblik sjemena loptast, elipsoidan, valjkast, nitast...

    Boja sjemena veinom smee, crvene i sive boje jednobojne i arene sjemenkeSJEMENKA

  • Kod nekih plodova perikarp je jasno diferenciran u tri sloja: egzokarp mezokarp endokarpEgzokarp - vanjski dio perikarpa pokorino tkivo na povrini perikarpa kod nekih plodova kao pokorino tkivo se razvija periderm (hrapavo - mumula...)Mezokarp - sredinji dio perikarpa izgraen od tankozidnih parenhimskih elija sa krupnim vakuolama ispunjenim elijskim sokom kod nekih plodova u mezokarpu mogu biti prisutni sklereidi (kruka, dunja)Endokarp - unutranji dio perikarpa kod kotiavog voa endokarp predstavlja koticu kod jabuastog voa endokarp predstavlja sjemenu kuicuPERIKARP Perikarp obavija sjeme, titi ga i eventualno pomae njegovo rasprostiranje

  • PERIKARPZavisno od morfoloke i anatomske grae perikarpa, plodovi se znatno razlikuju

    Prema nainu oslobaanja sjemenke (da li se perikarp otvara ili ne) dijele se na: - pucajue - nepucajue

    Prema konzistenciji perikarpa nepucajui se dijele na: - sune - sone

  • meu plodovima postoje velike razlike, a u skladu s tim i brojne klasifikacije

    u botanikoj klasifikaciji najee se primjenjuje podjela plodova po Becku koja kao glavni parametar podjele uzima mjesto i nain nastajanja plodova

    KLASIFIKACIJA PLODOVA po toj podjeli plodovi se dijele na jednostavne i sloene. jednostavni plodovi su nastali iz jednog cvijeta (monantokarpni plodovi), a sloeni iz cijele cvasti (poliantokarpni plodovi)

  • U formiranju uestvuje jedan tuak izgraen iz jedne (monokarpan ginecej) ili vie karpela (sinkarpan ginecej)U formiranju uestvuje vei broj tuaka jednog cvijeta (apokarpan ginecej) MONANTOKARPNI PLODOVI(nastali u jednom cvijetu)Posebni (pojedinani) plodoviZbirni plodoviMonantokarpni plodovi se dijele na: posebne (pojedinane) i zbirne plodove

  • nastaju iz cvijeta u kojem se nalazi jedan tuak koji je izgraen iz jedne ili vie karpela (ginecej monokarpan ili sinkarpan)

    prema nainu oslobaanja sjemenke (da li se perikarp otvara ili ne) dijele se na: - pucajue - nepucajue

    nepucajui se prema konzistenciji perikarpa dijele na: - sune - sonePosebni (pojedinani) plodovi

  • POSEBNI PLODOVI (PUCAJUI)MJEAK (FOLIKULUS) viesjemeni plod u ijoj izgradnji sudjeluje monokarpan ginecej otvara se samo jednim uzdunim avom karakteristian plod kod mnogih biljaka iz fam. Ranunculaceae (kukurijek, jedi...)Pucajui plodovi su plodovi sa sunim, koastim ili odrvenjelim perikarpom kojise u vrijeme sazrijevanja otvara i oslobaa sjeme bez opadanja ploda sa majke biljke

  • MJEAK (FOLIKULUS)POSEBNI PLODOVI (PUCAJUI)

  • MAHUNA (LEGUMEN) viesjemeni plod u ijoj izgradnji sudjeluje monokarpan ginecej otvara se sa dva uzduna ava karakteristian plod za sve biljke iz fam. Fabaceae kod nekih biljaka mahuna se ne otvara (kikiriki) kod esparzete mahuna je jednosjemena POSEBNI PLODOVI (PUCAJUI)

  • MAHUNA (LEGU