საქართველო–თურქეთის ეკონომიკურ...

48
საქართველოს განვითარების საქართველოს განვითარების კვლევითი ინსტიტუტი კვლევითი ინსტიტუტი - : საქართველო თურქეთი - : საქართველო თურქეთი ეკონომიკური პოტენციალი და ეკონომიკური პოტენციალი და ურთიერთობები ურთიერთობები იოსებ არჩვაძე იოსებ არჩვაძე თბილისი თბილისი 2012 2012

Transcript of საქართველო–თურქეთის ეკონომიკურ...

საქართველოს განვითარების საქართველოს განვითარების კვლევითი ინსტიტუტი კვლევითი ინსტიტუტი

- :საქართველო თურქეთი- :საქართველო თურქეთი ეკონომიკური პოტენციალი და ეკონომიკური პოტენციალი და

ურთიერთობებიურთიერთობები იოსებ არჩვაძე იოსებ არჩვაძე

თბილისი თბილისი20122012

8.8

6.1

2.3

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

ტერიტორია მოსახლეობა მშპ მოსახლეობის 1 სულზე

საქართველოს თანაფარდობა თურქეთთან (პროცენტი: თურქეთი = 100)

მოსახლეობის ზრდის დინამიკა საქართველოსა და თურქეთში 2000 წელთან შედარებით

(პროცენტი)

10099.2

98.697.9

97.3 97.5

99.2 99.1 98.8 98.9

100100.8

100

101.7

103.3

105

106.6

101.6

102.8

104.1

105.3

106.6

107.8

109

96

98

100

102

104

106

108

110

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

საქართველოს მოსახლეობა , პროცენტულად თურქეთის მოსახლეობასთან

6.7

6.54

6.39

6.25

6.12

6.436.47

6.38

6.28

6.22 6.226.19

6

6.1

6.2

6.3

6.4

6.5

6.6

6.7

6.8

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

16.1

27.2

67.5 66.6

16.4

6.1

0

10

20

30

40

50

60

70

0–14–წლიანები 15–64 წლიანები 65<

საქართველოს და თურქეთის მოსახლეობის ასაკობრივი სტრუქტურა (პროცენტობით მთელ მოსახლეობასთან)

საქართველო

თურქეთი

0-14 წლიანების 65 წელზე უხნესი მოსახლეობის ცნობისათვის: 65 წელზე უხნესიმოსახლეობის თანაფარდობა 0-14

წლიანებთან

23.8

40.8

24.3

9.1

101.9

22.4

-10

10

30

50

70

90

110

0-14 წლიანების 65 წელზე უხნესი მოსახლეობის ცნობისათვის: 65 წელზე უხნესიმოსახლეობის თანაფარდობა 0-14

წლიანებთან

დემოგრაფიული დატვირთვის დონე საქართველოსა და თურქეთში(თანაფარდობა 15-64 წლიან მოსახლეობასთან; პროცენტი)

საქართველო

თურქეთი

31.2

21.5

37.6

28.3

10

15

20

25

30

35

40

1990 2010

მოსახლეობის მედიანური ასაკი საქართველოსა და თურქეთში 1990 და 2010 წლებში (წელი)

საქართველო

თურქეთი

მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდის ტემპი 2000 წელთან შედარებით

(2000 = 100)

100104.7

110.5

122.7129.9

142.4

155.7

175179.2

172.4

183.4

195.3

10094.3

100.1105.4

115.3

124.9

133.5139.8 140.7

133.9

145.9

155.5

90

110

130

150

170

190

210

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

საქართველოს მთლიანი შიდა პროდუქტის თანაფარდობა თურქეთის მთლიან შიდა პროდუქტთან

(პროცენტი)

1.14

1.64

1.46

1.32 1.31 1.33

1.471.58

1.76 1.75

1.59

1.811.93

2.14 2.132.25

2.12 2.112.16

2.31 2.35 2.382.32 2.3

1

1.2

1.4

1.6

1.8

2

2.2

2.4

2.6

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

მიმდინარე ფასებით

მსყიდველობითი უნარიანობისპარიტეტით

საქართველოს თანაფარდობა თურქეთთან მთლიანი შიდა პროდუქტით მოსახლეობის ერთ სულზე

(პროცენტი)

17

25.1

22.9

21.1 21.420.7

22.7

24.7

28 28.2

25.5

29.328.8

32.733.3

35.934.7

32.8 33.3

36.337.5

38.337.4 37.2

10

15

20

25

30

35

40

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

მიმდინარე ფასებით

მსყიდველობითი უნარიანობისპარიტეტით

 შრომის მწარმოებლურობა საქართველოსა და თურქეთში

(აშშ დოლარი ყოველ ერთ დასაქმებულზე)

1655.8 1706.9 1845.9 2199.5 2874.4 3674.9 4445.85999

80346501.8 7164.9

8536

12409.8

8528.710851.7

13394.4

19139.5

23214.924962.8

30196.1

33237.1

27991.7

31501.1 30872.1

0

5000

10000

15000

20000

25000

30000

35000

40000

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

13.3

20.0

17.0 16.415.0

15.8

17.8

19.9

24.223.2 22.7

27.6

10.0

12.0

14.0

16.0

18.0

20.0

22.0

24.0

26.0

28.0

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

შრომის მწარმოებლურობა საქართველოში თურქეთთან შედარებით

(აშშ დოლარებში; ყოველ ერთ დასაქმებულზე;

თურქეთი = 100 )

უმუშევრობის დონე საქართველოსა და თურქეთში 2000-2011 წლებში

(პროცენტი)

10.3

11.1

12.6

11.5

12.6

13.8 13.6 13.3

16.516.9

16.3 16.2

6.5

8.3

10.3 10.5 10.310.6

10.2 10.210.9

14.0

11.9

10.5

6.0

8.0

10.0

12.0

14.0

16.0

18.0

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

ინფლაცია საქართველოსა და თურქეთში(წინა წლის საშუალო დონესთან , პროცენტი)

4.0 4.7 5.6 4.8 5.78.3 9.2 9.2 10.0

1.7

7.19.6

55.0 54.2

45.1

25.3

8.6 8.29.6 8.8

10.4

6.38.6

6.0

0.0

10.0

20.0

30.0

40.0

50.0

60.0

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

ინფლაციის ინდექსი საქართველოსა და თურქეთში 2000 წელთან შედარებით

(2000 წელი = 100)

100 104.7 110.5 115.8 122.4 132.5144.6

158173.8 176.8

189.4207.5

100

154.2

223.9

280.6304.7

329.6

361.3

392.9

433.9461.1

500.6

530.7

100

150

200

250

300

350

400

450

500

550

600

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

ფასების დონე საქართველოსა და თურქეთში მსოფლიო დონესთან შედარებით

(მსოფლიო დონე = 100 )

30.8 30.3 29.9 31

36.640.7

43.7

49.7

59.8

51.5 51.8

57

51.9

39.543.5

52.9

59.5

64.6 64.2

73.1

79.9

69.9

75.972.4

20

30

40

50

60

70

80

90

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

59.2

76.6

68.7

58.6

61.563

68.1 68.1

74.873.6

68.2

78.8

50

55

60

65

70

75

80

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

ფასების დონე საქართველოში თურქეთთან შედარებით, %(თურქეთი = 100)

ეკონომიკური დისკომფორტის ინდექსი საქართველოსა და თურქეთში

(პროცენტი)

14.415.8

18.216.3

18.3

22.1 22.7 22.5

26.5

18.6

23.425.8

61.562.6

55.5

35.8

18.8 18.8 19.8 1921.4

20.3 20.5

16.6

10

20

30

40

50

60

70

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

თურქეთის სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავლებისა და ხარჯების თანაფარდობა მთლიან შიდა პროდუქტთან 2000–2011 წლებში

(პროცენტი)

27.528.2

28.8

31 31.2

32.432.8

31.7 31.532

32.7

33.9

43.1 42.9 42.7

41

35.1

32.6 32.833.3

33.8

37.6

35.6

34.8

27

29

31

33

35

37

39

41

43

45

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

შემოსავლები

ხარჯები

თურქეთისა და საქართველოს მთლიანი შიდა პროდუქტების ადმინისტრირების დონეთა შორის სხვაობა 2000–2011 წლებში

(სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავლებისა და ხარჯების მშპ–სთან თანაფარდობის მეტობა თურქეთში საქართველოსთან შედარებით; პროცენტული პუნქტი)

12.3 11.910.7

15.0

8.1 8.0

6.1

2.4

0.8

3.04.5

5.7

25.6 25.526.3

24.5

15.7

10.49.5

4.9

1.11.8

2.6

4.4

0

5

10

15

20

25

30

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

შემოსავლების თანაფარდობის მიხედვით

ხარჯების თანაფარდობის მიხედვით

სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავლები მოსახლეობის ერთ სულზე საქართველოსა და თურქეთში 2000-2011 წლებში

(აშშ დოლარი)

104.2 118.5 140.3 146.8274.1

362.2470.7

680.6

901.4718.8 741.9

873.4

1109.7

817.7976.5

1352.9

1734.2

2323.9

2549.8

2984.3

3294.5

2788.3

3368.9

3582.5

100

600

1100

1600

2100

2600

3100

3600

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

119,9 126,5 127,6 152 230,2329,5 411,1

661,3

959,4 879,4 867,4 942,1

1633,1

1214,31448,9

1790,91952,1

2341,62547,9

3136,6

3542,8

3276,7

3665,2 3677,9

100

600

1100

1600

2100

2600

3100

3600

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

სახელმწიფო ბიუჯეტისხარჯებიმოსახლეობის ერთსულზესაქართველოსა და თურქეთში2000-2011 წლებში

(აშშდოლარი)

საქართველო

თურქეთი

სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავლები და ხარჯები მოსახლეობის ერთ სულზე საქართველოში პროცენტობით თურქეთთან შედარებით

2000-2011 წლებში (თურქეთი = 100)

9.4

14.5 14.4

10.9

15.8 15.6

18.5

22.8

27.4

25.8

22

24.4

7.3

10.4

8.8 8.5

11.8

14.1

16.1

21.1

27.1 26.8

23.7

25.6

5

10

15

20

25

30

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

შემოსავლები

ხარჯები

 სახელმწიფო ვალი საქართველოსა და თურქეთში

2000-2011 წლებში (მთლიანი შიდა პროდუქტის პროცენტი)

69.466.7

65.0

53.8

43.6

34.1

27.3

21.5

27.6

37.339.1

36.8

51.3

77.6

73.7

67.4

59.2

52.3

46.1

39.4 39.5

46.1

42.240.3

20.0

30.0

40.0

50.0

60.0

70.0

80.0

90.0

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

სახელმწიფო ვალი მოსახლეობის ერთ სულზე საქართველოსა და თურქეთში

2000-2011 წლებში (აშშ დოლარი)

476.2 486 505 494.7 518.1 506.2 482.5 501.3811.4 915.8

1027.4 1139.5

2065.62253.7

2502.1

2939.8

3293.5

3755.73582.9

3715.8

41354017.4

4345.8 4266.4

400

900

1400

1900

2400

2900

3400

3900

4400

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

23.1

21.6

20.2

16.815.7

13.5 13.5 13.5

19.6

22.823.6

26.7

10

12

14

16

18

20

22

24

26

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

მოსახლეობის ერთ სულზე საქართველოს სახელმწიფო ვალის თანაფარდობა თურქეთის ანალოგიურ მაჩვენებელთან 2000-

2011 წლებში (აშშ დოლარებში)

სახელმწიფო ვალის თანაფარდობა სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავლებთან საქართველოს და თურქეთში 2000-2011 წლებში

(პროცენტი)

457.2

410

359.9337

189

139.7

102.5

73.690

127.4138.5 130.5

183.9

275256.2

217.3

189.9

161.6140.5

124.5 125.5144.1

129119.1

70

120

170

220

270

320

370

420

470

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

28.6

8.5 8.817.3

33.921.8

129.7

93.9

164.5

97.991.8

100

0

20

40

60

80

100

120

140

160

180

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები თურქეთიდან საქართველოში 2000-2011 წლებში

(მლნ. აშშ დოლარი)

21.8

7.7

5.3 5.1

6.8

4.9

10.9

4.7

10.5

14.9

11.3 11.8

0

5

10

15

20

25

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

თურქული ინვესტიციების წილი საქართველოში განხორციელებულ ინვესტიციებში, %

იმპორტის დინამიკა საქართველოსა და თურქეთში 2000 წელთან შედარებით

(2000 = 100)

100 96.6

109.5

136.9

159.1

190.8

215.3

241

261.9

210.7 214.1

287.9

100

75.2

90.6

113.1

136.2

153

166

187.3 183.4

159.2

193.2

227.5

70

120

170

220

270

320

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

ექსპორტის დინამიკა საქართველოსა და თურქეთში 2000 წელთან შედარებით

(2000 = 100)

10092.7

116.1

139.3 138.3

156.5

128.4 132.4 132.6121.4 124.8

173.6

100

122.1

141.5

169.2

192.4

216.2

242.6

270

286.4

263.2

279.9

304.4

90

140

190

240

290

340

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

საქართველოს თურქეთთან ექსპორტ-იმპორტის ზრდის ტემპი 2000 წელთან შედარებით

(პროცენტი; 2000 = 100)

100 93.8 72.2110.9

159.4 163.8 165.7230.9

353.4303.5 287.8 305.9

100 96.1 80.4 100.4

181.3

253.8

468.7

652.8

843.5

706.6

795.5

1140.4

50

250

450

650

850

1050

1250

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

ექსპორტი იმპორტი

45.7

51

42.2

75.7

43.5

69.9

40.5

68.1

35.1

64.8

34.8

62.9

25.5

61.3

23.6

63.1

23.7

65.4

25.2

72.5

30.0

61.4

31

56

20

30

40

50

60

70

80

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

ექსპორტით იმპორტის გადაფარვა საქართველოსა და თურქეთში (პროცენტი)

საქართველო

თურქეთი

საქართველოს ექსპორტით იმპორტის გადაფარვა(პროცენტი)

45.742.2 43.5

40.5

35.1 34.8

25.523.6 23.7 25.2

30 31

66.865.2

60

73.7

58.7

43.1

23.6 23.6

28 28.7

24.1

17.9

0

10

20

30

40

50

60

70

80

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

სულ თურქეთთან

73

419.7

72.1

465.6

79.1

527.3

106.2

680.1

149.9

895.3

200.2

1093

212.8

1256.7

280.3

1557

341.2

1893.6

258.5

1448.1

354.8

1596.3

489.8

1852.6

0

200

400

600

800

1000

1200

1400

1600

1800

2000

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველოსა და თურქეთის ექსპორტი მოსახლეობის ერთ სულზე

2000–2011 წლებში (აშშ დოლარი)

საქართველო თურქეთი

17.4

15.515

15.6

16.7

18.3

16.9

18 18 17.9

22.2

26.4

10

12

14

16

18

20

22

24

26

28

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველოს თანაფარდობა თურქეთთან მოსახლეობის ერთ სულზე ექსპორტის მოცულობით

(აშშ დოლარებში; პროცენტი)

თურქეთის წილი საქართველოს ექსპორტსა და იმპორტში

(პროცენტი)

2322

15.5

17.918.3

14.113.2

13.9

17.6

19.9

13.6

10.4

15.7

14.2

11.3

9.8

1111.4

14.2 1414.9

17.516.9

18

9

11

13

15

17

19

21

23

25

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

ექსპორტი იმპორტი

6.15.5

4.24.9

6.3 6.3

8.38.8

9.4 9.4 9.4

10.7

0

2

4

6

8

10

12

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველოს თურქეთთან სავაჭრო ბრუნვის თანაფარდობა

საქართველოს მთლიან შიდა პრდუქტთან(პროცენტი)

საქართველოს ექსპორტ–იმპორტში თურქეთის წილის ჯერადი მეტობა თურქეთის ექსპორტში საქართველოს წილთან შედარებით

2000–2011 წლებში (ჯერ)

57.5

64.762

74.6

57.2

36.2

21.620.4

24.8 25.8

17.4

11.1

41.8

45.2

40.8

34.4

29.2

23.320.6 21

22.7 21.719.1 19.1

0

10

20

30

40

50

60

70

80

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

თურქეთის წილი საქართველოსექსპორტში აღემატება საქართველოსწილს თურქეთის ექსპორტში, ჯერ

თურქეთის წილი საქართველოსიმპორტში აღემატება საქართველოსწილს თურქეთის ექსპორტში, ჯერ

მთლიანი შიდა პროდუქტისა და ექსპორტ-იმპორტის ზრდის ინდექსების თანაფარდობა საქართველოს და თურქეთში 2001-

2011 წლებში (პროცენტი)

0.9

1.96

1.66

0.75

0

0.5

1

1.5

2

2.5

საქართველო თურქეთი

მშპ-ის ზრდის ყოველ პროცენტზეექსპორტის ზრდა

ექსპორტის ზრდის ყოველპროცენტზე იმპორტის ზრდა

ნავთობპროდუქტების იმპორტის დინამიკა 2000-2011 წლებში(აშშ დოლარებში; პროცენტი; 2000 წ . = 100)

100122.5

69 81.4

144.2

260.5

343.4

431

590.7

430.2

538.8

711.6

100 87.4 96.5121.3

151

222.8

302.5

355.1

506

313.4

403.5

555.8

0

100

200

300

400

500

600

700

800

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

ნავთობპროდუქტების იმპორტის თანაფარდობა მთლიან შიდა პროდუქტთან

(პროცენტი)

4.2

4.9

2.6 2.6

3.6

5.2

5.7

5.4

5.9

5.2

6

6.6

3.6

4.3

43.8

3.7

4.4

5.5

5.2

6.6

4.9

5.2

6.9

2

2.5

3

3.5

4

4.5

5

5.5

6

6.5

7

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო თურქეთი

ნავთობპროდუქტების იმპორტის წილი იმპორტის მთლიან მოცულობაში საქართველოსა და თურქეთში

2000-2011 წლებში (პროცენტი)

17.5

20.1

17.8 17.8

14.8

18.2

20.719.9

23.9

21.220.8

22

18.2

21

11.2

9.2

10.1

13.5

12.1

10.7

12.1 12.3

13.2 13

9

11

13

15

17

19

21

23

25

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

თურქეთი

საქართველო

ნავთობპროდუქტების იმპორტი მოსახლეობის ერთ სულზე საქართველოსა და თურქეთში 2000-2011 წლებში

(აშშ დოლარი)

29.1 35.9 20.4 24.2 43.177.7

100.7126.5

173.9126.6

156.7205.4

144.2 123.9 134.6166.6

204.2

316.2

424

491.8

692.5

424

539.6

734.9

0

100

200

300

400

500

600

700

800

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

20.2

29

15.114.5

21.1

24.623.7

25.725.1

29.929

28

10

12

14

16

18

20

22

24

26

28

30

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

მოსახლეობის ერთ სულზე  ნავთობპროდუქტების

იმპორტი საქართველოსა და თურქეთში(აშშ დოლარებში: საქართველო %-ით თურქეთთან)

ნავთობპროდუქტების იმპორტის თანაფარდობა მთლიან ექსპორტთან საქართველოსა და თურქეთში 2000-2011 წლებში

(პროცენტი)

39.8

49.8

25.7

22.8

28.8

38.8

47.345.1

5149

44.2

41.9

34.4

26.625.5 26.2

22.8

28.9

33.731.6

36.6

29.3

33.8

39.3

20

25

30

35

40

45

50

55

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი

მიმდინარე ანგარიშის ბალანსი(პროცენტით მთლიან შიდა პროდუქტთან)

-7.9

-6.4 -6.4

-9.6

-6.9

-11.1

-15.1

-19.7

-22.6

-11.2

-9.6

-10.8

-3.7

1.9

-0.3

-2.5

-3.7-4.6

-6.1 -5.9 -5.7

-2.3

-6.6

-10.3

-23.0

-18.0

-13.0

-8.0

-3.0

2.0

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

საქართველო

თურქეთი